Camera Obscura is een verhalenbundel uit 1839 geschreven door Nicolaas Beets onder het pseudoniem Hildebrand. Beets schreef de meeste stukken in 1837 als student godgeleerdheid in Leiden. Hij bleef tijdens de jaren daarna vaak verhalen toevoegen aan het werk, waardoor dit pas in 1871 zijn definitieve vorm kreeg.

Inhoud Het boek geeft een beeld van het Nederland van de trekschuit en de postkoets, waar rond die tijd gewerkt werd aan de eerste spoorlijn. Het bekendste gedeelte van het boek is dat over de familie Stastok. Hierin gaat Hildebrand logeren bij een oom en tante die de vleesgeworden burgermensen zijn uit het begin 19e eeuw. Schrijnend is "Het diakenhuismannetje vertelt zijn verhaal", dat blijk geeft van inzicht van de schrijver in de wantoestanden in zijn tijd.

Ontvangst De Camera Obscura is van meet af aan een populair boek geweest. Toch hadden een anonieme recensent in 1840 en E. Potgieter in 1841 een kritische bespreking. Het grootste probleem dat zij met het boek hebben is de werkelijkheidsbeschrijving in het boek. Het blijft bij beschrijven en kent geen enkele boodschap voor de lezer. Ondanks het talent dat Nicolaas Beets volgens beide recensenten heeft, zet hij dit verkeerd in en daarom krijgt zijn boek een negatieve beoordeling.

Het sentiment slaat echter al snel om en vanaf de jaren 50 van de negentiende eeuw schrijft men enkel nog positief over het boek. De illustraties die worden toegevoegd zijn wel onderwerp van discussie, maar het boek heeft een bijna onaantastbare status. Het aantal argumenten dat wordt gebruikt om tot een positief oordeel te komen loopt terug. Rond 1900 verschijnen er zelfs diverse recensies waarin geen enkel argument wordt aangedragen om een positief oordeel te onderbouwen.

Deze situatie duurt voort tot 1910, wanneer Albert Verwey een recensie schrijft waarin hij de status van de Camera Obscura als volksboek aanvalt. Vanaf dat moment verandert de manier waarop er wordt geschreven over Hildebrands boek. Een proces dat eind negentiende eeuw al voorzichtig was begonnen zet nu door: de recensies gaan steeds nauwer aansluiten bij de herdruk naar aanleiding waarvan ze verschijnen.

Drukgeschiedenis

Illustraties werden in de druk van 1857 verzorgd door Karel Frederik Bombled. In 1877 verzorgde Ferdinand Carl Sierig de illustraties bij de tiende druk. Jo Spier verzorgde de illustraties voor de veertigste druk in 1939 en Karel Thole voor de editie in 1953.Bijlage 3: Illustraties, Camera Obscura 1998. Gearchiveerd op 26 mei 2023. In 1998 verschijnt een wetenschappelijke herdruk. Tien jaar later, in 2008, verschijnt een eigentijdse hertaling van de hand van Ivo de Wijs. Daarin is de spelling gemoderniseerd, zijn (voor de moderne lezers) langdradige passages ingekort en zijn er op sommige plaatsen forse ingrepen gedaan waarbij in enkele gevallen (delen van) hoofdstukken zijn komen te vervallen. Over deze ingrepen zijn de meningen verdeeld: volgens liefhebbers zijn de moderniseringen te ingrijpend en tasten ze het oude karakter en het tijdsbeeld aan. Hieronder volgt een overzicht van alle in druk verschenen edities van de Camera Obscura.

Nalatenschap In de Haarlemmerhout werd op 1 juni 1962 het Hildebrandmonument onthuld van de beeldhouwer Jan Bronner. Personages als Pieter Stastok, Van der Hoogen, Robertus Nurks, grootmoeder Kegge, Buikje, Keesje het Diakenhuismannetje, Teun de Jager en Suzette Noiret omringen de hoofdpersoon Hildebrand. Van een aantal van die beelden werden afgietsels gemaakt die elders in het land werden geplaatst, zoals Keesje, het diakenhuismannetje in het Siegerpark, Amsterdam Ter gelegenheid van het vijftigjarig jubileum van dit monument publiceerde Bies van Ede op 2 juni 2012 het boek Beelden uit de Camera Obscura met gedichten en een essay, begeleid door tekeningen van Eric J. Coolen. Grootmoeder Kegge was een radiohoorspel gebaseerd op een verhaal.

Trivia In Camera Obscura komt café De Geleerde Man voor, dat als restaurant De Oude Geleerde Man tot rond 1991 heeft bestaan en in Bennebroek gevestigd was. Mooie Keetje was een van de personen die in het boek voorkwam.

Externe links Librivox audiobook en ebook camera obscura Volledige tekst Camera Obscura (DBNL)

Categorie:Verhalenbundel Categorie:Nederlandstalige literatuur Categorie:Werk van Nicolaas Beets