De Rijksweg 9 is een Nederlandse autosnelweg (A9) en niet-autosnelweg (N9). De weg verbindt het zuiden van metropool Amsterdam via Alkmaar met Den Helder.
De A9 bestaat uit twee losse delen die via de A2 met elkaar verbonden zijn. Eerst verbindt de zogeheten Gaasperdammerweg de A1 bij Diemen met de A2 bij knooppunt Holendrecht. Vervolgens lopen de A2 en A9 eerst voor 2 kilometer zuidwaarts. De A9 buigt dan af naar het noordwesten richting Alkmaar via Amstelveen, knooppunt Badhoevedorp (A4), knooppunt Raasdorp (A5) naar knooppunt Rottepolderplein (A200/N205). Daarna passeert de A9 met een beweegbare brug het zijkanaal C gevolgd door knooppunt Velsen (A22), de Wijkertunnel onder het Noordzeekanaal en knooppunt Beverwijk (A22). Vervolgens, 15 kilometer noordelijker, loopt de snelweg over in een regionale stroomweg, de Provinciale weg 242. De rijksweg 9 volgt de afrit naar het Kooimeerplein aan de zuidkant van Alkmaar, waarvandaan de weg als N9 verdergaat tot aan De Kooy (bij Den Helder).
De N9 begint als onderdeel van de ring van Alkmaar. De weg is hier een autoweg met 2x2 rijstroken en een maximumsnelheid van 70 km/u. Na een vijftal gelijkvloerse kruispunten op de ring wordt de weg een gebiedsontsluitingsweg met een maximale toegestane snelheid van 80 kilometer per uur. Er volgt een kruispunt met de Kogendijk richting Bergen, vanaf waar de weg het Noordhollandsch Kanaal volgt. Na een ongelijkvloerse aansluiting bij Schoorldam en een gelijkvloerse afslag richting Groet loopt de weg door de Zijpe- en Hazepolder. In deze polder gaat de weg door de dorpen Burgervlotbrug, aansluiting met de kustweg N502, en Sint Maartensvlotbrug. Tussen deze dorpen bevindt zich een trajectcontrole. Er volgt een ongelijkvloerse aansluiting bij De Stolpen waar een aansluiting is met de N503 richting de kust en de N248 naar Schagen. Hierna volgen nog een aansluiting bij 't Zand en twee aansluitingen bij Julianadorp. Vervolgens kruist de weg de spoorlijn Den Helder - Amsterdam via de Koegrastunnel om bij De Kooy waar de weg overgaat op de N250 naar Den Helder en een aansluiting is met de N99 richting de A7.
In de jaren 90 is naast de Velsertunnel de Wijkertunnel gebouwd. De A9 liep tot 1996 via de Velsertunnel waar ook een aansluiting is met de A208 (knooppunt IJmuiden). Dit deel bestaat nog steeds maar dit wegvak is omgenummerd naar A22. Het gedeelte tussen Beverwijk en knooppunt Beverwijk is daarbij opnieuw getraceerd; op het oorspronkelijke tracé van A9 tussen Beverwijk en Uitgeest is de woonwijk Broekpolder gebouwd.
Het gedeelte van de A9 tussen de Velsertunnel en knooppunt Holendrecht was oorspronkelijk onderdeel van Rijksweg 6, maar is in 1976 als A9 genummerd. Rijksweg 9 liep voor 1976 vanaf de Velsertunnel in zuidelijke richting naar Haarlem-noord (huidige N208).
Aantal rijstroken Traject Aantal rijstroken Maximumsnelheid Knooppunt Diemen - Knooppunt Holendrecht 3+2+1+2+3 Hoofdrijbaan: 100 km/hParallelrijbaan: 80 km/h Knooppunt Holendrecht - afrit Amstelveen 4+1+5 100 km/hafrit Amstelveen - afrit Aalsmeer2×3100 km/hafrit Aalsmeer - Knooppunt Badhoevedorp2×4100 km/h Knooppunt Badhoevedorp - Knooppunt Raasdorp 2×3 100 km/h Knooppunt Raasdorp - Knooppunt Rottepolderplein-Zuid 2×5 120 km/h* Knooppunt Rottepolderplein-Zuid - Knooppunt Rottepolderplein-Noord 2×3 130 km/h* (spitsstrook open 100 km/h) Knooppunt Rottepolderplein-Noord - Knooppunt Velsen 2×2 (bij drukte 2×3) 130 km/h* (spitsstrook open 100 km/h) Knooppunt Velsen - Knooppunt Beverwijk 2×2 130 km/h* Knooppunt Beverwijk - afrit Castricum 2×3 130 km/h* afrit Castricum - afrit Ring Alkmaar (West) 2×2 (bij drukte 2×3) 130 km/h* (spitsstrook open 100 km/h en bij Kanaalweg) Ring Alkmaar 2×2 70 km/h Alkmaar - Den Helder 2×1 80 km/h (in Burgervlotbrug en St. Maartensvlotbrug: 50 km/h) * maximumsnelheid tussen 6-19h: 100 km/h
Geschiedenis De huidige rijkswegen zijn voor het eerst met een nummer opgenomen in het rijkswegenplan van 1932. In dat plan liep rijksweg 9 vanaf Haarlem via Alkmaar, onder Den Helder naar de Afsluitdijk. De dijk was ook onderdeel van rijksweg 9. In Friesland liep de weg via Harlingen door tot Leeuwarden waar de weg eindigde. In het rijkswegenplan van 1968 werd de weg nog doorgetrokken tot aan Groningen.
In het laatste rijkswegenplan, van 1984, werd de nummering aangepast. Sindsdien loopt de A9 naar Den Helder en is de zuidelijke as om Amsterdam, die in eerste instantie deel uitmaakte van rijksweg 6 omgenummerd naar rijksweg 9. De afsluitdijk werd deel van de A7, terwijl de directe verbinding tussen Leeuwarden en Groningen werd geschrapt.
Bij de huidige aansluiting 4 Ouderkerk aan de Amstel was oorspronkelijk een aansluiting voorzien op de geplande A3 tussen Amsterdam en Rotterdam. Deze autosnelweg is nooit aangelegd.
Gaasperdammerweg De Gaasperdammerweg is aangelegd op het tracé van de voormalige Oost Bijlmer, een weg die liep langs de zuidelijke ringdijk van de Bijlmermeer. In de oorspronkelijke plannen zou deze weg een provinciale stadsautosnelweg worden, als vervanging van de door de woningbouw van de Bijlmermeer onderbroken oude provinciale weg Ouderkerk - Diemen. Het intensieve gebruik van de Gaasperdammerweg is terug te voeren op het feit dat de A6 tussen de knooppunten Holendrecht en Muiderberg nooit is aangelegd en de voltooiing van de Ring Amsterdam nog tot 1990 op zich liet wachten. Dit noopte de beleidsmakers in de jaren 1970 om de A1 en de A2, door middel van de planvervangende rijksweg 734, met elkaar te verbinden. Intussen vormt de Gaasperdammerweg, als ware het een tweede ringweg, een zwaarbelaste verbinding door de Zuidoostelijke stadsdelen van Amsterdam. Na het definitieve besluit om het ontbrekende deel van de A6 niet aan te leggen is dan ook besloten om de Gaasperdammerweg uit te breiden van 3 naar 5 rijstroken per richting en tegelijkertijd het deel dat door woonwijken loopt te overdekken. Daartoe is de Gaasperdammertunnel aangelegd, die in 2020 gefaseerd in gebruik is genomen. De buizen richting Holendrecht zijn op 5 juli 2020 in gebruik genomen en de hoofdrijbaan richting Diemen op 28 september 2020. Op 10 april 2026 werd de wisselbaan op de A9/A1/A6 met ongeveer 10 kilometer verlengd tot Ouderkerk aan de Amstel. Het verlengde deel wordt vooralsnog tijdens de avondspits gebruikt in de richting van Almere. Gebruik van dit deel in de andere spitsrichting is voorzien na voltooiing van het project A9 Badhoevedorp – Holendrecht.
Omlegging Badhoevedorp thumb|De A9 door Badhoevedorp gezien vanaf het knooppunt Raasdorp In de jaren 60 van de twintigste eeuw is de A9 dwars door de dorpskern van Badhoevedorp aangelegd. Door de ontwikkeling van Badhoevedorp en zijn inwoners vormt de weg een barrière tussen de twee delen van het dorp. In 2000 zijn diverse varianten getekend en bekeken waarmee een concept is ontwikkeld dat goedkoper zou uitpakken doordat er geen reconstructie van het knooppunt A4/ A9 hoefde plaats te vinden. Mede door herontwikkeling van het huidige tracé van de A9, dat na de omlegging vrijkomt, is het project haalbaar geworden.
In 2005 is definitief besloten dat de A9 omgelegd zal worden ten zuiden van Badhoevedorp. In 2007 is de inspraak gestart en op 24 april 2012 werd het definitieve tracébesluit getekend door verkeersminister Schultz van Haegen. Eind 2012 heeft de Raad van State uitspraak gedaan over ingesteld beroep, en het tracébesluit onherroepelijk verklaard.A9: Tracébesluit omlegging Badhoevedorp onherroepelijk, persbericht Rijkswaterstaat, 4 februari 2013Uitspraak 201205043/1/R4, Raad van State, Afdeling Bestuursrechtspraak
Op 17 en 19 december 2016 werd het nieuwe tracé van de omlegging in de richting Amstelveen (linkerrijbaan) in gebruik genomen.Nieuwe A9 bij Badhoevedorp in gebruik voor verkeer van Haarlem naar Amstelveen Nieuwsbericht Rijkswaterstaat d.d. 19 december 2016 Op 10 april 2017 is de omlegging in de richting van Haarlem geopend, waardoor er geen verkeer meer dwars door Badhoevedorp gaat.A9 niet langer door Badhoevedorp: minister opent nieuwe weg Nieuwsbericht Rijkswaterstaat d.d. 10 april 2017
Het na de omlegging vrijgekomen oude A9-tracé wordt sindsdien herontwikkeld als onderdeel van de gebiedsontwikkeling Badhoevedorp Centrum.
Projecten A9 Badhoevedorp – Holendrecht Het gedeelte van de A9 tussen Badhoevedorp en Holendrecht wordt sinds 2020 verbreed. De weg krijgt vier rijstroken per richting en een wisselbaan. Bij Amstelveen wordt de A9 over een lengte van 1,6 kilometer verdiept aangelegd, met drie overkappingen.
In juli 2026 werd de noordelijke bak van de verdiepte ligging in Amstelveen voor het eerst voor verkeer in gebruik genomen. In september 2026 wordt ook het verkeer in de andere rijrichting naar deze bak verplaatst, waarna de aanleg van de zuidelijke verdiepte bak wordt voortgezet. Deze bouwfase loopt tot 2028.
De drie overkappingen van de verdiepte ligging komen ter hoogte van het Oude Dorp, het Stadshart en Meander/Bovenlandpad. Langs het traject worden daarnaast nieuwe geluidsschermen aangelegd.
Het project is het laatste onderdeel van het programma Schiphol-Amsterdam-Almere (SAA). De vernieuwde A9 moet in 2028 voor het verkeer worden opengesteld; de afronding van het gehele project, waaronder omliggende wegen en groenvoorzieningen in Amstelveen, is voorzien voor 2029.
Verbinding A8-A9
Voor een rechtstreekse verbinding tussen de A8 en de A9 zijn verschillende varianten onderzocht. Het in 2021 opgestelde landschapsplan bleek met geraamde kosten van ruim 900 miljoen euro financieel niet uitvoerbaar zonder een aanzienlijke bijdrage van het Rijk. Vanaf 2024 onderzochten de provincie Noord-Holland en andere betrokken partijen daarom alternatieve oplossingen.
Uit onderzoek dat in 2025 werd afgerond bleek dat de onderzochte nieuwe verbindingen de regionale bereikbaarheid en leefbaarheid nauwelijks zouden verbeteren. De provincie onderzoekt sindsdien vooral maatregelen en een mogelijke andere inrichting van de N203 bij Krommenie en Assendelft.
Rottepolderplein Voor het Rottepolderplein begon in 2018 een MIRT-verkenning naar verbetering van de doorstroming en verkeersveiligheid. De verkenning werd eind 2023 beëindigd, omdat binnen de vastgestelde projectscope geen veilig en uitvoerbaar voorkeursalternatief kon worden gevonden.
Aansluiting bij Heiloo Bij Heiloo is een nieuwe aansluiting op de A9 gepland, ter hoogte van de Lagelaan. De aansluiting is bedoeld om de bereikbaarheid en doorstroming in de omgeving te verbeteren en onder meer het bedrijventerrein Boekelermeer beter bereikbaar te maken.
Het project lag enkele jaren stil vanwege onzekerheid over de stikstofregels. In juni 2026 zijn de voorbereidingen voor de vergunningprocedure opnieuw opgepakt. De aansluiting wordt planologisch voorbereid via een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA). Volgens de planning kan begin 2027 een ontwerpbesluit worden genomen; als de verdere procedure volgens planning verloopt, kunnen de werkzaamheden in 2030 beginnen.
Kruispunt N9 – Kogendijk Rijkswaterstaat werkt samen met de gemeenten Alkmaar en Bergen en de provincie Noord-Holland aan de herinrichting van het kruispunt van de N9 met de Kogendijk. Het huidige gelijkvloerse kruispunt wordt volgens de plannen vervangen door een rotonde, met een tunnel voor fietsers en voetgangers. Het project bevindt zich in de voorbereidingsfase en moet volgens de huidige planning in 2028 gereed zijn.
Positie in het netwerk Het gedeelte van de A9 tussen knooppunt Raasdorp en knooppunt Diemen ligt tangentieel ten opzichte van Amsterdam en kan worden gezien als zuidelijke randweg, buiten de eigenlijke ringweg A10. Samen met de Westrandweg (onderdeel van de A5) vormt de A9 aan de west- en zuidkant een incomplete tweede ring om Amsterdam.
Kunstobjecten langs Rijksweg 9 A9 Can't see the Wood for the Trees, bij het Rottepolderplein Lantaarnpalen bij de brug over de Amstel
N9 Vogel, bij afrit Schoorl