Nunavut (Inuktitut: ᓄᓇᕗᑦ ) is het grootste, noordelijkste en jongste territorium van Canada. Het werd officieel afgesplitst van de Northwest Territories op 1 april 1999, via de Nunavut Act en de Nunavut Land Claims Agreement Act, alhoewel de grenzen reeds in 1993 getekend waren. De totstandkoming van Nunavut resulteerde in de eerste grote verandering in de politieke kaart van Canada sinds de toetreding van de provincie Newfoundland en Labrador in 1949.
miniatuur|Indeling van Nunavut in drie regio's.
Nunavut neemt een groot deel in van het noorden van Canada, en het overgrote deel van de Canadese Arctische Eilanden. Zijn grote oppervlakte maakt het het vijfde grootste landsdeel ter wereld en tegelijk het grootste landsdeel van geheel Amerika (ongeveer 18% groter dan Alaska). De hoofdstad Iqaluit (vroeger "Frobisher Bay"), in het oosten van Baffineiland, werd verkozen door het Hoofdstadsreferendum van Nunavut in 1995. Andere belangrijke gemeenten zijn onder andere de regionale centra Rankin Inlet en Cambridge Bay. Binnen de grenzen van Nunavut ligt ook onder andere in het verre noorden Ellesmere-eiland, in het westen de oostelijke en zuidelijke delen van Victoria-eiland en in het verre zuiden Akimiski-eiland in de Jamesbaai. Het is de enige geo-politieke regio in Canada die niet via de weg verbonden is met de rest van Noord-Amerika.
Nunavut is zowel het minst bevolkte gebied, als het grootste in oppervlakte van alle territoria en provincies van Canada. Het is een van de meest afgelegen en dunstbevolkte gebieden op aarde, en telde in 2011 31.906 inwoners. De meesten hiervan zijn Inuit, verspreid over een gebied dat even groot is als West-Europa, Mexico of Indonesië. In Nunavut ligt ook de meest noordelijk gelegen permanente nederzetting op aarde, namelijk Alert. Een weerstation iets zuidelijker op het Ellesmere-eiland, Eureka, heeft de laagste gemiddelde jaartemperatuur van alle weerstations in Canada.
Etymologie Nunavut betekent "ons land" in het Inuktitut.
Geografie thumb|left|text-top|Deel van de noordoostkust van Baffineiland Nunavut bestaat uit 1.877.787 km² land en 160.935 km²http://www.canadafaq.ca/nunavut/ water in Noord-Canada. Het territorium bestaat uit delen van het vasteland, het overgrote deel van de Canadese Arctische Eilanden en alle eilanden die liggen in de Hudsonbaai, Jamesbaai en Ungavabaai (ook de Belchereilanden), die vroeger deel uitmaakten van de Northwest Territories. Dit alles maakt het de vijfde grootste subnationale regio ter wereld. Als Nunavut een land zou zijn, zou het op de 15e plaats staan in de lijst met grootste landen.See List of countries and outlying territories by total area
Nunavut heeft zowel op het vasteland als op verschillende eilanden landgrenzen met de Northwest Territories. In het zuiden grenst het vasteland met de provincie Manitoba, in het zuidwesten grenst het op één punt aan Saskatchewan en het heeft ook een heel klein stukje grens met Newfoundland en Labrador op Killiniq Island. Het heeft ook maritieme grenzen met Québec, Ontario, Manitoba en Groenland.
Het hoogste punt van Nunavut is de Barbeau Piek (2.616 m) op Ellesmere-eiland. Dat is het hoogste punt van de Arctische Cordillera, een enorme cordillera die zich over onder meer Ellesmere-eiland, Devoneiland en Baffineiland uitstrekt. De bevolkingsdichtheid is 0,015 mensen per km², een van de laagste ter wereld. Als vergelijking: Groenland heeft ongeveer dezelfde oppervlakte en bijna dubbel zoveel inwoners.
Klimaat Wegens zijn hoge breedteligging ondervindt Nunavut in de meeste gebieden een poolklimaat
+Gemiddelde dagelijkse maximum- en minimumtemperaturen voor enkele locaties in NunavutLocatieJuli (°C)Januari (°C) Eureka max. 8°/ min. 2° max. −33°/ min. −40° Alert max. 6°/ min. 1° max. −28°/ min. −36° Iqaluit max. 12°/ min. 4° max. −22°/ min. −30° Clyde River max. 8°/ min. 0° max. −23°/ min. −31° Coral Harbour max. 14°/ min. 4° max. −26°/ min. −34° Byron Bay max. 13°/ min. 5° max. −29°/ min. −36°
Geschiedenis Zie ook: Paleo-Eskimo's, Pre-Dorsetcultuur, Dorsetcultuur en Eskimo's.
thumb|Inuitvrouwen bij Ashe Inlet in 1884 De regio die vandaag gekend is als Nunavut, is en was een woonplaats voor verschillende inheemse volkeren gedurende de voorbije 4.000 jaar. De meeste historici identificeren Baffineiland met het Helluland beschreven in de Noorse sagas, dus het is mogelijk dat de inwoners van dit gebied occasioneel contact hadden met Noorse zeilers.
Archeologische vondsten In september 2008 rapporteerden onderzoekers over eerder en recent gevonden archeologische vondsten, zoals garen gesponnen van hazenhaar, ratten, kerfstokken, een uit hout gesneden masker met Europide kenmerken, en mogelijk ook bouwmateriaal. Deze artefacten werden gevonden in vijf seizoenen van opgravingen bij Kaap Tanfield, vlak bij Kimmirut. Archeologen zagen hierin bewijs dat Europeanen nog voor het jaar 1000 handel dreven en zich misschien zelfs vestigden op Baffineiland. Ze lijken te bewijzen dat er durend contact was tot misschien zelfs 1450. De oorsprong van dit contact met de Oude Wereld is onduidelijk. In het artikel staat (vrij vertaald vanuit het Engels): "Door het dateren van een deel van het garen en andere artifacten, die vermoedelijk door Vikingen op Baffineiland werden achtergelaten, zijn we bij jaartallen uitgekomen die teruggaan tot meerdere eeuwen vòòr de periode van de Vikingen. Dus [...] moeten we de mogelijkheid in acht nemen, hoe klein die ook lijkt, dat deze vondsten bewijs leveren voor contact met Europeanen nog voor de Vikingen voet zetten op Groenland."Jane George, "Kimmirut site suggests early European contact: Hare fur yarn, wooden tally sticks may mean visitors arrived 1,000 years ago", Nunatsiaq News, September 12, 2008. Retrieved October 5, 2009
Eerste geschreven vermeldingen De eerste geschreven vermeldingen van het hedendaagse Nunavut zijn uit het jaar 1576, door een Engelse ontdekkingsreiziger. Terwijl Martin Frobisher op zoektocht was naar de Noordwestelijke Doorvaart, dacht hij dat hij gouderts had ontdekt in een baai die vandaag bekendstaat als de Frobisherbaai op Baffineiland."Nunavut: The Story of Canada's Inuit People", Maple Leaf Web Deze erts bleek uiteindelijk waardeloos te zijn, maar Frobisher maakte het eerste vastegelegde contact met de Inuit. Andere ontdekkingsreizigers die op zoek waren naar de Noordwestelijke doorvaart volgden in de 17e eeuw, zoals Henry Hudson, William Baffin en Robert Bylot.
Koude Oorlog Cornwallis en de Ellesmere-eilanden spelen een rol in de geschiedenis van de Koude Oorlog in de jaren 1950. Omdat ze bewust waren van de strategische geo-politieke locatie van het gebied, dwong de federale overheid de relocatie van een groep Inuit van de Hoogarctische gebieden van noordelijk Québec naar de in Nunavut gelegen nederzettingen Resolute en Grise Fiord. In deze vijandige en hun onbekende omstandigheden verhongerden ze,Grise Fiord: History maar ze werden gedwongen er te blijven.McGrath, Melanie. The Long Exile: A Tale of Inuit Betrayal and Survival in the High Arctic. Alfred A. Knopf, 2006 (268 pages) Hardcover: Paperback: Veertig jaar later bracht de Koninklijke Commissie voor Inheemse Volkeren een rapport uit getiteld: The High Arctic Relocation: A Report on the 1953–55 Relocation (De Hoogarctische relocatie: Een rapport op de relocatie van 1953-55). De overheid betaalde schadevergoedingen aan de getroffenen en hun nageslacht, maar ze verontschuldigde zich nooit.
Recente geschiedenis In 1976 werd er, als deel van de landopeisingsonderhandelingen tussen de Inuit Tapiriit Kanatami (toen de "Inuit Tapirisat van Canada") en de Overheid van Canada, gediscussieerd over de opsplitsing van de Northwest Territories om zo een apart territorium te creëren voor de Inuit. Op 14 april 1982 werd een Referendum over de opdeling van de Northwest Territories gehouden in de hele Northwest Territories. Een meerderheid van de inwoners was voorstander en de federale overheid gaf een gedeeltelijke goedkeuring zeven maanden later.
Het akkoord werd gesloten in september 1992 en daarna goedgekeurd in het Referendum over de creatie van Nunavut door bijna 85% van de mensen die woonden in wat Nunavut zou worden. Op 9 juli 1993 werden de "Nunavut Land Claims Agreement Act" en de "Nunavut Act" goedgekeurd door het Parlement van Canada. De transitie om het Nunavutterritorium te creëren werd voltooid op 1 april 1999. De creatie van Nunavut had als gevolg een groei in de hoofdstad Iqaluit, er trad een sterke bevolkingsgroei op van 5.200 mensen in 2001 tot bijna 6.700 mensen in 2011.
Demografie thumb|Een Inuitman uit Arviat Zie ook: Lijst van nederzettingen in Nunavut
Volgens de Canadese volkstelling van 2011 telde Nunavut 31.906 inwoners, dit is een stijging van 8,3% vergeleken met 2006. 24.640 mensen (83,6%) identificeerden zichzelf als Inuit, 100 mensen (0,3%) als First Nations, 130 mensen (0,4%) als Métis en 4.410 (15,0%) als niet-inheems.
Het bevolkingsgroeicijfer van Nunavut is al verschillende decennia hoger dan het Canadese gemiddelde, grotendeels omdat de geboorteratio ver boven het Canadese gemiddelde ligt. Deze trend zet zich voort. Nunavut heeft weliswaar een groot netto verlies van bevolking omdat vele Inuit het gebied verlaten voor betere economische opportuniteiten elders.
+ Tien grootste gemeenten qua inwoneraantal Plaats 2011 2006 2001 Groei2001-2011 Iqaluit6.6996.1845.236 27,94% Arviat2.3182.0601.899 22,06% Rankin Inlet2.2662.3582.177 0,04% Baker Lake1.8721.7281.507 24,22% Cambridge Bay1.6081.4771.309 22,84% Pond Inlet1.5491.3151.220 26,97% Igloolik1.4541.5381.286 13,06% Kugluktuk1.4501.3021.212 19,64% Pangnirtung1.4251.3251.276 11,68% Cape Dorset1.3631.2361.148 18,73%
Taal Samen met de Inuittalen (onder andere Inuktitut en Inuinnaqtun) zijn ook Frans en Engels officiële talen.Consolidation of (S.Nu. 2008, c.10) (NIF) Official Languages Act and Consolidation of Inuit Language Protection Act
In het in 2000 uitgebrachte rapport van Ian Martin van de Universiteit van York (Aajiiqatigiingniq Language of Instruction Research Paper) staat dat er "overal een bedreiging op lange termijn bestaat van het Engels tegenover de Inuittalen en dat de huidige schoolgang deze bedreiging mee in de hand zou werken als de Nunavutse scholen het model van de Northwest Territories ook zouden volgen". Hij heeft een 20-jaren taalplan gemaakt om tegen 2020 van Nunavut een "volledig functionele tweetalige maatschappij in het Engels en Inuktitut te maken". Het plan heeft verschillende modellen, waaronder: het Qulliq-model, voor de meeste gemeenten in Nunavut, met het Inuktitut als hoofdtaal in de scholen. het Inuinnaqtun-onderdompelingsmodel, voor het terugwinnen en revitaliseren van het Inuinnaqtun als een levende taal. het Gemengde-bevolkingsmodel, vooral voor Iqaluit (mogelijks ook voor Rankin Inlet), omdat de 40% Qallunaat (niet-Inuit) andere vereisten hebben.
Van de 29.065 antwoorden bij de volkstelling over de "moedertaal" waren de resultaten:
1.Inuktitut20,18569,54%2.Engels7,76526,75%3.Frans3701,27%4.Inuinnaqtun2951,02%/Andere4901,69%
Volgens de volkstelling van 2006 waren er 2.305 mensen (7,86%) die geen kennis hadden van een van Canada's nationale talen (Engels of Frans).Population by knowledge of official language, by province and territory (2006 Census). Statistics Canada. Retrieved January 15, 2010.
Geloof De grootste kerkgenootschappen waren volgens de volkstelling van 2001 de Anglicaanse Kerk van Canada met 15.440 gelovigen (58%), de Rooms-katholieke kerk (Rooms-katholiek bisdom van Churchill-Baie d'Hudson) met 6.205 gelovigen (23%) en de pentecosten met 1.175 gelovigen (4%). In totaal is zo'n 93,2% van de bevolking Christen.
Economie