Marilyn Monroe, pseudoniem van Norma Jeane Mortenson (Los Angeles (Californië), 1 juni 1926 – aldaar, 4 augustus 1962),'Dood Marilyn Monroe was geen zelfmoord maar moord' AD (geraadpleegd op 18 augustus 2021). Gearchiveerd op 6 oktober 2022.Marilyn Monroe (1926-1962) – Fotomodel, actrice en sekssymbool historiek.net (geraadpleegd op 18 augustus 2021). Gearchiveerd op 22 juni 2024. was een Amerikaans fotomodel, actrice en zangeres. Ze werd als sekssymbool een icoon in de jaren vijftig.
Levensloop Jonge jaren thumb|175px|left|Marilyn Monroe als fotomodel op jonge leeftijd (jaren 1940) Marilyn's moeder werd geboren als Gladys Pearl MonroeBerniece Baker Miracle: My sister Marilyn: A memoir of Marilyn Monroe. Algonquin Books, 1994, en huwde in 1917 met John Baker. Met John Baker had Gladys twee kinderen, Robert (1918-1933) en Berniece (1919-2014).Berniece Baker Miracle: My sister Marilyn: A memoir of Marilyn Monroe. Algonquin Books, 1994, John Baker was een gewelddadige man en Gladys vroeg in 1921 een scheiding aan. Na de scheiding kreeg Gladys de voogdij over Robert en Berniece, maar John Baker ontvoerde hen en nam ze mee naar Kentucky.Berniece Baker Miracle: My sister Marilyn: A memoir of Marilyn Monroe. Algonquin Books, 1994, Gladys verhuisde in 1922 richting Kentucky om vlak bij haar kinderen te wonen. Daar werkte ze als huishoudster en kinderoppas, onder andere voor een meisje dat Norma Jeane Cohen heette. Gladys' zoon Robert overleed in 1933 op 15-jarige leeftijd aan de gevolgen van nierfalen. Berniece zou haar moeder jarenlang niet zien. Nadat Gladys haar kinderen had verloren begon ze veel te drinken.
In 1924 huwde Gladys met Martin Edward Mortensen (1897-1981). Een jaar later gingen Gladys en Mortensen uit elkaar, hoewel ze tot 1928 officieel gehuwd bleven. Gladys trok in bij Grace McKee, een vriendin en collega, in Los Angeles. Gladys Baker werkte gedurende die tijd in de filmmontage-afdeling van RKO Pictures. Daar werkte zij onder begeleiding van Charles Stanley Gifford.Stanley Gifford findagrave.com Gladys en Gifford begonnen een affaire en vlak daarna raakte Gladys zwanger. Toen Gifford dit vernam, verbrak hij de relatie. Op 1 juni, 1926 werd Norma Jeane Baker geboren in de Los Angeles County Hospital.Summers, Anthony (1985): Goddess, The Secret Lives of Marilyn Monroe. Guild Publishing, London.
Gladys Baker moest als alleenstaande moeder in het levensonderhoud van zichzelf en haar dochter voorzien en liet de opvoeding van Norma Jeane veelal over aan haar vrienden Albert en Ida Bolender. Gladys leed eveneens aan een ernstige post-partumdepressie. Bij één gelegenheid verhinderde Grace McKee dat Gladys haar dochter neerstak. Een andere keer beschuldigde Gladys Grace McKee ervan haar dochter te hebben vergiftigd en stak Grace vervolgens met een mes. Norma Jeane zou nooit een goede band met haar moeder opbouwen. In een later interview zei ze over haar moeder: "To me, she was just that red-haired woman." ("Voor mij was ze slechts die roodharige vrouw.")
Een aantal gebeurtenissen in de herfst van 1933 verergerden Gladys' psychische problemen. Haar zoon Robert stierf aan nierfalen en haar grootvader, Tilford Hogan, pleegde zelfmoord. Eveneens vernam Gladys dat Norma Jeane seksueel was misbruikt. Een neuroloog schreef Gladys psychotrope medicatie voor, maar zij reageerde hier heftig op. In januari van 1934 kreeg Gladys een zenuwinzinking en kreeg de diagnose van paranoïde schizofrenie. Na enkele maanden in een rusthuis te hebben doorgebracht, werd Gladys in het Los Angeles General Hospital opgenomen, omdat ze niet voor zichzelf kon zorgen.
Een tijdlang woonde Norma Jeane bij Grace McKee. Af en toe bracht Gladys in het weekend een bezoek aan Norma Jeane en Grace, maar dan was ze stil en verdrietig. Norma Jeane zei later: "Mijn moeder heeft nooit echt moeite gedaan om bij mij te zijn. Ik denk niet dat ik voor haar bestond."
In de winter van 1934 werd Gladys Baker als krankzinnig beschouwd en opgenomen in het Norwalk State Hospital in Los Angeles.
In september 1935 plaatste Grace McKee, inmiddels gehuwd met Erwin "Doc" Goddard, Norma Jeane in het Los Angeles Orphans Home. Het weeshuis werd door haar leeftijdsgenoten positief beschreven, maar Norma Jeane voelde zich in de steek gelaten. Aangemoedigd door het personeel van het weeshuis, dat dacht dat Norma Jeane gelukkiger zou zijn als ze in een gezin woonde, werd Grace in 1936 haar wettelijke voogd, maar haalde haar pas in de zomer van 1937 uit het weeshuis. Norma Jeane's tweede verblijf bij de Goddards duurde slechts een paar maanden, omdat Erwin Goddard haar lastigviel. Daarna woonde ze korte periodes bij haar familieleden en vrienden van Grace in Los Angeles en Compton.
In september 1938 ging Norma Jeane bij Grace' tante Ana Lower wonen. Ze werd ingeschreven aan de Emerson Junior High School en ging met Lower naar de wekelijkse Christian Science-diensten. Ze blonk uit in schrijven en leverde bijdragen aan de schoolkrant, maar was verder een middelmatige leerling. Als gevolg van de gezondheidsproblemen van de bejaarde Lower keerde Norma Jeane begin 1941 terug naar de Goddards.
In 1942 moest Grace' man voor zijn werk naar de oostkust van de Verenigde Staten. Het stel mocht Norma Jeane om wettelijke redenen niet meenemen. Het echtpaar McKee had twee opties voor de jonge Norma Jeane: terug naar het weeshuis of trouwen. Ze kozen voor het laatste en dus trouwde de 16-jarige op 19 juni 1942 met haar 5 jaar oudere buurjongen James Dougherty. Norma Jeane trok in bij haar schoonouders, terwijl Dougherty in de Amerikaanse marine diende en uitgezonden was naar de Stille Oceaan. Norma Jeane werkte tijdens de Tweede Wereldoorlog in een fabriek waar men radiografisch bestuurbare vliegtuigen, de OQ-2, voor het leger maakte. Haar taak was om de vliegtuigen te bespuiten met vlamvertrager. Tijdens dit werk werd ze opgemerkt door een fotograaf uit het leger, David Conover. Norma Jeane nam ontslag bij de fabriek, vertrok uit het huis van haar schoonouders en begon een succesvolle modellencarrière. In augustus van 1945 tekende ze een contract bij het Blue Book Model Agency.
Op aanraden van Emmeline Snively, eigenaar van het Blue Book Model Agency, blondeerde Norma Jeane haar haar. Norma Jeane werd een zeer gewild model en prijkte in begin 1946 alreeds op 33 tijdschriftomslagen, zoals Pageant, US Camera, Laff en Peek. Via Snively tekende Norma Jeane in juni van 1946 een contract bij een acteerbureau. Na een mislukt interview bij Paramount Pictures, kreeg ze via filmproducent Darryl F. Zanuck van 20th Century Fox een contract aangeboden. In datzelfde jaar koos Norma Jeane de artiestennaam "Marilyn Monroe". Op 13 september 1946 scheidde Monroe van James Dougherty, die tegen haar carrière was. Hij overleed in 2005.
Actrice Monroe werkte bij Fox aan haar houding en nam acteer- en zanglessen. Haar eerste rolletjes speelde ze in "Dangerous Years" (1947) en "Scudda Hoo! Scudda Hey!" (1948). Monroe werkte tevens voor het Actor's Laboratory Theatre, een acteerschool die de technieken van groepstheater onderwees.
In 1949 ontmoette Monroe Johnny Hyde, de vice-president van de William Morris Agency. Ze werd zijn protegée. Via Hyde kreeg Monroe bijrollen in een verscheidenheid aan films, waaronder de veelgeprezen werken: "All About Eve" (1950) van Joseph Mankiewicz en de film noir "The Asphalt Jungle" (1950) van John Huston. Johnny Hyde overleed in 1950 aan een hartaanval. Monroe's populariteit bij het publiek groeide en ze ontving wekelijks duizenden brieven van fans. In februari van 1952 benoemde de Hollywood Foreign Press Association Monroe tot "beste jonge box office-persoonlijkheid". Rond diezelfde periode begon Monroe een veelbesproken romance met de gepensioneerde honkballer Joe DiMaggio.
Ondanks haar populariteit als sekssymbool wilde Monroe meer van haar acteerbereik laten zien. Ze nam acteerlessen bij Michael Tsjechov en Lotte Goslar. In de films "Clash by Night" en "Don't Bother to Knock" kreeg Monroe de kans karakters te spelen met meer diepgang. In "Clash by Night", een drama met Barbara Stanwyck in de hoofdrol en geregisseerd door Fritz Lang, speelde ze een visconservenfabriekmedewerker. Om zich voor te bereiden bracht Monroe tijd door in een visconservenfabriek in Monterey. Ze ontving lovende kritieken voor haar optreden. The Hollywood Reporter meldde dat "Monroe de hoofdrol verdient met haar uitstekende vertolking". "Don't Bother to Knock" was een thriller waarin Monroe een geesteszieke babysitter speelde.
Monroe speelde de hoofdrol in drie films die in 1953 uitkwamen. De eerste was de Technicolor-film "Niagara", waarin ze een femme fatale speelde die van plan was haar man (Joseph Cotten) te vermoorden. "Niagara" was een van de meest openlijke seksuele films uit Monroe's carrière. In sommige scènes was Monroe's lichaam enkel bedekt met een laken of handdoek, wat door het publiek als schokkend werd ervaren. Ondanks protesten vanuit religieuze groeperingen die de film "immoreel" vonden, bleek de film zeer populair.
Terwijl "Niagara" van Monroe een ster maakte verstevigde haar tweede film uit 1953, de komedische musicalfilm "Gentlemen Prefer Blondes", het beeld van Monroe als het domme blondje. In deze film speelde Monroe naast Jane Russell. "Gentlemen Prefer Blondes" werd een van de grootste kassuccessen van 1953. Monroe's optreden met "Diamond's Are a Girl's Best Friend" werd iconisch en inspireerde latere artiesten zoals Madonna, Kylie Minogue en Anna Nicole Smith.
In november van 1953 werd de filmkomedie "How to Marry a Millionaire" uitgebracht, waarin Monroe de hoofdrol speelde naast Betty Grable en Lauren Bacall. Monroe speelde wederom een dom blondje dat samenwerkt met haar twee vriendinnen om een rijke echtgenoot aan de haak te slaan. De film was een groot succes in de bioscopen en kreeg een Oscarnominaties voor Beste kostuums, ook was er een BAFTA nominatie voor Beste film.
Monroe was inmiddels een van de grootste sterren van 20th Century Fox, maar haar contract was sinds 1950 niet gewijzigd waardoor ze veel minder betaald kreeg dan andere sterren van haar statuur. Haar pogingen om rollen te verkrijgen in serieuze films waar ze niet de pin-upgirl of het domme blondje zou vertolken werden gedwarsboomd door directeur Darryl F. Zanuck, die vreesde dat de studio minder inkomsten zou genereren. Monroe werd in januari 1954 geschorst toen ze de musicalfilm "The Girl in Pink Tights" weigerde.
Op 14 januari 1954 huwde Monroe met Joe DiMaggio in het stadhuis van San Francisco. Hun huwelijksreis brachten ze door in Japan en Zuid-Korea. In Zuid-Korea trad Monroe op voor meer dan 60.000 Amerikaanse mariniers gedurende een show van vier dagen. Na haar terugkeer in de VS werd ze door het tijdschrift Photoplay onderscheiden met de prijs voor "Populairste Vrouwelijke Ster". In maart schikte Monroe met 20th Century Fox, met de belofte van een nieuw contract waarin ze een bonus van $100.000 zou ontvangen en een hoofdrol in de verfilming van het Broadway-succes "The Seven Year Itch".
thumb|Monroe treedt op voor Amerikaanse troepen in Korea, 17 februari 1954.
In september 1954 begon Monroe met het filmen van Billy Wilders komedie "The Seven Year Itch", waarin ze de hoofdrol speelde als een vrouw die het object wordt van de seksuele fantasieën van haar getrouwde buurman. Hoewel de film in Hollywood werd opgenomen, besloot 20th Century Fox om vooraf publiciteit te genereren door de opnames te ensceneren van een scène waarin Monroe's witte jurk opwaait door de lucht uit een metrorooster. "The Seven Year Itch" werd een van de grootste commerciële successen van 1955.
De publiciteitsstunt met de witte jurk plaatste Monroe op de internationale voorpagina's en markeerde tevens het einde van haar huwelijk met DiMaggio die tegen haar carrière was. In oktober van 1954 vroeg Monroe een echtscheiding aan.
Actors Studio