thumb|Centrale opwekking (links) vs. decentrale opwekking (rechts). Decentrale opwekking is het verspreid opwekken van energie in de vorm van elektriciteit of warmte.
Grote elektriciteitscentrales produceren veel elektriciteit op een locatie. Om de stroom te transporteren naar de afnemers is een net van hoogspanningskabels noodzakelijk en tijdens het transport gaat energie verloren. EESI Distributed Generation, geraadpleegd op 28 december 2021. Gearchiveerd op 28 december 2021.
Bij decentrale opwekking wordt de elektriciteit opgewekt bij de afnemer. Doordat de elektriciteit dicht bij de verbruiker wordt opgewekt, vindt er minder transportverlies plaats. De productie vindt plaats op een veel kleinere schaal dan bij elektriciteitscentrales. Voorbeelden van decentrale opwekking zijn te vinden bij de chemische industrie waarbij als brandstof vaak restproducten worden gebruikt. Bij de productie van staal komt hoogovengas vrij dat eveneens is te gebruiken als brandstof. Verder staan in Nederland veel installaties bij de (glas)tuinbouw, zij hebben behoefte aan warmte voor de verwarming van de kassen, koolstofdioxide voor de groei van de planten en elektriciteit voor hun eigen bedrijfsprocessen.NAJK Energie in de tuinbouw, oktober 2006, geraadpleegd op 28 december 2021 Overschotten aan elektriciteit kunnen vaak terug het lichtnet op worden gestuurd.
Hiernaast zijn er ook decentrale opwekkingsystemen die hernieuwbare energiebronnen gebruiken, zoals zonneboilers, zonnepanelen, windturbines, biomassa, aardwarmte en kleinschalige waterkracht. Andere vormen van decentrale opwekking maken gebruik van microwarmte-krachtkoppeling (HRe-ketels) en vergistingsinstallaties bij boerenbedrijven. Ook decentrale opslag van energie wordt vaak tot een decentraal opwekkingssysteem gerekend.
Nederland Cijfers over het totale vermogen van decentrale opwekking variëren afhankelijk van de bron en de gebruikte definitie.
Het in Nederland opgestelde elektrisch vermogen steeg van 1998 tot en met 2013 met 58% van 20 gigawatt (GW) tot 31,5 GW.CBS Elektriciteit in Nederland, pp.12-13, 9 februari 2015, geraadpleegd op 28 december 2021. Gearchiveerd op 28 december 2021. Het centrale installatiepark groeide in die periode met 43%, maar het decentrale park tweemaal zo snel met 93%. Deze groei werd vooral veroorzaakt door een sterke groei van gasmotoren in de glastuinbouw en de plaatsing van windturbines. In de glastuinbouw verdrievoudigde het opgestelde vermogen van 0,9 GW in 1998 tot 3,0 GW in 2013. Het aandeel van de decentrale productie is gestegen van zo'n 10% in de tweede helft van de jaren zeventig naar bijna 40% in 2013. In 2013 produceerde de decentrale installatie in totaal 37,9 miljard kWh, waarvan de helft afkomstig was uit de sectoren land- en tuinbouw en de chemie.
In 2024 werd het totale vermogen van decentrale opwekking rond de 30 tot 32 GigaWatt (GW) geschat. Het totale opgestelde vermogen voor wind op land bedroeg ongeveer 7,0 GW. Het totale opgestelde vermogen voor zonne-energie was de jaren daarvoor sterk gegroeid en werd geschat op ongeveer 23-25 GW, maar de daadwerkelijke opwek is afhankelijk van zonuren en belastingsfactoren. Warmte-krachtinstallaties (decentraal) dragen ook bij, maar dit is vooral warmte en minder elektriciteit.
Uit een onderzoek van TNO uit februari 2026 bleek dat de transitie naar een decentraal energiesysteem een cruciaal kantelpunt had bereikt: de enorme groei van lokale opwekcapaciteit biedt weliswaar grote kansen voor de verduurzaming, maar dreigt zonder fundamentele systeemwijzigingen vast te lopen op een overbelast stroomnet. TNO concludeerde dat de focus dringend moest verschuiven van het simpelweg bijplaatsen van zonnepanelen naar het creëren van slimme, lokale energie-ecosystemen. Hierbij wordt de opgewekte stroom niet direct het net op gestuurd, maar via buurtbatterijen, slimme laadpalen en warmtepompen, aangestuurd door een energiemanagementsysteem, direct lokaal in de wijk verbruikt. Alleen door lokaal en flexibel aan te sturen, kan de maatschappelijke kost voor netverzwaring beheersbaar blijven en de afhankelijkheid van centrale fossiele centrales afgebouwd worden.
Zie ook Slim elektriciteitsnet Terugleververgoeding Vehicle-to-grid Virtuele energiecentrale
Categorie:Energie Categorie:Energiecentrale Categorie:Elektriciteit