Johann Christian Innocenz Bonaventura Cannabich (ook: Canabich) (Mannheim, gedoopt 28 december 1731 – Frankfurt am Main, 20 januari 1798) was een Duits componist, dirigent en violist. Hij behoort tot de belangrijkste leden van de Mannheimer Schule en kan met zijn leraar en voorganger als chef-dirigent van de Mannheimer Hofkapelle Johann Stamitz als wegbereider van de Wiener Klassik (Weens classicisme) beschouwd worden.
Levensloop Jeugd en opleiding Christian was de zoon van de componist en fluitist Martin Friedrich Cannabich (ca. 1700-1773). Als opvallend getalenteerd compositie- en vioolleerling van Johann Stamitz werd Cannabich al op 13-jarige leeftijd in de Mannheimer Hofkapelle opgenomen. Al spoedig werd hij een bekend virtuoos. De keurvorst van de Palts, Karel Theodoor van Beieren, stelde hem in staat van 1750 tot 1753 in Italië te studeren, waar hij met Niccolò Jommelli en Giovanni Battista Sammartini werkte. In 1758 werd hij concertmeester en na het overlijden van Stamitz werd hij dirigent van het toen bekendste orkest in Duitsland. De zonen van Johann Stamitz, Carl Stamitz en Anton Stamitz werden zijn leerlingen.
Emancipatie van de blaasinstrumenten Zijn verdienste in de muziekgeschiedenis is de "ontdekking" en de belangrijke rol van de zelfstandige groepen en combinaties van blazers in de orkestrering van zijn vele symfonieën, balletmuziek en opera's. In vriendschap met Cannabich wist Wolfgang Amadeus Mozart deze verbeteringen meesterlijk te cultiveren.
Huwelijk en uitbreiding van de bekendheid In 1759 huwde hij Marie Elisabeth de la Motte, die gewerkt had bij de hertogin van Zweibrücken. Met hulp van de contacten van de hertog van Zweibrücken werden de werken van Cannabich in 1764 te Parijs op het podium gebracht en gedurende deze tijd woonde hij in het paleis van de hertog. Bij zijn tweede reis naar Parijs in 1766 kreeg hij de mogelijkheid, zes symfonieën en zes trio's te publiceren. De meeste werken werden in Parijs gepubliceerd. Tijdens een later bezoek aan de Franse hoofdstad speelde hij als solist bij het «Concert Spirituel».
Aan het hof te München Nadat de keurvorst van de Palts tot hertog Karel Theodoor van Beieren benoemd werd en zijn ambt vanuit München vervulde, kreeg Cannabich ook de leiding van de instrumentale muziek in München toebedeeld. Mozart woonde in München een tijd bij Cannabich in, gaf diens dochter Rosa pianoles en droeg zijn Sonate KV 309 aan haar op. Mozart schreef over Cannabich: Ehrlicher, braver Mann en bester Direktor. Na 1790 werd zijn salaris tot rond 30% verminderd, daarom maakte hij meerdere concertreizen voor de verbetering van zijn inkomsten.
Als componist schreef Cannabich circa twintig balletten en zeventig symfonieën, verder twee 'symfonies concertantes', vier vioolconcerti, en zeven concerti voor orgel en andere instrumenten.
Cannabich was lid van de Illuminatenorden, een geheime bond, waar hij de naam Pheredor droeg.
Composities (selectie) Werken voor orkest 1778-1779 1. Sinfonia in Es majeur Concert D majeur, voor fluit en orkest Concert C majeur, voor fluit, hobo, fagot en orkest Overture to Il fanatico per gli antichi romani, voor 2 hobo's, 2 trompetten, 2 violen, altviool, cello en contrabas Sinfonia concertante in C majeur Sinfonia concertante in F majeur Sinfonia Bes majeur Sinfonie Nr. 22 in C majeur Allegro moderato Andante con brio Un poco presto Sinfonie Nr. 47 in G majeur, voor 2 fluiten, 2 hoorns, 2 violen, altviool, cello en contrabas, op. 10, No. 2 Allegro con spirito Andante Presto Sinfonie Nr. 48 in Bes majeur, voor 2 hobo's, 2 hoorns, 2 violen, altviool, cello en contrabas, op. 10, No. 3 Allegro non troppo Andante Tempo di Menuetto Sinfonie Nr. 49 in F majeur, voor 2 hobo's, 2 hoorns, 2 violen, altviool, cello en contrabas, op. 10, No. 4 Allegro spiritoso Andante Presto ma non troppo Sinfonie Nr. 50 in d mineur, voor 2 fluiten, 2 hoorns, 2 violen, altviool, cello en contrabas, op. 10, No. 5 Allegro non tanto Andante con brio Presto Sinfonie Nr. 51 in D majeur, voor 2 hobo's, 2 hoorns, 2 violen, altviool, cello en contrabas, op. 10, No. 1 Allegro Andante Presto non tanto Sinfonie Nr. 52 in E majeur, voor 2 fluiten, 2 hoorns, 2 violen, altviool, cello en contrabas, op. 10, No. 6 Allegro Andante Allegro non tanto Sinfonie Nr. 57 in Es majeur Allegro Andante Allegro Sinfonie Nr. 59 in D majeur Allegro Andante Presto Sinfonie Nr. 63 in D majeur Grave: Allegro Andante moderato Presto Sinfonie Nr. 64 in F majeur Allegro Andante Allegro molto Sinfonie Nr. 67 in G majeur Allegro Andante con moto Presto Sinfonie Nr. 68 in Bes majeur Allegro Andante moderato assai Allegro vivace Sinfonie Nr. 72 in Bes majeur
Muziektheater Opera's Voltooid intitelaktespremièrelibretto 1778 Azakia 3 aktes 1778, Mannheim, Schlosstheater Christian Friedrich Schwan 1788 Le croisée 1788, Parijs
Operettes Voltooid intitelaktespremièrelibretto 1780 Elektra 1 akte 4 september 1780, Mannheim, Schlosstheater Baron Carl Theodor von Dahlberg Angelika
Balletten Voltooid intitelaktespremièrelibrettochoreografie 1758 Ulisse, roi d'Ithaque 1 akte 1758, Mannheim, SchlosstheaterPaul Edward Corneilson, Eugene K. Wolf, Floyd K. Grave: Ballet music from the Mannheim court, Part I: Christian Cannabich: Les rendes-vous, ballet de chasse; Georg Joseph Vogler: Les rendez-vous de chasse, ou Les vendanges interrompues par les chasseurs. A-R editions, Inc., 1996, François André Bouqueton 1762-1763 Ceyx et Aleyone 1 akte 1762, Mannheim, Schlosstheater François André Bouqueton 1768 Acis et Galathée 1768, Kassel, Hoftheater Étienne Lauchery 1768 Roland furieux, ou Angélique et Médoe 1768, Mannheim, Schlosstheater Étienne Lauchery 1768-1769 Rénaud et Armide 1 akte 1768, Mannheim, Schlosstheater François André Bouqueton 1769 Les rendez-vous, ballet de chasse 1769, Mannheim, Schlosstheater François André Bouqueton 1772 Les Mariages Samnistes 1772, Mannheim, Schlosstheater Étienne Lauchery 1772 Médée et Jason 2 bedrijven 1772, Mannheim, Schlosstheater Étienne Lauchery, naar Odin 1772-1773 La foire de village hessoise 1772, Schwetzingen Étienne Lauchery 1774 Achille, reconnu par Ulisse, dans l'isle de Sycos 1774, Mannheim, Schlosstheater 1774 La fête marine ou La recontre imprévue 1774, Mannheim, Schlosstheater Étienne Lauchery 1774 Les amans protegés par l'amour 1774, Mannheim, Schlosstheater 1775 L'amour vainqueur des Amazones 1775, Mannheim, Schlosstheater Étienne Lauchery 1775 L'embarquement pour Cythère ou Le triomphe de Vénus 1775, Mannheim, Schlosstheater Étienne Lauchery 1775-1776 Orphée dans l'isle Sirênes 1776, Mannheim, Schlosstheater Étienne Lauchery 1776 Les incidents favorables à l'amour ou Le double mariage 1776, Mannheim, Schlosstheater Étienne Lauchery 1776 Palmerin d'Olive 5 aktes 1776, Mannheim, Schlosstheater Étienne Lauchery 1777 Les amour de Cortes et Thelaire 1777, Mannheim, Schlosstheater Étienne Lauchery 1778 La déscente d'Hercule aux enfers 1778, Mannheim, Schlosstheater Étienne Lauchery 1781 Les meuniers provençaux mogelijk is een reviseerde versie van het ballet: Les rendez-vous des meuniers provençaux op muziek van Schöffer 1781, Kassel, Hoftheater Étienne Lauchery 1794 Cortey et Thelayre 1794, Berlijn Les Fêtes du serailles Mannheim, Schlosstheater Étienne Lauchery
Kamermuziek 1768 Fluitkwintetten, op. 7, 1 - 6 waaronder:
Kwintet in e mineur - voor twee dwarsfluiten, viool, altviool, cello en klavecimbel Kwintet in G majeur - voor twee dwarsfluiten, viool, altviool en cello Kwintet in D majeur - voor dwarsfluit, viool, altviool, twee celli en hamerklavier Kwintet in G majeur - voor twee dwarsfluiten, viool, altviool en cello Kwintet F majeur, voor twee fluiten (of: fluit en hobo), viool, altviool en cello Kwartet Bes majeur, voor hobo, viool, altviool en cello Strijkkwartet in e mineur, op. 5 no. 2 Twaalf duetten, voor viool en altviool Zes duetten, voor dwarsfluit en viool
Bibliografie
François-Joseph Fétis: Biographie Universelle des Musiciens et bibliographie générale de la musique, Paris: Firmin-Didot et Cie., 1881-89, 8 vols. Supplement et complement. 2 vols. ; heruitgave 2006, Adamat Media Corporation, (paperback); (hardcover) Sabine Henze-Doehring: Orchester und Orchestersatz in Christian Cannabichs, Mannheimer Sinfonien, in: Ludwig Finscher, Barbel Pelker und Jochen Reutter: Mozart und Mannheim. - Kongressbericht Mannheim 1991, Frankfurt am Main: Peter Lang, 1994, 369 p. Nicole Edwina Ivy Baker: Italian Opera at the Court of Mannheim (1758-1770), Los Angeles, Univiversity of California, Los Angeles, Ph.D. dissertation, 1994. Chappell White: From Vivaldi to Viotti - A history of the early classical violin concerto, Philadelphia: Kansas State University, 1992, 375 p. Paul Edward Corneilson: Opera at Mannheim (1770-1778), University of North Carolina, Ph.D. dissertation, 1992 Bärbel Pelker: Theateraufführungen und musikalische Akademieen am Hof Carl Theodors in Mannheim: Eine Chronik der Jahre 1742-1777, in: Die Mannheimer Hofkapelle im Zeitalter Carl Theodors, Mannheim, Ludwig Fischer, 1992, pp. 219-259 Fiona Little: The string quartet at the Oettingen-Wallerstein Court - Ignaz von Beecke and his contemporaries, Vol. 1, New York: Garland, 1989, 371 p. Adolph Goldberg, Karl Ventzke: Komponisten, in: Porträts und Biographien hervorragender Flöten-Virtuosen, -Dilettanten und -Komponisten, Reprint d. Ausg. Berlin 1906, Celle: Moeck Verlag, 1987, 124 p., Enrico Stinchelli: I grandi direttori d'orchestra, Rome: Gremese Editore, 1987 Walter Salmen, Gabriele Busch-Salmen: Musiker im Porträt, München: C. H. Beck, 1982-1984, 5 Bände p. (I. "Von der Spätantike bis 1600", 1982., 200 S.: ; II. "Das 17. Jahrhundert", 1983., 184 S.: ; III. "Das 18. Jahrhundert", 1983., 186 S.: ; IV. "Das 19. Jahrhundert", 1983., 187 S.: ; V. "Das 20. Jahrhundert", 1984., 191 S.: ) Lubov Breit Keefer: Baltimore's music - The haven of the American composer, Baltimore: 1982, 343 p. Franz Stieger: Opernlexikon - Teil II: Komponisten. 1, Band A-F, Tutzing: Hans Schneider, 1975-1983, 371 p., Franz Stieger: Opernlexikon - Teil II: Komponisten. 2, Band G-M, Tutzing: Hans Schneider, 1975-1983, 373-772 p., Robert Münster: Mozart bearbeitet Cannabich, in: Festschrift Walter Senn zum 70. Geburtstag, München, Erich Egg, 1975, pp. 142-157 Me. Soutar: Christian Cannabich (1731-1798). - An evalution of his instrumental works, Aberdeen. 1971. dissertation. (Note: "1971/72") Marc Honneger: Dictionnaire de la musique, Paris: Bordas, 1970-76 Zenei lexikon, Budapest: Zenemukiado Vallalat, 1965 Robert Eitner: Biographisch-bibliographisches Quellenlexikon der Musiker und Musikgelehrten der christlichen Zeitrechnung bis zur Mitte des 19. Jahrhunderts ..., 10 Bde., Graz: Akademische Druck- u. Verlaganstalt, 1959 Altmann Kellner: Namen- und Sachregister, in: Musikgeschichte des Stiftes Kremsmünster, Kassel: Bärenreiter, 1956, 826 p. Joaquín Pena, Higinio Anglés, Miguel Querol Gavalda: Diccionario de la Música LABOR, Barcelona: Editorial Labor, 1954, 2V, 2318P. Gösta Morin, Carl-Allan Moberg, Einar Sundström: Sohlmans musiklexikon : nordiskt och allmänt upplagsverk för tonkonst, musikliv och dans, Stockholm: Sohlmans Förlag, (1951-) Theodore Baker: Baker's biographical dictionary of musicians, Fourth edition revised and enlarged, New York: G. Schirmer, 1940 Theodore Baker, Alfred Remy: Baker's biographical dictionary of musicians, Third edition, New York: G. Schirmer, 1919, 1094 p. Theodore Baker: Biographical dictionary of musicians, New York: G. Schirmer, 1900, 653 p. Carlo Schmidl: Dizionario universale dei musicisti : Supplemento, Milan: Sonzogno, 1938, 806 p. Carlo Schmidl: Dizionario universale dei musicisti, Milan: Sonzogno, 1937, 2V p. Paul Frank, Wilhelm Altmann: Kurzgefasstes Tonkünstler Lexikon : für Musiker und Freunde der Musik, Regensburg: Gustave Bosse, 1936, 730 p.