Madama Butterfly is een Italiaanse opera door Giacomo Puccini (1858-1924). miniatuur|rechts|Aria Ancora un passo (One step more) uit Giacomo Puccini's opera Madama Butterfly, gezongen door Frances Alda in 1913 Deze tragedie in drie aktes is gebaseerd op Madame Butterfly, een kort verhaal van John Luther Long. Het libretto is geschreven door Luigi Illica en Giuseppe Giacosa. De opera werd voor het eerst opgevoerd in het Scala-theater in Milaan op 17 februari 1904.
Rolverdeling thumb|Annie Ligthart als Madame Butterfly (1916) Cio-Cio-San (Madame Butterfly) - sopraan Suzuki, haar bediende - mezzosopraan Kate Pinkerton - mezzosopraan Benjamin Franklin Pinkerton, luitenant bij de Amerikaanse marine - tenor Sharpless, Amerikaanse consul in Nagasaki - bariton Goro - tenor Prins Yamadori - tenor Oom Bonzo - bas Oom Yakusidé - bas De commissaris van de keizer - bas De ambtenaar van de burgerlijke stand - bas Cio-Cio-Sans moeder - mezzosopraan Haar tante en haar nicht - mezzosopranen Familie, vrienden en bedienden - koor
Synopsis Tijd: 1904 Plaats: Nagasaki, Japan
Eerste bedrijf Een korte orkestrale prelude met een druk, fugatisch openingsthema, gevolgd door een tweede thema met een meer openlijk Japans karakter, leidt rechtstreeks naar de openingsscène. E soffitto e pareti (En het plafond en de muren). Luitenant B.F. Pinkerton is een Amerikaanse marineofficier wiens schip de USS Abraham Lincoln in de haven van Nagasaki ligt. Hij inspecteert samen met Goro, een huwelijksmakelaar, een klein huis dat op een heuvel ligt en uitkijkt over de baai. Goro heeft het huis voor Pinkerton en zijn bruid, de vijftien jaar oude Japanse geisha Cio-Cio-San ('tsotsosan' bijgenaamd Butterfly), gevonden en Goro toont hem het huis met de schuifdeuren en een kleine tuin. De butler, de kok en de bruidsmeid Suzuki komen de tuin in en worden voorgesteld aan Pinkerton. Nadat ze vertrekken, vertelt Goro Pinkerton dat alles nu klaar is en dat zijn beoogde bruid al snel komt, net als de Amerikaanse consul, de huwelijksambtenaar en familieleden van de bruid, behalve haar oom. Haar oom is een priester en weigert de huwelijksceremonie bij te wonen. Sharpless, de Amerikaanse consul, is de heuvel opgeklommen vanuit de stad. Hij komt de tuin in, begroet Pinkerton en Goro en bewondert het uitzicht op de haven van Nagasaki en de zee. Pinkerton vertelt Sharpless dat hij zonet het huisje voor 999 jaar heeft gekocht, met het recht elke maand de overeenkomst te annuleren. Pinkerton legt uit dat de wet in Japan zeer los is. Dovunque al mondo (Over de hele wereld). Terwijl het orkest de openingsfanfare speelt van The Star Spangled Banner (een muzikaal thema dat Pinkerton gedurende de opera zal kenmerken), vertelt Pinkerton aan Sharpless dat, over de hele wereld, de Yankee-zwerver niet tevreden zal zijn, totdat hij de bloemen van elke kust en de liefde van elke mooie vrouw geplukt heeft. "Dus ik trouw in de Japanse stijl: Voor 999 jaar, maar met het recht om het huwelijk elke maand te annuleren". Sharpless is kritisch ten aanzien van de overtuigingen van Pinkerton, maar ze zijn het met elkaar eens wat betreft de stelling, "America forever". Pinkerton zegt tegen Goro dat hij Butterfly bij hem moet brengen. Wanneer Goro vertrokken is, vraagt Sharpless aan Pinkerton of hij echt van Butterfly houdt. Amore o grillo (Liefde of gril). Pinkerton geeft toe aan Sharpless dat hij niet weet of hij echt van Butterfly houdt, of gewoon verliefd is, maar hij is betoverd door haar onschuld, charme en schoonheid, als een vlinder rondfladderen en dan landen met stille gratie, zo mooi "dat ik haar hebben moet, hoewel ik haar vleugels zal verwonden". Sharpless vertelt Pinkerton dat hij Butterfly heeft horen spreken, toen ze het consulaat bezocht, en smeekt Pinkerton niet haar delicate vleugels te plukken. Pinkerton overtuigt Sharpless dat hij Butterfly "geen grote schade” zal toebrengen, zelfs niet als zij verliefd wordt. Sharpless neemt zijn glas whisky en biedt een toost op de familie Pinkerton thuis, waarop Pinkerton toevoegt "En op naar de dag dat ik een echt huwelijk zal hebben met een echte Amerikaanse bruid". Goro komt opnieuw binnen om Pinkerton en Sharpless te vertellen dat de vrienden van Butterfly er aan komen. Ancora un passo (Nog een stap). Butterfly is te horen wanneer ze haar vrienden begeleidt naar de top van de heuvel. Jubelend vertelt ze hen dat "Over land en zee, zweeft de vreugdevolle adem van de lente. Ik ben het gelukkigste meisje van Japan, of zelfs van de wereld". Butterfly en haar vrienden komen de tuin in. Ze herkent Pinkerton en wijst hem aan voor haar vrienden, allen buigen voor hem. Gran ventura (Moge geluk u bijstaan). Butterfly begroet Pinkerton, die naar haar moeilijke klim op de heuvel vraagt. Butterfly zegt dat het wachten, voor een gelukkige bruid, nog moeilijker is. Pinkerton bedankt haar voor het compliment, maar onderbreekt haar, als ze doorgaat andere te maken. Butterfly vertelt Pinkerton en Sharpless dat haar familie van Nagasaki komt en ooit heel rijk was. L'Imperial Commissario (De keizerlijke commissaris). Goro kondigt de komst van de Grootcommissaris en de huwelijksambtenaar aan. Butterfly begroet haar familieleden die zijn aangekomen voor de bruiloft. Pinkerton lacht om de aanblik en fluistert tegen Sharpless, "Dit is een farce: Al deze mensen zullen voor slechts een maand mijn nieuwe familieleden zijn." Sharpless zegt hem dat, hoewel hij het huwelijkscontract als een farce beschouwt, Butterfly het heel serieus neemt. Ondertussen vertelt Butterfly aan haar familieleden hoeveel ze van Pinkerton houdt. Een van haar nichten vertelt dat Goro Pinkerton eerst aan haar heeft aangeboden, maar dat ze geweigerd heeft. Butterflys familieleden zeggen dat hij als een koning is, zo rijk en zo knap, en dan buigen de vrienden en familieleden op een teken van Butterfly naar Pinkerton en lopen de tuin uit. Pinkerton pakt de hand van Butterfly en leidt haar naar het huis. Vieni, amor mio! (Kom, mijn lief!). Butterfly haalt uit haar mouw haar schatten tevoorschijn en toont deze aan Pinkerton. Het zijn slechts een paar zakdoeken, een spiegel, een sjerp en andere snuisterijen. Dan laat ze hem een lang, smal kistje zien, waarin haar enige heilige schat in zit, vertelt ze hem, maar ze kan het niet openen, want er zijn te veel mensen in de buurt. Goro fluistert tegen Pinkerton dat het kistje een "geschenk" bevat dat de Mikado aan Butterflys vader heeft geschonken, die hem daarmee heeft uitgenodigd seppuku te plegen. Daarom werd ze als klein meisje verkocht en opgeleid tot geisha. Butterfly gaat door met het tonen van haar andere kleine schatten aan Pinkerton, waar ook verschillende kleine standbeelden bij zitten: "Zij zijn de geesten van mijn voorvaderen." Iera son salita tutta sola (Gisteren, ben ik alleen gegaan). Butterfly vertelt Pinkerton dat ze gisteren in het geheim en zonder het te zeggen tegen haar oom, die een boeddhistische priester - de Bonze - is, naar het consulaat is gegaan, waar ze afstand heeft gedaan van haar voorouderlijke godsdienst, om haar vertrouwen in Pinkerton te tonen, en overgegaan is naar de religie van Pinkerton. Zodoende kan ze niet meer terugkeren naar haar familie. "Ik volg mijn lot en buig, vol van nederigheid, voor de God van Mr. Pinkerton." Tutti zitti (Iedereen rustig). Alles is klaar, en Goro gebiedt iedereen stil te zijn. De commissaris voert de korte ceremonie en de getuigen Pinkerton en Butterfly ondertekenen de officiële papieren. Madama Butterfly (Mevrouw Butterfly). De viering van de bruiloft begint, en iedereen wenst het nieuwe paar geluk. Even later smeekt Sharpless Pinkerton niet wreed te zijn, en hij vertrekt samen met de commissaris en de huwelijksambtenaar. Pinkerton, Butterfly en hun gasten gaan door met de viering met vele toosts. Cio-Cio-San! (Cio-Cio-San). De toosts worden onderbroken door een boze stem buiten het toneel, die schreeuwt "Cio-Cio-San! Cio-Cio-San! Je bent verdoemd." De oom van Butterfly, de Bonze, heeft ontdekt dat Butterfly afstand heeft gedaan van haar voorouderlijke godsdienst, en hij is gekomen om zijn vloek af te leveren. Hij uit verwensingen aan haar adres wegens haar aanhankelijkheid en het vertrouwen in een vreemde. Hij buigt zich over Butterfly, terwijl hij zijn vloeken op haar afvuurt, totdat Pinkerton tussenbeide komt om hem te laten ophouden. De Bonze is geschokt door de Amerikaan, en hij geeft alle gasten opdracht weg te gaan met hem, terwijl hij tegen Butterfly zegt, "Jij hebt afstand gedaan van ons en wij doen afstand van jou." Alle gasten schreeuwen hun verwensingen als zij zich weg haasten. De nacht valt. Butterfly huilt. Pinkerton troost haar. Bimba, Bimba, non piangere (Liefje, lieverd, niet huilen). (Dit begint het beroemde lange liefdesduet, waarmee het eerste bedrijf eindigt.) Pinkerton vertelt Butterfly dat "Al jouw familieleden en priesters in Japan zijn de tranen van uw liefdevolle, mooie ogen niet waard". Butterfly glimlacht door haar tranen "Meen je dat? Ik zal niet meer huilen”. "En ik maak me geen zorgen over hun vloeken, omdat jouw woorden zo lief klinken." Zij horen Suzuki buiten het toneel, haar avondgebeden opzeggen.Viene la sera (De nacht valt). (Het lange duet gaat door.) Pinkerton vertelt Butterfly dat "De nacht valt", en Butterfly antwoordt "Ermee komt duisternis en vrede." Pinkerton klapt in zijn handen, de drie dienaren komen binnen en sluiten het huis af. Suzuki helpt Butterfly dan met haar jurk voor haar huwelijksnacht. Pinkerton kijkt naar Butterfly, als zij naar hem kijkt, maar haar geluk wordt getemperd, omdat "nog steeds de boze stem mij vervloekt". "Butterfly is verworpen — verworpen maar gelukkig". Bimba dagli occhi (Liefste, met ogen...). (Het lange duet gaat door.) Pinkerton bewondert de mooie Butterfly en vertelt haar, "Je hebt niet nog gezegd dat je van me houdt." Butterfly antwoordt dat ze de woorden niet wil zeggen "uit angst om te sterven als ik ze hoor!" Ze vertelt hem dat nu ze gelukkig is. Vogliatemi bene (Hou van me, alsjeblieft). (Het lange duet komt tot een einde.) Butterfly smeekt Pinkerton "Hou van me, alsjeblieft." Zij vraagt of het waar is, dat in vreemde landen een man een vlinder vangt en dan haar vleugels aan een tafel vastspeldt. Pinkerton geeft toe dat het waar is, maar legt uit: "Weet je waarom? Zodat ze niet weg kan vliegen." Hij omarmt haar en zegt, "Ik heb je gevangen. Je bent van mij." Zij antwoordt, "Ja, voor het leven."
Tweede bedrijf E Izaghi e Izanami (En Izaghi en Izanami). Als het doek opengaatt, zijn drie jaar verstreken. Suzuki knielt voor een Boeddha, biddend dat Butterfly zal stoppen met huilen. Butterfly hoort het en zegt haar dat de Japanse goden vet en lui zijn, en dat de Amerikaanse God snel zal antwoorden, als Hij maar weet waar ze wonen. Suzuki vertelt Butterfly dat hun geld bijna op is en als Pinkerton niet snel terugkomt, zij zullen verkommeren. Butterfly verzekert Suzuki dat Pinkerton zal terugkeren, omdat hij ervoor gezorgd heeft dat de consul de huur betaalt en dat hij het huis voorzien heeft van sloten om de muggen, familieleden en problemen buiten te houden. Suzuki zegt tegen Butterfly dat buitenlandse echtgenoten nooit meer terugkeren naar hun Japanse vrouwen, maar Butterfly antwoordt woedend dat Pinkerton haar verzekerd heeft, op de laatste ochtend dat ze samen waren, "O Butterfly, mijn kleine vrouw, ik kom terug met de rozen, wanneer de aarde vol is van vreugde, wanneer het roodborstje zijn nest maakt." Suzuki begint zachtjes te huilen.