Antoine Marie Joseph (Antonin) Artaud (Marseille, 4 september 1896 – Ivry-sur-Seine, 4 maart 1948) was een Franse avant-gardistische toneelschrijver, en daarnaast toneelcriticus, dichter, acteur en regisseur. Hij behoorde enige tijd tot de surrealisten.
Artaud, wiens vooruitstrevende ideeën tijdens zijn leven met onbegrip werden ontvangen, is vooral belangrijk als theoreticus van het vernieuwend theater. Hij wilde terug naar het middeleeuwse mysteriespel, om zo de oerangsten en oerdriften van de mens zichtbaar te maken. Artaud pleitte voor een zogenaamd 'wreed theater', ofwel théâtre de la cruauté, een schokkende en onthullende vorm van toneel. Zijn manifest uit 1938, 'Le théâtre et son double', heeft grote invloed gehad op het avant-gardetheater van na 1945, met theatermakers als Jean Genet, Eugène Ionesco en Samuel Beckett.
Theater van de wreedheid In 1932 richtte Artaud "het theater van de wreedheid" op. Artaud liet tijdens fysieke trainingen zijn acteurs tot op de grens van de uitputting gaan. Hij liet ze met elkaar vechten en rare geluiden maken. Zo wilde Artaud bereiken dat de acteur minder rationele controle had, en het spel vanuit zijn onderbewuste liet ontstaan. Deze technieken grijpen duidelijk terug op het surrealisme, en op de psychoanalyse van Freud. Tijdens de première van Les Cenci kraamden de acteurs enkel wartaal uit.
Le théâtre et son double (1938) In 1938 werd een van Artauds belangrijkste teksten gepubliceerd: Le théâtre et son double. Hierin stelde hij een theater voor "dat in feite een terugkeer was naar de magie en het ritueel". Hij wilde een nieuwe theatertaal van 'totem en gebaar' creëren - een taal van ruimte zonder dialoog, die alle zintuigen zou aanspreken. In zijn "theater van de wreedheid" werden de formele proscenium-boog en de dominantie van de toneelschrijver, die hij beschouwde als "een belemmering voor de magie van het echte ritueel", losgelaten ten gunste van "gewelddadige fysieke beelden, die de sensibiliteit van de toeschouwer verpletteren en hypnotiseren, gegrepen als deze is door een wervelwind van hogere krachten".
Invloed Filosofie Artaud had een belangrijke invloed op een aantal filosofen. Gilles Deleuze en Félix Guattari leenden Artauds uitdrukking "het lichaam zonder organen", om hun conceptie van de 'virtuele dimensie van het lichaam' en, uiteindelijk, het 'basissubstraat van de werkelijkheid' te beschrijven, in hun Capitalisme et schizophrénie. Filosoof Jacques Derrida leverde een filosofische behandeling van Artauds werk, met zijn concept van de "parole soufflée". De feministische onderzoekster Julia Kristeva baseerde zich ook op Artaud, voor haar theorievorming over het "subject in proces".
Literatuur De dichter Allen Ginsberg beweerde dat het werk van Artaud, in het bijzonder "To Have Done with the Judgement of God", een enorme invloed had op zijn beroemdste gedicht "Howl". De Latijns-Amerikaanse dramatische roman Yo-Yo Boing! van Giannina Braschi bevat een debat tussen kunstenaars en dichters over de verdiensten van Artauds "meervoudige talenten", in vergelijking met de "enkelvoudige talenten" van andere Franse schrijvers. In juni 2023 werd de roman Traitor Comet gepubliceerd, als de eerste in een reeks over Artauds leven en zijn vriendschap met de dichter Robert Desnos.
Werken 1925 - L'ombilic des limbes (Navel der Onderwereld, vert. Hans van Pinxteren) 1925 - Le pèse-nerfs (De Zenuw-waag, vert. Hans van Pinxteren) 1929 - L'art et la mort 1931 - Le moine, de Lewis, raconté par Antonin Artaud 1934 - Héliogabale ou l'anarchiste couronné 1937 - Les nouvelles révélations de l'être 1938 - Le théâtre et son double (Het theater van de wreedheid, vert. Simon Vinkenoog) 1945 - D'un voyage au pays des Tarahumaras 1947 - Van Gogh le suicidé de la société (V.G., de zelfmoordenaar door de maatschappij, vert. Jules Dister) 1947 - Artaud le Mômo 1947 - Ci-Gît précédé de La culture indienne 1948 - Pour en finir avec le jugement de Dieu 1964 - Les Cenci in Œuvres complètes
Categorie:Frans dichter Categorie:20e-eeuws schrijver Categorie:Surrealisme Categorie:Frans schrijver Categorie:Frans toneelschrijver Categorie:Frans acteur Categorie:Frans toneelregisseur