Josephus Carel Franciscus (Jef) Last (Den Haag, 2 mei 1898 – Laren, 15 februari 1972) was een Nederlandse revolutionair, dichter, prozaschrijver, vertaler en reiziger.
Biografie Jef Last had een Katholieke moeder en een Protestantse vader, en werd in de Protestantse traditie opgevoed.Oppen, Lucas van. "Last: Author, Activist, Outcast. An inquiry into Jef Last’s relationship with communism in the 1930s." Masterscriptie, Universiteit Leiden, 2020, p.15. Hij ging Chinese letteren studeren in Leiden, maar brak zijn studie na enkele jaren af. Aanvankelijk ging hij werken als assistent-bedrijfsleider van de ENKA in Ede. Dat botste echter met zijn sterke politieke bewogenheid; hij was al jong lid geworden van de Sociaal-democratische Arbeiderspartij en de Arbeiders Jeugdcentrale. Hij nam ontslag en begon aan een avontuurlijk leven waarin hij veel reisde. In de tweede helft van de jaren twintig begon hij aan zijn schrijverscarrière. Aanvankelijk schreef hij vooral gedichten. Zijn debuut was de dichtbundel Bakboordslichten (1926). Ook zijn geschriften getuigen van zijn politieke bewogenheid; zijn gedichten waren uitgesproken links en revolutionair van signatuur. Vanaf 1930 begon Jef Last de aandacht te trekken met ruim opgezette romans en verkreeg hij landelijke bekendheid met Partij remise (1933) en Zuiderzee (1934), die beide beschouwd kunnen worden als voorbeelden van nieuwe zakelijkheid in de Nederlandse literatuur en Een huis zonder vensters (1935).
Last verliet de - in zijn ogen - revisionistische sociaaldemocratie om lid te worden van Sneevliets Revolutionair-Socialistische Arbeiderspartij. Met zijn vriend André Gide reisde hij in de zomer van 1936 naar de Sovjet-Unie. Het tweetal - deel van een hoofdzakelijk Frans gezelschapje van politieke meelopers - werd groots ontvangen, maar doorzag de georganiseerde hulde en keerde ontgoocheld terug naar het westen. Veel later zou Last een boek schrijven over zijn vriendschap met Gide. In datzelfde jaar verscheen zijn dichtbundel De bevrijde Eros, waarin zijn homoseksuele kant duidelijk naar voren trad.
Last streed mee in de Spaanse Burgeroorlog in de Internationale Brigades, waar hij aan de zijde van de wettige regering van de Spaanse republiek zou vechten, tegen de fascistische partij van generaal Franco. Daardoor verloor hij zijn Nederlanderschap wegens krijgsdienst voor een vreemde mogendheid. Kort na de Tweede Wereldoorlog kreeg hij het weer terug.
Het eind van de jaren dertig was weer een periode van sterke literaire activiteit van Jef Last. Met zijn romans De Spaansche tragedie, De laatste waarheid en De vliegende Hollander timmerde hij weer aan de weg, evenals met het in 1941 verschenen boek Elfstedentocht.
In de oorlogsjaren moest Jef Last onderduiken, maar indien nodig kon hij terecht bij zijn vriend en uitgever George Kroonder in Bussum. Zo gaf de illegale Bayard Pers begin '45, in een oplage van 350 exx. de bundel Tau Kho Tau uit: ‘De weg die het past te gaan, is niet de gewone weg’, de drukker was: C. Visser te Huizen en Johan van Eikeren verzorgde de typografie. (De Jong 486)DBNL De Bayard Pers. Gearchiveerd op 19 februari 2023.Tau Kho Tau op Delpher
Tijdens de Tweede Wereldoorlog was hij, in 1941, mede-oprichter van de ISB-versie (Internationale Socialistische Beweging) van het verzetsblad De Vonk, niet te verwarren met het gelijknamige verzetsblad van de CPH (Communistische Partij Holland), dat na de oorlog nog tot 1952 werd voortgezet als De Vlam.
Jef Last woonde van 1950 tot 1953 in Indonesië en met name in Singaraja (Bali), waar hij als leraar aan een middelbare school werkte. Hij was bevriend met president Soekarno en met Mohammed Hatta.
Familie Last was vanaf 1923 gehuwd met Ida ter Haar, van wie hij scheidde en met wie hij later opnieuw huwde. Zij hadden drie dochters. Last was biseksueel. Hij was mede-oprichter van de emancipatoir-homoseksuele Shakespeareclub, de voorloper van het COC. Ook in zijn poëzie en proza verwerkte hij al vroeg homoseksuele elementen.
De laatste jaren van zijn leven bracht hij door in het Rosa Spier Huis in Laren. Na zijn overlijden werd zijn lichaam ter beschikking gesteld van de wetenschap.
Bibliografie Rudi Wester, Jef Last. Bestaat er een raarder leven dan het mijne? Prometheus 2021.
Werk 1926 - Bakboordslichten (gedichten) 1930 - Branding 1930 - Kameraden! (gedichten) 1930 - Marianne 1932 - Liefde in de portieken 1932 - Verleden tijd (gedichten) 1933 - Het stalen fundament. Reportage over 2500 k.m. zwerftochten door de Oeral 1933 - Onder de koperen ploert 1933 - Partij remise 1933 - Twee werelden (gedichten) 1933 - De vlucht van den opstandeling 1934 - Zuiderzee 1935 - Een huis zonder vensters 1935 - Voor de mast 1936 - Brieven uit Spanje 1936 - De bevrijde Eros. Een ketter in Moorenland en andere gedichten (gedichten) 1936 - Een flirt met den duivel 1937 - Bloedkoraal (gedichten) 1937 - In de loopgraven voor Madrid 1937 - De Spaansche tragedie 1938 - De laatste waarheid 1939 - Kruisgang der jeugd (met Harry Wilde) 1939 - De vliegende Hollander 1940 - Kinderen van de middernachtzon 1940 - Onvoldoende voor de liefde 1941 - Van een jongen die een man werd deel I en II (jeugdwerk uit 1919, destijds niet gepubliceerd) 1941 - Elfstedentocht 1942 - Leeghwater maalt de meren leeg 1945 - Dit is Walcheren : artikelen van Jef Last, A. den Doolaard, Ed. Hoornik; tek. door C.A.B. Bantzinger (Digitale versie) 1945 - Tau Kho Tau (gedichten), voorjaar '45, Bayard Pers, Bussum 1945 - Een socialistische renaissance 1945 - Het eerste schip op de Newa 1946 - Oog in oog (gedichten) 1947 - Vingers van de linkerhand 1949 - In de zevende hemel 1950 - Schuim op de kust 1951 - De rode en de witte lotus 1953 - Inleiding tot het denken van Confucius 1954 - Djajaprana. Tragedie naar een Balisch gegeven 1955 - Bali in de kentering 1956 - Zo zag ik Indonesië 1957 - Een lotje uit de loterij 1958 - I Bontot en I Koese. De avonturen van twee Balische jongens (samen met Udeyana Pandji Tisna) 1959 - Lu Hsün. Dichter und Idol 1960 - Japan in kimono en overall 1960 - Tegen de draad (gedichten) 1960 - Vloog een bloesem terug naar haar tak 1962 - De Spaanse tragedie 1962 - Golven der Gele Rivier 1962 - De jeugd van Judas 1965 - China, land van de eeuwige omwenteling 1966 - De tweede dageraad van Japan 1966 - Mijn vriend André Gide 1967 - Rinus van der Lubbe, doodstraf voor een provo (bewerkte heruitgave van Kruisgang der jeugd) 1968 - Strijd, handel en zeeroverij. De Hollandse tijd op Formosa 1970 - Vuurwerk achter de Chinese muur 1972 - Tjoebek in het tijgerbos (kinderboek) 1973 - De zeven Caramboles (onder pseudoniem Co Mantjes, tweede druk ondertitel: De postume pornoroman van Jef Last)
Externe links Jef Last.nl Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland
Categorie:Nederlands schrijver Categorie:Lhbti+-activist Categorie:Lid van de Internationale Brigades Categorie:Nederlands dichter Categorie:Nederlands vertaler Categorie:Reiziger