The Day the Earth Stood Still (1951)

The Day the Earth Stood Still is een Amerikaanse zwart-witte sciencefictionfilm uit 1951 onder regie van Robert Wise met in de hoofdrollen Michael Rennie en Patricia Neal.

Het scenario voor de film is gebaseerd op het korte verhaal Farewell to the Master (1940) van Harry Bates, gepubliceerd in het SF-tijdschrift Astounding Science-Fiction. De prent geldt als een van de invloedrijkste SF-films, niet alleen van de jaren vijftig, maar ook daarna.

De film werd door de kritiek geprezen en was een bescheiden succes in de bioscopen. De totale omzet in de VS en Canada in 1951 was 1.850.000 dollar (op een budget van 1.250.000 dollar). In 1995 werd The Day the Earth Stood Still geselecteerd voor conservatie in de National Film Registry van de Library of Congress vanwege het culturele, historische en esthetische belang.

Verhaal

Het buitenaards wezen Klaatu en zijn machtige robot landen met hun ruimteschip midden in de National Mall in Washington tijdens de Koude Oorlog. Ze brengen een belangrijke boodschap, die Klaatu door wil geven aan de leiders van alle naties. Helaas schiet een zenuwachtige soldaat hem neer. Dan komt de grote robot Gort uit het ruimteschip tevoorschijn. Hij laat tanks smelten met zijn energiewapen. De gewonde Klaatu dwingt Gort te stoppen met zijn vernietiging en Klaatu wordt naar een ziekenhuis gebracht.

Daar wordt hij bezocht door minister Harle. Klaatu vraagt hem een ontmoeting te organiseren met de Verenigde Naties, maar dat lukt niet. thumb|Klaatu geeft een bericht, terwijl Gort in de achtergrond staat.

Klaatu ontsnapt dan uit het ziekenhuis en om meer te weten te komen over de aardse gebruiken gaat hij in het geheim tussen de mensen wonen. Zijn omgeving begint hem echter te verdenken, met name professor Jacob Barnhardt, maar hij onderkent de geavanceerde intelligentie van Klaatu en weet hem weg te houden van de militaire politie die inmiddels is op komen dagen. Klaatu laat aan Barnhardt weten dat buitenaardse beschavingen op de hoogte zijn van de technologische ontwikkelingen van de aarde, maar ook dat de mensen oorlogszuchtig zijn. Ook waarschuwt hij voor de robot Gort, die behoort tot een ras van superrobots die (desnoods met geweld) de opdracht hebben de vrede te handhaven in het heelal. (Wanneer men Gort uitdaagt, vernietigt hij desnoods de aarde.)

De buitenaardse beschavingen hebben besloten dat de aarde moet worden vernietigd. Omdat zowel Barnhardt als Klaatu dat nogal drastisch vinden, besluiten ze om in ieder geval een soort "demonstratie" te organiseren die de mensen in ieder geval wakker schudt. Klaatu demonstreert zijn vermogens aan de mensheid door gedurende 30 minuten alle elektriciteit op aarde uit te schakelen. De Amerikaanse regering ziet Klaatu nu als een veiligheidsrisico.

Tijdens een vuurgevecht met het leger wordt Klaatu levensgevaarlijk gewond. De robot Gort haalt Klaatu aan boord van het ruimteschip, waar hij weer tot leven wordt gewekt. Klaatu spreekt nog eenmaal de verzamelde wetenschappers toe voordat hij vertrekt. Zijn boodschap is dat de aarde moet kiezen: vreedzame co-existentie met andere beschavingen, of door Gort worden vernietigd omdat ze een bedreiging vormen.

Het ruimteschip vertrekt.

Rolverdeling

|||Klaatu |- |||Helen Benson |- |||Tom Stevens |- |||Professor Jacob Barnhardt |- |||Bobby Benson |- |||Mevrouw Barley |- |||Gort

Voorgeschiedenis Het was Julian Blaustein, producent bij 20th Century Fox, opgevallen dat de verkoop van SF-tijdschriften in de VS alsmaar toenam. Blaustein die op zoek was naar onderwerpen voor films met een groot omzetpotentieel zag onmiddellijk mogelijkheden voor het thema van zijn volgende film. Het was 1949 en tot die tijd was SF in Hollywood geen belangrijk genre. Er waren de zogenaamde serials uit de jaren dertig rond Flash Gordon en Buck Rogers en losse films zoals Metropolis (overigens van Duitse oorsprong), maar het genre leek niet populair in de VS. Blaustein vermoedde echter op basis van zijn eigen waarneming dat er enorm potentieel was voor goed gemaakte originele SF-films. In de daarop volgende jaren zou hij in dat idee worden gesterkt door George Pal's Destination Moon (1950), en Howard Hawks' The Thing from Another World (1951). Zonder dat Blaustein en zijn concurrenten het wisten, vormden deze films de voorlopers van een decennium overlopend van SF-films.

Samen met zijn assistent Maurice Hanline ging Blaustein op zoek naar een geschikt kort SF-verhaal dat kon dienen als basis voor een scenario. Al snel zagen ze in dat verhalen die in de ruimte speelden te duur zouden zijn om te verfilmen, dus concentreerden de twee zich op SF-verhalen die op de aarde speelden. De gedachten van Blaustein gingen uit naar een verhaal dat sfeer van de koude oorlog en de angst voor de atoombom illustreerde. Samen met Hanline las hij ruim tweehonderd verhalen op zoek naar het ultieme idee. Het was Hanline die een herdruk van het verhaal "Farewell to the Master" van Harry Bates las. Het verhaal was oorspronkelijk gepubliceerd in het in SF-kringen toonaangevende Astounding magazine van oktober, 1940. In het verhaal wordt beschreven hoe een buitenaards wezen, Klaatu, naar de aarde komt in zijn ruimteschip. Ondanks het feit dat Klaatu vreedzame bedoelingen heeft, wordt hij gelijk neergeschoten door Amerikaanse soldaten, nadat hij een onbekend voorwerp laat zien. Hanline en Blaustein waren enthousiast. Vooral het idee dat Klaatu onmiddellijk wordt neergeschoten als hij zijn ruimteschip verlaat, sprak tot hun verbeelding. Niet lang daarna ging Blaustein naar het hoofd van 20th Century Fox, Darryl F. Zanuck om zijn nieuwe idee voor een SF film te bespreken.

Darryl F. Zanuck zag weinig in het verhaal van Bates, maar liet zich wel overtuigen van het potentieel van een SF-productie. Uiteindelijk gaf hij toestemming de filmrechten te kopen. Astounding Magazine verkocht de rechten voor duizend dollar en gaf de helft daarvan aan schrijver Harry Bates. De volgende stap was het inhuren van een scenarist. Edmund North werd gevraagd een scenario te leveren dat was gebaseerd op ‘’Farewell to the Master’”. Als regisseur werd Robert Wise aangetrokken. Wise was de eerste keus van Blaustein en stond onder contract bij 20th Centrury Fox. De anti-militaristische boodschap van het scenario trok Wise aan, evenals het thema van de buitenaardse bezoeker. Wise was erg geïnteresseerd in UFO’s. De werktitel van de film was: ‘’Journey to the World’’

Scenario Op 21 februari 1951 leverde Edmund H. North het definitieve scenario voor de film in. Samen met scenario-adviseur Raymond F. Jones had hij maanden op het scenario gezwoegd. Zeven maanden daarvoor op 25 juni 1950 had North een synopsis van 35 pagina’s bij producent Julian Blaustein aangeleverd. Inmiddels was de Koreaanse oorlog uitgebroken en Blaustein was bang dat Darryl F. Zanuck, het hoofd van 20th Century Fox, weinig zou zien in een film met een uitgesproken oproep tot vrede. North was een voormalige legerofficier die heel kritisch was over het gebruik van kernwapens. Zijn scenario ademde de sfeer van anti-militarisme Wat echter in het voordeel sprak van de film was het onverwachte succes van de SF-film ‘’Destination Moon’’ die in mei 1951 was uitgekomen. Zanuck was ervan overtuigd dat ‘’Journey to the World’’ zoals de film zou heten, genoeg entertainment bevatte en hij gaf zijn goedkeuring.

De basis voor het scenario was het korte verhaal ‘’Farewell to the Master’’ (1940) van Harry Bates. Bates (1900-1983) was redacteur van diverse SF-tijdschriften en schreef ook een aantal verhalen. Bates zou allang vergeten zijn als ‘’Farewell to the Master’’ niet in 1949 zou zijn uitverkoren om als uitgangspunt te dienen voor het scenario van ‘’The Day the Earth Stood Still’’. Zijn verhaal gaat over een journalist Cliff Sutherland die samen met talloze anderen een ruimteschip ziet landen. Na twee dagen stapt een buitenaards wezen, genaamd Klaatu uit het schip. Hij wordt vergezeld door een 2,5 meter lange robot met de naam Gnut. Klaatu wordt vrijwel onmiddellijk doodgeschoten door een maniak. Lange tijd gebeurt er niets en de landingsplaats van het ruimteschip wordt omgeven door laboratoria en een museum. Wetenschappers proberen zowel de robot als het ruimteschip open te breken, maar tevergeefs. Dan ziet Sutherland dat Gnut ’s nachts tot leven komt en in het schip verdwijnt. De robot neemt Sutherland mee als hij Klaatu opnieuw tot leven wekt. Maar de nieuwe Klaatu is maar een vage kopie van het origineel. Als de geschokte Sutherland tegen Gnut roept dat de aarde spijt heeft van de moord op de eerste Klaatu, zegt de robot dat hij dit weet. Sutherland dringt er echter op aan dat Gnut zijn meesters moet informeren over de bereidheid van de aarde om tot vrede te komen, waarop de robot zegt: “Ik ben de meester!”

North baseerde zijn scenario op het verhaal, maar legde daarbij de nadruk op de vredesboodschap van Klaatu. Om die reden krijgt Klaatu een grotere rol in het filmscenario en wordt Gnut, omgedoopt in Gort, gedegradeerd tot een vernietigingsmachine. Speciaal voor het scenario ontwikkelde hij een taal die door Klaatu wordt gesproken. Drie woorden uit de taal werden wereldberoemd: ‘Klaatu barrada nikto. Het is het commando waarmee de robot Gort wordt tegengehouden om de wereld te vernietigen.

Een deel van het scenario van North werd later door regisseur Wise uit de film gelaten. Zo is bijvoorbeeld veel dialoog tussen Klaatu en Helen Benson geschrapt. Met name dialoog waaruit blijkt dat ze verliefd op elkaar worden. In de film is de liefde meer vriendschap geworden. Een andere belangrijke ingreep in het scenario was het gevolg van de censuur. Tot ver in de jaren zestig was er een ongeschreven regel, de Hays Code dat alle scenario’s voor verfilming werden voorgelegd aan het Breen office van oppercensor Joseph Breen. De medewerkers van Breen controleerden of er zaken in het scenario stonden die niet door de beugel konden, zoals niet gestrafte ontrouw, te veel seks en geweld en inbreuk op religieuze zaken. Breen maakte bezwaar tegen het tot leven wekken van de dode Klaatu. Dit was alleen voorbehouden aan Jezus en God. North was verbijsterd door deze ingreep die zou verhinderen dat de tot leven gewekte Klaatu zijn eindspeech zou kunnen houden, het belangrijkste deel van de film, waar de aarde wordt gewaarschuwd om te kiezen voor vrede of vernietiging. Hij debatteerde lang met Blaustein en Wise en uiteindelijk werd besloten tot een compromis. Klaatu zou tot leven worden gewekt, maar er zou worden aangegeven dat dit voor een beperkte periode was en dat de macht over leven en dood toebehoort aan de Almachtige. Dit compromis werd door Breen aanvaard.

Acteurs