De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) is een Nederlandse geheime dienst die zich onder verantwoordelijkheid van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties bezighoudt met de binnenlandse veiligheid en inlichtingen op civiel gebied uit het buitenland verzamelt.
De AIVD ontstond in 2002 uit de vroegere Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) en is sinds 2007 gevestigd in Zoetermeer. De militaire tegenhanger van de AIVD is de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD).
Net als zijn voorganger heeft ook de AIVD bij zijn buitenlandse partners een zeer goede naam en neemt alszodanig deel aan vele gezamenlijke operaties en een reeks van internationale samenwerkingsverbanden, waarbij de dienst een substantiële inbreng heeft.Paul H.A.M. Abels, Spionkoppen, Inlichtingenleiderschap in elf portretten, uitg. Prometheus, Amsterdam 2020, p. 301.
miniatuur|Logo van de AIVD Het devies van de AIVD is hetzelfde als dat van zijn voorganger, namelijk: Per undas adversas (tegen de stroom in), wat ontleend is aan de spreuk "Levende vissen zwemmen tegen de stroom in, alleen de dooie drijven mee", wat Louis Einthoven al in 1949 tot motto van de BVD bestempelde. Een grafische uitbeelding van deze spreuk vormt het logo van de AIVD.Constant Hijzen, Terug naar de bron. Vrijheid, onvrijheid en de dienst in de jaren veertig en vijftig, Uitg. Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst, Zoetermeer 2021, achterflap.
Geschiedenis Voorlopers Van 1913 tot 1919 was er een eerste inlichtingendienst die bekendstond als Generale Staf, sectie III (GS III) en daarna, tot het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in 1940, als Centrale Inlichtingendienst (CI). In die vooroorlogse periode was de dienst gecombineerd met de militaire inlichtingendienst.
De Duitse inval in de meidagen van 1940 maakte een einde aan het bestaan van de CI in Nederland. De archieven van de dienst werden verbrand om ze niet in handen van de Duitsers te laten vallen. Ten behoeve van de Nederlandse regering in ballingschap te Londen was er een Centrale Inlichtingendienst (CID)CID, niet te verwarren met de gelijknamige ondergrondse dienst van het verzet, zie http://docplayer.nl/3883391-De-centrale-inlichtingendienst-cid.html. Gearchiveerd op 6 februari 2016. onder leiding van François van 't Sant. De CID functioneerde tot 28 november 1942, waarna hij werd gereorganiseerd en voortgezet als het Bureau Inlichtingen, ressorterend onder het Ministerie van Oorlog en nauw samenwerkend met de Britse Secret Intelligence Service (SIS of MI6).
De Politiebuitendienst (PBD) functioneerde als orgaan ten behoeve van het Ministerie van Justitie van de Nederlandse regering in ballingschap. Deze dienst was vooral belast met het beoordelen van de betrouwbaarheid van de Engelandvaarders die vanuit bezet gebied naar Engeland kwamen.
Na de bevrijding in 1945 werd het Bureau Inlichtingen, samen met de Politiebuitendienst, omgevormd tot het Bureau Nationale Veiligheid (BNV). Van 1946 tot 1949 heette deze dienst Centrale Veiligheidsdienst, voordat hij werd hernoemd naar de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD). Voor het vergaren van inlichtingen uit het buitenland was er sinds 1946 de Buitenlandse Inlichtingendienst (BID), die in 1972 werd hernoemd tot Inlichtingendienst Buitenland (IDB). Van deze dienst, die gevestigd was in de Villa Maarheeze in Wassenaar, maakte onder andere de vooroorlogse fascistenleider en latere verzetsstrijder Jan Baars deel uit.
De IDB werd in 1994 na heftige interne twisten opgeheven. De buitenlandse inlichtingentaak werd uiteindelijk overgedragen aan de BVD, die daarmee tot een gecombineerde inlichtingen- en veiligheidsdienst werd en om die reden per 29 mei 2002 werd omgedoopt tot Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD).
21e eeuw thumb|Het gebouw in Leidschendam, waar sinds 1993 de BVD en tot eind 2007 de AIVD gevestigd was. Tussen 2009 en 2021 fungeerde het als zetel van het Libanontribunaal In 2025 keert de AIVD weer terug.
Na de aanslagen op 11 september 2001, steeg het jaarlijkse budget van de AIVD tussen 2002 en 2005 van 68 miljoen naar 112 miljoen euro en nam het aantal medewerkers toe van 850 tot 1100.Grenzeloos.org: AIVD en MIVD op weg naar lustrum, 15 maart 2007. Gearchiveerd op 2 december 2020. Hierdoor werd het bestaande hoofdkwartier in Leidschendam, dat in 1993 speciaal voor voorganger BVD gebouwd was, te klein. De AIVD verhuisde naar een gebouw in Zoetermeer, waar tot 2003 het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap was gevestigd.Jaap Huisman: Hoe het ministerie van onderwijs veranderde in de AIVD-vesting, 18 augustus 2008. Dit complex werd voor 29 miljoen euro van een geheel nieuw interieur, nieuwe ramen en veiligheidsmaatregelen voorzien, waarna de AIVD in december 2007 zeven van de negen bouwdelen in gebruik nam.BAM.nl: BAM verwerft opdracht voor renovatie voormalig gebouw ministerie OCW in Zoetermeer, 10 mei 2005. Gearchiveerd op 22 december 2015.
In 2012 besloot de regering om tot 2018, op een budget van 200 miljoen euro, 68 miljoen te bezuinigen, waardoor zo'n 200 van de 1.500 voltijdbanen bij de AIVD moesten verdwijnen. De Algemene Rekenkamer oordeelde in 2015 dat deze bezuinigingen ondoordacht en onverantwoord waren en hadden geleid tot het vertrek van medewerkers met waardevolle kennis en ervaring. Zorg om jihadstrijders en de situatie rondom de Krim hadden het budget voor de dienst inmiddels weer verhoogd tot boven dat van 2012.'Nederland kan NSA niet alleen te lijf', Nu.nl, Interview met Jacob Kohnstamm, 15 december 2013. Gearchiveerd op 4 maart 2016.Volkskrant.nl: Rekenkamer kraakt bezuiniging op AIVD: risico voor geheime dienst, 19 mei 2015. Gearchiveerd op 6 mei 2018.
In november 2015 werd besloten om de AIVD en de MIVD per 2022 te verhuizen naar een gezamenlijke locatie op de Frederikskazerne in Den Haag, ter bevordering van de onderlinge samenwerking, waarbij de diensten wel hun eigen taakgebied houden.Defensie.nl: Gezamenlijke huisvesting AIVD en MIVD, 13 november 2015. Gearchiveerd op 5 maart 2016. In juni 2021 liet minister Ollongren van binnenlandse zaken weten dat beide diensten inmiddels te groot waren om in één gebouw te huisvesten en dat het plan daarom was afgeblazen.Architectenweb: Plan voor gezamenlijk onderkomen AIVD en MIVD van de baan, 4 juni 2021. Gearchiveerd op 6 juni 2021. Voor de AIVD was de noodzaak van een nieuw pand kleiner geworden doordat inmiddels ook het resterende gedeelte van het gebouw in Zoetermeer kon worden overgenomen van een andere gebruiker.Abels, Spionkoppen, p. 300. Bovendien nemen AIVD en MIVD in 2025 het voormalige pand van de BVD/AIVD in Leidschendam weer in gebruik.AD.nl: Werk voor inlichtingendiensten neemt toe: AIVD keert na vijftien jaar terug op oude stek in Leidschendam, 10 december 2022.
In 2016 kreeg de AIVD er 240 voltijdsfuncties bij, waardoor het totaal aantal personeelsleden steeg naar 1.768. In 2017 zouden daar waarschijnlijk nog eens 200 banen bijkomen.NRC.nl: Militaire inlichtingendienst maakt sterke groei door, 25 april 2017. In het jaarverslag van 2018 zei de AIVD 190 nieuwe medewerkers te hebben aangenomen, en in 2019 200 extra nieuwe medewerkers aan te zullen nemen. Eind 2018 had de AIVD een grootte van 1,986 voltijdfuncties.AIVD: Jaarverslag 2018, 21 Juli 2019. Gearchiveerd op 15 december 2021. In 2025 was het aantal medewerkers gestegen tot ruim 2800.AIVD: Jaarverslag 2025, april 2026.
Volgens het Franse weekblad L'Express behoorde de AIVD in 2026 tot de beste inlichtingendiensten van Europa en stond alszodanig op de derde plaats, na het Britse MI6 en de Franse DGSE.NOS.nl: 'AIVD behoort tot beste inlichtingendiensten van Europa', 5 augustus 2026
Organisatie thumb|200px|Erik Akerboom, tot 1 maart 2026 directeur-generaal van de AIVD. De AIVD valt onder het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en staat onder leiding van een directeur-generaal. Voorheen voerde deze de titel 'hoofd', maar dit werd per 1 januari 2015 gewijzigd om duidelijker te maken dat de dienst onderdeel is van het ministerie van Binnenlandse Zaken.AIVD.nl: AIVD gereorganiseerd, 20 januari 2015. Gearchiveerd op 15 december 2021. De directeur-generaal wordt bijgestaan door een plaatsvervangend directeur-generaal. De hoofden van de AIVD waren tot nu toe: 2002-2007: Sybrand van Hulst (hij was al sinds 1997 hoofd van de BVD) 2007-2011: Gerard Bouman 2011-2018: Rob Bertholee 2018-2020: Dick Schoof 2020-2026: Erik AkerboomAIVD.nl: Erik Akerboom wordt directeur-generaal AIVD, 31 januari 2020. Gearchiveerd op 15 december 2021. 2026-heden: Simone SmitAIVD.nl: Simone Smit directeur-generaal Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst bij BZK, 28 november 2025.
Afdelingen Aanvankelijk bestond de AIVD uit negen eenheden en twee businessunits. Nadat het kabinet in 2011 een ingrijpende bezuiniging oplegde, voerde diensthoofd Bertholee in 2014 middels de Taskforce DAVID een interne reorganisatie door waarbij het aantal directies werd teruggebracht naar drie, aangevuld met een aantal stafbureaus. Daarnaast werd ook de interne opleiding, de AIVD-academie, opgeheven.Abels, Spionkoppen, p. 264 & 266
Sinds 1 januari 2015 kent de AIVD naast een centrale staf de volgende drie hoofddirecties:AIVD.nl: - Over AIVD Directie Inlichtingen, waarbinnen onderzoek plaatsvindt en rapportages en analyses worden opgesteld op basis van de informatie die verkregen wordt door de Directie Operatiën. De Directie Inlichtingen omvat verschillende geografische en thematische 'desks'. Directie Operatiën, waarbinnen de operationele activiteiten plaatsvinden ten behoeve van het werk van de Directie Inlichtingen. De Directie Operatiën omvat de volgende units: Human Intelligence (HUMINT) Technische operationele ondersteuning Nationaal Bureau Verbindingsbeveiliging (NBV) Joint Sigint Cyber Unit (JSCU) Directie Veiligheidsonderzoeken & Bedrijfsvoering, waaronder vallen: Businessunit Veiligheidsonderzoeken ICT Dienstencentrum
Bij de reorganisatie onder Bertholee stond het behoud van de operationale taken centraal, ten koste van de meer analytische functies. Hierbij werd ook het klassieke onderscheid tussen verwerving/verzameling en verwerking/analyse weer hersteld, nadat dit begin jaren negentig onder diensthoofd Arthur Docters van Leeuwen was opgeheven ten gunste van een multidisciplinaire werkwijze. Dit betekende dat de medewerkers die verantwoordelijk zijn voor het vergaren van inlichtingen (bijv. via agenten en informanten) weer als vanouds in een apart onderdeel werden ondergebracht, met name om zo absolute geheimhouding van bronnen en betere opleiding en begeleiding van deze medewerkers te waarborgen. Tevens werden de aparte afdelingen voor binnenlandse veiligheid en buitenlandse inlichtingen door Bertholee samengevoegd, met name om te voorkomen dat de inlichtingentaak ter discussie gesteld zou worden. Ten slotte introduceerde Bertholee de Geïntegreerde Aanwijzing (GA) waarmee de betrokken ministers kunnen aangeven waar zij precies behoefte aan hebben, dit vanuit het idee dat wanneer het kabinet wilde bezuinigen, het ook maar diende aan te geven waar de prioriteiten dienen te liggen. Keerzijde is dat de inlichtingenbehoefte hierdoor gepolitiseerd kan raken.Abels, Spionkoppen, p. 264-265 & 328
Het Nationaal Bureau Verbindingsbeveiliging (NBV) is verantwoordelijk voor de beveiliging van gevoelige en geheime overheidsinformatie. Daartoe is deze unit van oudsher betrokken bij alle aspecten van cryptografie, zoals klassieke en moderne cryptografie, theoretische onderwerpen, cryptoanalysetechnieken en de historische ontwikkeling hiervan.Cursus Cryptografie voor niet-beta's 2013