Kasteel Rosendael is een van oorsprong laatmiddeleeuws kasteel, dat door de graaf van Gelre werd gebouwd. Het kasteel ligt in het dorp Rozendaal bij Velp, in de Nederlandse provincie Gelderland. Het is onderdeel van de rijksbeschermde historische buitenplaats Rosendael.
Geschiedenis De donjon is oorspronkelijk zo'n 25 meter hoog geweest en heeft een diameter van 16 meter. Hiermee is het de grootste toren in zijn soort in Nederland. Met muren tot 4 meter dik heeft de donjon tevens de dikste muren van het land. De ruimten in de donjon zijn echter vierkant. Twee ervan worden overkluisd door tongewelven en het hoogste door een koepelgewelf.
Het kasteel wordt in 1314 voor het eerst vermeld, en graaf Reinoud I was de eerste bewoner. Ook zijn zoon Reinoud II was er kasteelheer.
Na de graven en hertogen van Gelre werd het kasteel eigendom van drost Willem van Scherpenzeel, die het in 1536 ruilde voor zijn slot Coldenhove. In 1579 verkocht hij het weer aan Dirck van Dorth. Van Dorth liet veel aan het kasteel veranderen, en liet de tuinen, vijvers en beken aanleggen. Na Van Dorth werden achtereenvolgens de families Van Arnhem, Torck en Van Pallandt eigenaar van het landgoed en het kasteel. Tot het bezit behoorde sinds 1536 ook het bos-, heide- en jachtgebied Planken Wambuis bij Ede.Purmer, M. Grootgrondbezit en Planken Wambuis. In: Abels, P. e.a. (red.) 2013. Wild en bijster land - Planken Wambuis. Vereniging Natuurmonumenten Zuidwest-Veluwe i.s.m. AFdH Uitgevers. p. 308-319,
Onder kasteelheer Lubbert Adolph Torck, die getrouwd was met de schatrijke Petronella Wilhelmina van Hoorn, werden in 1732 de tuinen opnieuw aangelegd, onder architectuur van Daniël Marot. In deze tijd werden onder andere de schelpengalerijen aangelegd.
Van het oorspronkelijke kasteel is slechts de donjon overgebleven. In 1722 werd aan de toren een vierkant huis gebouwd en werden diverse bijgebouwen en stallen gebouwd. Daarmee werd het meer een buitenhuis dan een kasteel.
De tuinen en vijvers werden in de 19e eeuw aangepakt door architect Jan David Zocher jr., die onder andere een aantal kleinere vijvers samenvoegde tot één grote. Ook de schelpengalerijen werden aangepakt, en ten tijde van de Van Pallandts zouden daar de Bedriegertjes worden aangelegd.
In 1860 ontwierp architect Lucas Hermanus Eberson een wijziging van het interieur in opdracht van het echtpaar R.J.C. van Pallandt-Torck.
Na de Tweede Wereldoorlog, waarin het kasteel door een Amerikaanse bom werd geraakt en het park gedeeltelijk was verwoest door een verdwaalde V2-raket, raakte het landgoed in verval, totdat in 1977 de laatste baron Willem Frederik Torck baron van Pallandt het overdroeg aan de stichtingen Het Geldersch Landschap en Vrienden der Geldersche Kasteelen. Het landhuis en de tuin werden gerestaureerd en sinds 1989 gedeeltelijk voor publiek opengesteld. Het landgoed Planken Wambuis was al in 1932 verkocht aan een beleggingsmaatschappij. Rond 1985 werd ook de bibliotheek gerestaureerd, die zo'n 3000 boeken en manuscripten omvat, o.a. van de Zweedse koningin Christina gericht aan de filosoof René Descartes. Kasteelheer Jan van Arnhem (1636-1716) verzamelde destijds de werken.
Kasteel en park behoren tot de Top 100 van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg.
Rijksmonumenten De historische buitenplaats kasteel Rosendael is onder deze naam een rijksmonumentencomplex met nummer en omvat 21 afzonderlijke rijksmonumenten die in onderstaande tabel staan aangegeven.
Naam RM-nummer Afbeelding Hoofdgebouw 200px Historische tuin- en parkaanleg 200px Tuinkoepel 200px Schelpengalerij 200px Bedriegertjes met schelpenwand 200px Cascade met stroomgoden en vazen op sokkels 200px Schelpengrot met waterval 200px Wildkelder 200px Waterhuishoudkundige werken 200px Wagenschuur Hovenierswoning 200px Portierswoning 200px Boerderij 200px Stal bij boerderij 200px Hoofdinrijhek 200px Toegangshek tegenover kerk 200px Toegangshek ten westen van kasteel 200px Tuinvazen 200px Zonnewijzer 200px Muziekkapel Begraafplaats 200px
Eigenaren thumb|400px|zicht op de tuin anno 1860 Bezitters van kasteel Rosendael sedert 1579 tot 1977.
Naam Periode Dirck van Dorth 1579 - 1583 Dirck van Dorth 1583 - 1628 Ermgard E. van Dorth 1628 - 1644 Diederik van Arnhem 1644 - 1656 Janne Margriette van Arnhem 1659 - 1721 Lubbert Adolf Torck 1721 - 1758 Petronella Wilhelmina van Hoorn 1758 - 1764 Assueer Jan Torck 1765 - 1793 Reinhard Jan Christiaan Torck 1793 - 1810 Assueer Lubbert Adolph baron Torck 1830 - 1842Ada Catharina barones Torck1843 - 1902Frederik Jacob Willem baron van Pallandt1902 - 1932Willem Frederik Torck baron van Pallandt1932 - 1977
Bronnen Middeleeuwse kastelen van Gelderland, F.M. Eliëns en J. Harenberg, Rijswijk, 1984 Kasteel Rosendael, A.I.J.M. Schellart, Prof. Dr. J.G.N. Renaud en Mevr. Hans Nieuwenhuis, Zeist, 1987 (deel 21 uit de Nieuwe Reeks van de Serie Nederlandse Kastelen) Geldersche Kasteelen, tot defensie en eene plaissante wooninghe, architectuur, interieur, tuinen, J.C. Bierens de Haan en J.R. Ras, Zwolle, 2000 Rosendael, Groen Hemeltjen op Aerd, J.C. Bierens de Haan, Zutphen, 1994
Categorie:Rijksmonument in Rozendaal Rosend