Olinda is een gemeente en stad met 390.771 inwoners, gelegen in de deelstaat Pernambuco in het noordoosten van Brazilië. De stad heeft een lange koloniale geschiedenis. Daarbij is ze in 1631 in brand gestoken door de Nederlanders. Tegenwoordig is de stad een toeristische trekpleister. Deels komt dit door het historische centrum, dat als Werelderfgoed vermeld staat op de lijst van UNESCO. Verder trekt de stad veel toeristen door de lokale cultuur, die zich uit in verschillende vormen van muziek en dans, met het carnaval als hoogtepunt. In 2006 was Olinda de Culturele Hoofdstad van Brazilië.
GeschiedenisTenzij anders aangegeven, is de informatie in deze sectie afkomstig van de Officiële gemeentepagina van Olinda Ontstaan In 1534 stelde de Portugese kroon een systeem in waarbij de Braziliaanse kolonie werd opgedeeld in verschillende deelgebieden, die kapiteinschappen werden genoemd. Een van deze kapiteinschappen, waarin de opvolging erfelijk was, was Pernambuco. Dit werd toegewezen aan Duarte Coelho Pereira, een bastaardzoon uit de adel van Noord-Portugal. In 1503 was hij commandant van de Portugese expeditie naar Brazilië. Daarna maakte hij zich voor de Portugezen verdienstelijk tijdens verschillende campagnes in India. Als dank voor zijn diensten kende koning Johan III hem op 10 maart 1534 het kapiteinschap Pernambuco toe.
Coelho was er vooral in geïnteresseerd om in dit gebied suikerrietplantages op te zetten. Bijna een jaar later, op 9 maart 1535, kwam hij met zijn vrouw en een neef in Pernambuco aan, op de oevers van het Canal de Santa Cruz bij het eiland Itamaracá. Nadat hij daar de inheemse bevolking van de Caeté-stam had teruggedrongen, zakte hij de kust af naar het zuiden, op zoek naar een plaats waar hij zijn hoofdstad kon stichten.
Hij kwam terecht bij een strategische plek, gelegen tussen heuvels aan de kust. Deze had overvloedig drinkwater, vruchtbare grond en een natuurlijke haven, beschermd door riffen. Dit gebied werd met name bewoond door de Caetés en de Tabarajas. Zij hadden daar een dorp, dat zij Marim noemden.
Deze stammen waren bondgenoten van de Fransen, die ook interesse hadden in het gebied. Tussen hen leefde echter een Portugees, Vasco Fernandes Lucena genaamd, die getrouwd was met een Tabaraja-vrouw. Hij haalde hen over om partij te kiezen voor de Portugezen. De legende zegt dat hij met zijn zwaard een lijn op de grond trok. Alle Tabarajas die de Fransen trouw bleven, die deze lijn overtrokken, zouden de dood vinden. Vijf van hen staken de lijn over, en zouden gedood zijn door een bliksemschicht. Op deze plaats zou later de Kerk van de Verlosser der Wereld gebouwd zijn.
Onafhankelijk van het waarheidsgehalte van deze legende, lukte het Duarte Coelho in 1535 met behulp van Fernandes Lucena om op deze plaats de nederzetting Olinda te stichten. Ook later heeft hij nog veel strijd tegen de inheemse stammen gevoerd. Hieraan kwam pas een eind toen zijn zwager, Jerônimo de Albuquerque, een verbintenis aanging met de dochter van de cacique van de Tabarajas.
Naamgeving Volgens de overlevering was Coelho toen hij voor het eerst op deze plek aankwam, zo onder de indruk dat hij de volgende woorden uitsprak: Ó linda situação para se construir uma vila!Dit voorval is eerst opgetekend door Ambrósio Fernandes Brandão in zijn Diálogos das grandezas do Brasil (1618) en later door de monnik Vicente do Salvador in zijn História do Brasil (1627). De huidige versie is afkomstig van de Engelse geschiedschrijver Robert Southey (1810) De vertaling hiervan luidt: "Wat een mooie plek om een stad te bouwen!" De eerste twee woorden van deze uitspraak vormen nu de naam van de stad: Ó linda ("Wat mooi!" in de vrouwelijke vorm.)
Het waarheidsgehalte van deze legende wordt echter betwijfeld. De naam Olinda zou ook kunnen verwijzen naar de vrouwelijke hoofdpersoon in de populaire amadisromans. Ook zou het een verwijzing kunnen zijn naar enkele freguesias in de buurt van Lissabon, met de namen Linda-a-Pastora en Linda-a-Velha.
De foral van Olinda Op 12 maart 1537 stuurde Coelho de zogenaamde foral naar koning Johan III, een officiële brief, waarin hij de nederzetting Olinda aan de Portugese kroon aanbood. Normaal was zo'n foral een erg formeel document, maar de foral van Duarte Coelho was veel vrijer van stijl. Coelho omschreef het gebied dat door het dorp ingenomen werd, en gaf de begrenzingen ervan aan. Tevens omschreef hij nauwgezet de natuurlijke rijkdommen van het gebied: vruchtbare gronden, overvloedig water, de natuurlijke haven, mangrovebossen en stranden.Portugese tekst van de foral van Olinda
Door het schrijven van deze foral verhief Coelho Olinda tot de status van vila (dorp). Hiermee maakte Olinda officieel deel uit van het bestuur van het Portugese rijk. De datum 12 maart 1537 wordt daarom gezien als de stichtingsdatum van Olinda. De stichting wordt nog elk jaar gevierd.
In 1550 was de gemeenteraad deze foral kennelijk kwijtgeraakt, want ze vroeg Coelho een nieuwe versie. Tijdens de verwoesting door de Nederlanders raakte het document verloren. De tekst dook echter weer op in 1654 in het klooster van Sint-Benedictus.
Olinda onder Duarte Coelho Coelho begon meteen met het opzetten van de suikerindustrie. Hij trok specialisten uit Madeira aan, die hem hielpen de productie te moderniseren. Voor de financiering trok hij Joods kapitaal aan. Om het zware werk te verrichten, liet hij slaven overkomen uit Guinee. Om het vervoer te garanderen, bedwong hij de São Francisco. Verder legde hij versterkingen aan om de haven van Olinda te kunnen verdedigen.
Op deze manier maakte hij van Olinda een welvarende nederzetting. Door de suikerproductie, en ook door de extractie van brazielhout, verkreeg de stad een zo grote rijkdom dat ze Lissabon naar de kroon stak.
In 1554 vertrok Duarte Coelho ziek naar Portugal, waarbij hij het regentschap over Pernambuco overliet aan zijn vrouw, Britas de Albuquerque. Na zijn dood op 7 augustus van datzelfde jaar werd hij opgevolgd door zijn zoons: eerst door Duarte Coelho de Albuquerque en daarna door diens broer Jorge. Deze laatste werd weer opgevolgd zijn zoon, Duarte de Albuquerque Coelho.
miniatuur|none|300px|Gezicht op Olinda(1662), Frans Post, Rijksmuseum
Religieuze gemeenschappen Er vestigden zich verschillende religieuze gemeenschappen in Olinda. Dezen hielden zich in het begin vooral bezig met het evangeliseren van de inheemse bevolking. Zij hadden een grote invloed op de ontwikkeling van het dorp. In de eerste plaats op de architectuur, door de vele kerken, seminaries en kloosters die zij er bouwden. Maar ook hadden zij invloed op de sociaal-politieke ontwikkeling van Olinda.
De volgende gemeenschappen vestigden zich in de 16e eeuw in Olinda: Karmelieten (1580) Jezuïeten (1583) Franciscanen (1585) Benedictijnen (1586)
De Nederlanders miniatuur|Kaart van de verovering van de Nederlanders Op 16 februari 1630 namen de Nederlanders onder leiding van kapitein-generaal Hendrick Lonck de stad in als onderdeel van Nederlands-Brazilië. Na de verovering stelden zij eerst een voorlopige regering in. Op 11 maart werden er een Hoge Raad en een gouverneur ingesteld.
De Nederlanders besloten om hun hoofdstad niet in Olinda te vestigen maar in het nabijgelegen Mauritsstad (het huidige Recife). Zij haalden daarop de rijkdommen uit Olinda weg, en staken de stad op 24 november 1631 in brand.
Opmerkelijk is dat deze verwoesting in 1629 al voorspeld was door de Dominicaanse broeder Antônio Rosado. In zijn vastenpreek trok hij van leer tegen het moreel verval van de stad: Het verschil is maar één letter, maar Olinda wordt begeerd door Holland (Olanda), en door Holland zal Olinda in de as gelegd worden. Waar de gerechtigheid zozeer ontbreekt op aarde, zal de gerechtigheid van de hemel niet lang op zich laten wachten.Carmo Chagas (org.): Patrimônio do mundo. Nova Cultural (São Paulo, 1987)
Herstel miniatuur|Blik op Olinda (18e eeuw) Nadat de Nederlanders in 1654 vertrokken, bestond het centrum van Olinda lange tijd uit de ruïnes van de huizen die verwoest waren door de brand. Tot halverwege de 19e eeuw was de belangrijkste activiteit in het centrum de landbouw, die tussen deze puinhopen werd bedreven. Het belang van Olinda bleef beperkt: de stad bleef in de schaduw staan van Recife, dat van groter belang voor de handel was. Toch kreeg Olinda op 16 november 1676 stadsrechten.
Het eerste herstel begon toen in 1830 een rechtenfaculteit in Olinda gevestigd werd. In diezelfde periode begonnen artsen in Recife het baden in zee aan te raden, vanwege de positieve effecten op de gezondheid. Mede hierdoor ontwikkelde Olinda zich tot een belangrijke badplaats voor de rijke inwoners van Recife. Dit werd nog versterkt toen een treinverbinding met Recife werd aangelegd. In het begin van de 20e eeuw werd deze vervangen door een elektrische tram, en later door busvervoer.
De rijke badgasten huurden eerst alleen badhuisjes in Olinda tijdens het hoogseizoen. Later gingen zij er meer permanent wonen, en kochten zij verwoeste panden in het centrum op. Zij herstelden de gevels in de oude staat, maar voorzagen de huizen verder van de gemakken van de 19e eeuw. Hierdoor ontstond het huidige stadsgezicht van Olinda. De meeste karakteristieke gevels die nu in het historisch centrum te zien zijn, zijn dus 19e-eeuwse reconstructies van huizen uit de vroeg-koloniale periode.
Metropool Recife Het centrum van Olinda ligt op slechts 6 kilometer afstand van Recife. Administratief maakt Olinda dan ook deel uit van de metropool Recife. Toch heeft met name het historisch centrum een merkbaar andere sfeer. Langs de grote weg wordt Olinda van Recife gescheiden door een moerasgebied, een winkelcentrum (Shopping Tacaruna), een conferentiecentrum (Centro de Convenções), een marinebasis en een wetenschapspark voor kinderen. Verder landinwaarts lopen de wijken van Olinda en Recife geheel in elkaar over.
Aangrenzende gemeenten De gemeente grenst aan Paulista en Recife.
Wijken Modern Olinda bestaat uit de volgende wijken:Regionaal Verkiezingstribunaal van Pernambuco Águas Compridas Aguazinha Alto da Bondade Alto da Conquista Alto da Mina Alto da Nação Alto do Sol Nascente Alto Novo Olinda Amaro Branco Amparo Bairro Novo Bonsucesso Bultrins Caenga Caixa d'Água Carmo Casa Caiada Cidade Tabajara Córrego do Abacaxi Guadalupe Jardim Atlântico Jardim Brasil I t/m V Jardim Fragoso Jardim Santa Rita Jatobá Loteamento Tamandaré Monte Ouro Preto Passarinho Peixinhos Rio Doce Salgadinho Sapucaia Santa Casa Santa Tereza São Benedito Sétimo R.O. Sítio Novo Umuarama Varadouro Vila Popular
Sociaal-economisch Olinda heeft een Human Development Index van 0,792.Cijfer van 2000, Atlas van de Menselijke Ontwikkeling van Brazilië Dit getal verbergt echter de grote verschillen tussen het historische centrum, waar veel rijke mensen wonen, en de arme wijken daaromheen. In deze wijken is er een gebrek aan sociale voorzieningen, scholing en vooral arbeidskansen voor jongeren.
Een van de meest zichtbare gevolgen van deze problematiek, is het voorkomen van criminaliteit. Hoewel het historische centrum relatief veilig is, met name door de alomtegenwoordige Toeristenpolitie, staan de buitenwijken bekend als gewelddadig. In de lijst van gewelddadigste steden van Brazilië neemt Olinda dan ook meestal de eerste of de tweede plaats in.Tijdschrift Época, 30 maart 2005
In de wijken bestaan verschillende plaatselijke organisaties, die hier iets tegen proberen te doen. Zij geven de jongeren scholing, helpen hen om zich te organiseren en voeren kunstzinnige activiteiten met hen uit. Zo proberen zij de jongeren te helpen een betere toekomst voor zichzelf te bewerkstelligen. Ook beogen zij hiermee een ander beeld van de wijk te geven. Sommige van deze activiteiten worden ondersteund door ontwikkelingsorganisaties vanuit België en Nederland.
Cultuur Schilderkunst