Het Gijsbrecht van Aemstelpark is een langgerekt stadspark in Buitenveldert in Amsterdam-Zuid. Het ligt ten noorden van de Van Nijenrodeweg en strekt zich uit van de Amstelveenseweg tot de Europaboulevard. Het park vormt een groene en ecologische verbinding tussen de entree van het Amsterdamse Bos en het Amstelpark. Het is ongeveer 2.150 meter lang, maximaal 230 meter breed en heeft een oppervlakte van circa 27 hectare.
Het middendeel tussen de Buitenveldertselaan en de Van Leijenberghlaan is sinds 27 november 2015 beschermd als rijksmonument. Het geldt als een zeldzaam en herkenbaar voorbeeld van de invloed van de Nieuwe Zakelijkheid op de Nederlandse tuin- en landschapsarchitectuur.
Ligging en gebruik Aan de westzijde sluit het park bij de kruising van de Amstelveenseweg en de Van Nijenrodeweg aan op de hoofdentree van het Amsterdamse Bos. Dat bos ligt grotendeels op het grondgebied van de gemeente Amstelveen, maar is eigendom van en wordt beheerd door de gemeente Amsterdam. Aan de oostzijde loopt de groenstructuur aan de overkant van de Europaboulevard door in het Amstelpark.
Verschillende paden en aangrenzende straten dragen namen van Nederlandse kastelen en buitenplaatsen, waaronder Twikkel, Cannenburg, Hunneschans, De Kamp, Enzerinck, Hinderstein en Moersbergen. Moersbergen en Enzerinck vormen een doorgaand pad door het oostelijke en middelste parkdeel. Hinderstein en De Kamp lopen daar aan de noordzijde parallel aan; ten westen van de Buitenveldertselaan gaat De Kamp over in Cannenburg, dat vervolgens het park in loopt.
Door zijn ligging is het park een ecologische corridor voor planten en dieren. Over enkele kruisende wegen zijn hoog tussen de bomen faunabruggen voor onder meer eekhoorns aangebracht. Bij een inventarisatie in 2019 werden in het park 34 soorten broedvogels en 262 territoria vastgesteld; het park bleek vooral van belang voor vogels van opgaand bos en bosranden. In het park loopt een wandel- en hardlooproute van tien kilometer. Verder zijn er onder meer speelplaatsen, een waterspeeltuin, een voetbalkooi, spelborden en een jeu-de-boulesbaan.
Ontstaan en ontwerp Voor de aanleg van de tuinstad Buitenveldert schreven de Bond voor Nederlandse Tuinarchitecten en de gemeente Amsterdam in 1959 een prijsvraag uit voor een oost-west lopende parkstrook. De bestaande en geplande noord-zuidverbindingen deelden de strook in afzonderlijke ruimten. Tuin- en landschapsarchitect Wim Boer won met zijn ontwerp onder het motto Bomen.
Boer koos voor een functionalistische, rechtlijnige aanleg die aansloot op het rechthoekige straten- en verkavelingspatroon van Buitenveldert. Vierkante ruimten dienden in zijn ontwerp als rustpunt of als plaats waar de looprichting veranderde; rechthoekige ruimten benadrukten juist een richting. Paden sloten aan op de straten van de omringende wijk. De Van Nijenrodeweg werd als doorgaande oost-westas begeleid door een brede strook met meerdere rijen platanen.
Het ontwerp werd tussen 1961 en 1968 verder uitgewerkt. Alleen het centrale gedeelte, tussen de Buitenveldertselaan en de Van Leijenberghlaan, werd volgens Boers ontwerp aangelegd. De Dienst der Publieke Werken werkte de westelijke en oostelijke delen uit. De aanleg van het park werd in 1968 voltooid. In 1963 werd het park vernoemd naar Gijsbrecht van Aemstel.
Vanaf 1987 lag het park in het toen ingestelde stadsdeel Buitenveldert. Dat stadsdeel ging in 1998 op in Zuideramstel; sinds de herindeling van 2010 valt het park onder stadsdeel Amsterdam-Zuid.
Rijksmonument en parkeilanden thumb|Een van de voetgangersbruggen in het beschermde middendeel. De rijksbescherming geldt uitsluitend voor het middendeel van het park, niet voor de volledige groenstrook. Dit beschermde gedeelte bestaat uit drie door water omgeven, rechthoekige delen: het Recreatie-eiland, het Ontmoetingseiland en het Bloemeneiland.
Het westelijke Recreatie-eiland bestaat uit lig- en speelweiden met bosbeplanting. Het vierkante Ontmoetingseiland is ingericht als plein met platanen en wordt doorsneden door een noord-zuid lopend fietspad. Het oostelijke Bloemeneiland heeft een geometrisch aangelegde bloementuin met vierkante plantvakken en een klein plein met een pergola. De eilanden zijn door voetgangersbruggen en paden met elkaar en de omgeving verbonden.
Tot de beschermde aanleg behoren onder meer het oorspronkelijke paden- en beplantingspatroon, tien bruggen met metalen leuningen en betonnen brugdekken, banken van Aldo van Eyck, een pergola en een muur van betonblokken op het Bloemeneiland. Volgens de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed is de centrale aanleg ondanks latere wijzigingen herkenbaar gebleven.
Wijzigingen en herinrichting In de jaren zeventig werd de aanvankelijk open structuur van het park verdicht met hoge heesterbeplanting. Ook werd het Ontmoetingseiland gewijzigd. De daar aanwezige kiosk, ontworpen door D.L. Sterenberg, brandde later af; het jaar daarvan is niet bekend.
Voormalig stadsdeel Zuideramstel kondigde in 2003 een gefaseerde herinrichting aan. Met de manifestatie Park in Beweging werden buurtbewoners en andere belanghebbenden bij de plannen betrokken. In een toekomstvisie uit 2005 werd geconstateerd dat de noord-zuidverbindingen het park in vijf ruimten verdelen. De herinrichting moest de verschillen tussen die delen behouden en tegelijk de samenhang van het park versterken.
De uitvoering vond in fasen plaats tussen 2007 en 2012. Het deel Twikkel bij de Amstelveenseweg kreeg in 2009 een extra waterpartij, glooiende plantvakken en nieuwe beplanting, met behoud van de bestaande voet- en fietspaden. In het voorjaar van 2010 werd bij de Van Heenvlietlaan het Speelbos aangelegd, met avontuurlijke speelplekken en een waterpartij. Door het ondiepe water lopen onder meer een keienpad en een deels in het water aangelegd steltenpad. Ook het parkdeel rond de toenmalige stadsdeelwerf aan de Van Heenvlietlaan werd aangepakt; de werf ligt tussen het water en houten vlonders en is met een voetgangersbrug verbonden. Bij de renovatie van het Ontmoetingseiland werden onder meer het geometrische bestratingspatroon, de historische plaatsing van de verlichting en de opstelling van de banken van Van Eyck hersteld.
Kunst en gedenktekens thumb|Ruiter te paard van Floyd DeWitt. In het park staan verscheidene kunstwerken en gedenktekens:
Schakelobject 3 (1977), ook aangeduid als Ruiten, van Frans en Marja de Boer-Lichtveld bij Cannenburg; de reeks Liggende figuren van Jan Snoeck bij Twikkel; Houten driehoeken van Josum Walstra bij Cannenburg; The long hum (1969) van Theo Niermeijer op het oostelijke deel van Enzerinck; Buizenkolom (1968) van André Volten op het middendeel van Enzerinck; Ruiter te paard (The Inheritor I) van Floyd DeWitt op het westelijke deel van Enzerinck; Levensboom (2015), een sculpturale podiumoverkapping van staal en glas van Angie Abbink op het Ontmoetingseiland; Herdenken en Herinnering (2014) van Mischa Rakier op het Ontmoetingseiland, ter nagedachtenis aan oorlogsslachtoffers.
Begin jaren negentig werd op het Ontmoetingseiland bovendien een meidoorn geplant als herdenkingsboom voor de jaarlijkse dodenherdenking op 4 mei.
Zie ook Beschermingsprogramma Wederopbouw 1959-1965
Externe links Gijsbrecht van Aemstelpark op de website van de gemeente Amsterdam Vereniging Parken Buitenveldert
Categorie:Park in Amsterdam Categorie:Amsterdam-Zuid Categorie:Rijksmonument in Amsterdam