De woiwodschappen van Polen vormen de hoogste regionale bestuurlijke eenheden binnen Polen. Polen bestaat sinds de 14e eeuw uit woiwodschappen, die functioneel vergelijkbaar zijn met provincies of, in bredere zin, met kantons. Hun aantal, omvang en bevoegdheden zijn door de eeuwen heen herhaaldelijk gewijzigd. De huidige indeling in zestien woiwodschappen dateert uit 1999 en verving de indeling uit 1975 met 49 woiwodschappen.
Huidige woiwodschappen De huidige zestien woiwodschappen komen grotendeels overeen met historische Poolse regio's; dit in tegenstelling tot de indeling uit 1975 die de provinciale indeling op de ligging van de grote steden baseerde. In grootte variëren de woiwodschappen van circa 10.000 km² (Opole) tot ruim 35.000 km² (Mazovië) en in bevolking van iets minder dan een miljoen (Opole) tot ruim vijf miljoen (Mazovië). De woiwodschappen worden geregeerd door woiwodregeringen en hun parlementen heten woiwodschap-sejmiks (Pools: sejmik województwa). 400px|center|Woiwodschappen van Polen Poolse woiwodschappen sinds 1999 Afkorting Vlag Wapen Code Kenteken Naam woiwodschap (NL) Naam woiwodschap (PL) (bijvoeglijke vorm) Hoofdplaats Oppervlakte (km²) Bevolking (31 december 2024)https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-w-2024-r-stan-w-dniu-31-12,6,38.html Bevolkings-dichtheid(per km²) DS 02 D Neder-Silezië dolnośląskie Wrocław 19.947,04 143,8 KP 04 C Koejavië-Pommeren kujawsko-pomorskie Bydgoszcz, Toruń 17.971,55 110,4 LU 06 L Lublin lubelskie Lublin 25.122,43 79,4 LB 08 F Lubusz lubuskie Gorzów Wielkopolski, Zielona Góra 13.987,72 69,3 LD 10 E Łódź łódzkie Łódź 18.218,98 128,8 MA 12 K Klein-Polen małopolskie Krakau 15.183,59 225,8 MZ 14 W Mazovië mazowieckie Warschau 35.558,71 154,9 OP 16 O Opole opolskie Opole 9.411,60 98,9 PK 18 R Subkarpaten podkarpackie Rzeszów 17.845,37 115,6 PD 20 B Podlachië podlaskie Białystok 20.186,85 56,1 PM 22 G Pommeren pomorskie Gdańsk 19.546,81 120,7 SL 24 S Silezië śląskie Katowice 12.334,07 347,9 SK 26 T Heilig Kruis świętokrzyskie Kielce 11.708,78 98,9 WN 28 N Ermland-Mazurië warmińsko-mazurskie Olsztyn 24.173,71 55,8 WP 30 P Groot-Polen wielkopolskie Poznań 29.826,75 116,7 ZP 32 Z West-Pommeren zachodniopomorskie Szczecin 22.909,65 70,8 (¹) - zetel van de woiwod; (²) - zetel van de sejmik
Historische woiwodschappen
1569-1795 In 1569 sloten Polen en Litouwen zich door de Unie van Lublin ineen tot het Pools-Litouwse Gemenebest. Dit rijk was onderverdeeld in Groot-Polen, Klein-Polen, het Grootvorstendom Litouwen en het Hertogdom Lijfland, die elk onderverdeeld waren in woiwodschappen en/of vorstendommen.
Daarnaast waren er de hertogdommen Koerland en Semgallen en Pruisen, vazalstaten die niet onder de woiwodschappen vielen (gearceerde gebieden op de onderstaande kaart).
400px|center|thumb|Woiwodschappen van Polen-Litouwen, 1635
Groot-Polen (Wielkopolska) Woiwodschap/vorstendom Hoofdstad Brześć Kujawski (województwo brzesko-kujawskie) Brześć Kujawski Chełmno (województwo chełmińskie) Chełmno Bisdom Ermland (Księstwo Warmińskie) Lidzbark Warmiński Gniezno (województwo gnieźnieńskie; vanaf 1768Afsplitsing van het woiwodschap Kalisz.) Gniezno Kalisz (województwo kaliskie) Kalisz Łęczyca (województwo łęczyckie) Łęczyca Inowrocław (województwo inowrocławskie) Inowrocław Malbork (województwo malborskie) Mariënburg (Pools: Malbork) Mazovië (województwo mazowieckie) Warschau Pommeren (województwo pomorskie) Gdańsk Poznań (województwo poznańskie) Poznań Płock (województwo płockie) Płock Rawa (województwo rawskie) Rawa Mazowiecka Sieradz (województwo sieradzkie) Sieradz
Klein-Polen (Małopolska) Woiwodschap/vorstendom Hoofdstad Belz (województwo belzkie) Belz (Pools: Bełz) Bratslav (województwo bracławskie) Bratslav (Pools: Bracław) Tsjernihiv (województwo czernichowskie) Tsjernihiv (Pools: Czernihów) Krakau (województwo krakowskie) Krakau (Pools: Kraków) Kiow (województwo kijowskie) Kiow (Pools: Kijów) Lublin (województwo lubelskie) Lublin Podlachië (województwo podlaskie) Drohiczyn Podolië (województwo podolskie) Kamjanets-Podilsky (Pools: Kamieniec Podolski) Roethenië (województwo ruskie) Lviv (Pools: Lwów) Sandomierz (województwo sandomierskie) Sandomierz Wolynië (województwo wołyńskie) Loetsk (Pools: Łuck)
Grootvorstendom Litouwen Hier staat tussen haakjes eerst de naam in het Litouws en dan in het Pools vermeld. Woiwodschap/vorstendom Hoofdstad Brest-Litovsk (Lietuvos Brastos vaivadija, województwo brzesko-litewskie) Brest-Litovsk (Pools: Brześć Litewski) Minsk (Minsko vaivadija, województwo mińskie) Minsk (Pools: Mińsk) Mścisław (Mstslavlio vaivadija, województwo mścisławskie) Mstsislav (Pools: Mscislaw) Navahroedak (Naugarduko vaivadija, województwo nowogrodzkie) Navahroedak (Pools: Nowogródek) Polatsk (Polocko vaivadija, województwo połockie) Polatsk (Pools: Połock) Hertogdom Samogitië (Žemaičių seniūnija, księstwo żmudzkie) Medininkai-Varniai (Pools: Wornie) Smolensk (Smolensko vaivadija, województwo smoleńskie) Smolensk (Pools: Smoleńsk) Trakai (Trakų vaivadija, województwo trockie) Trakai (Pools: Troki) Vitsebsk (Vitebsko vaivadija, województwo witebskie) Vitsebsk (Pools: Witebsk) Vilnius (Vilniaus vaivadija, województwo wileńskie) Vilnius (Pools: Wilno)
Hertogdom Lijfland Woiwodschap/vorstendom Hoofdstad Dorpat (województwo dorpackie; 1598-1620) Tartu (Pools: Dorpat) Wenden (województwo wendeńskie; 1598-1620) Cēsis (Pools: Wenden) Parnawa (województwo parnawskie; 1598-1621) Pärnu (Pools: Parnawa) Lijfland (województwo inflanckie; vanaf 1620) Daugavpils (Pools: Dyneburg)
1919-1939 Nadat Polen na de Eerste Wereldoorlog weer een onafhankelijke staat werd, moest een beslissing genomen worden over de bestuurlijke indeling van de nieuwe staat. In 1919 werd de eerste indeling in woiwodschappen gemaakt, waarbij Warschau de status van stadswoiwodschap kreeg. Tot 1921 zou er een aantal wijzigingen in de indeling worden doorgevoerd, mede dankzij de vanwege de Silezische Opstand en Pools-Russische Oorlog herhaaldelijk verschuivende grenzen. Vanaf 1921 had Polen vijftien woiwodschappen plus de stadswoiwodschap Warschau en de Autonome Silezische Woiwodschap; dit werd het 15+1+1-systeem genoemd.
400px|center|Woiwodschappen van Polen, 1921-1939 KentekenKentekensysteem van 1937. Woiwodschap Hoofdstad Opp. (km², 1930)Op 100 km² nauwkeurig. Inw. (1931)Op 100 inwoners nauwkeurig. 85-89 Warschau Warschau 31.700 2.460.900 20-24 Białystok Białystok 26.000 1.263.300 25-29 Kielce Kielce 22.200 2.671.000 30-34 Krakau Krakau 17.600 2.300.100 35-39 Lublin Lublin 26.600 2.116.200 40-44 Lemberg (Pools: Lwów) Lemberg 28.400 3.126.300 45-49 Łódź Łódź 20.400 2.650.100 50-54 Nowogródek Nowogródek 23.000 1.057.200 55-59 Polesië Brest-Litovsk (Pools: Brześć Litewski) 36.700 1.132.200 60-64 Pommeren Toruń 25.700 1.884.400 65-69 Poznań Poznań 28.100 2.339.600 70-74 Stanisławów Stanisławów 16.900 1.480.300 75-79 ? Silezië (ASW) Katowice 5100 1.533.500 80-84 Ternopil (Pools: Tarnopol) Ternopil 16.500 1.600.400 90-94 Vilnius (Pools: Wilno) Vilnius 29.000 1.276.000 95-99 Wolynië Loetsk (Pools: Łuck) 35.700 2.085.600 Kenteken Stad met status van woiwodschapOpp. (km², 1930)Inw. (1931) 00-19 Warschau 140 1.179.500 1945-1975 Na de Tweede Wereldoorlog werd Polen als het ware naar het westen opgeschoven: het land verkreeg gebieden die tot dusver tot Duitsland behoorden, maar moest in het oosten land aan de Sovjet-Unie afstaan. In de gebieden die voor de oorlog ook tot Polen behoorden bleef de vooroorlogse indeling in grote lijnen in stand. De nieuw verkregen gebieden werden georganiseerd in de woiwodschappen Szczecin, Wrocław en Olsztyn; sommige gebieden werden toegevoegd aan de woiwodschappen Gdańsk, Katowice en Poznań. In totaal bestond Polen vanaf 1945 uit veertien 'gewone' woiwodschappen plus de stadswoiwodschappen Warschau en Łódź, het zogeheten 14+2-systeem.
In 1950 werden drie nieuwe woiwodschappen gesticht: Koszalin (voorheen deel van Szczecin), Opole (voorheen deel van Katowice) en Zielona Góra (samengesteld uit delen van Poznań, Wrocław en Szczecin). Zeven jaar later verkregen nog drie steden de status van stadswoiwodschap: Wrocław, Krakau en Poznań. Dit zou het 17+5-systeem gaan heten.
400px|center|Woiwodschappen van Polen, 1957-1975 KentekenKentekensysteem van 1956. Woiwodschap Hoofdstad Opp. (km², 1965) Inw. (1965) A Białystok Białystok 23 136 1 160 400 B Bydgoszcz Bydgoszcz 20 794 1 837 100 G Gdańsk Gdańsk 10 984 1 352 800 S Katowice Katowice 9 518 3 524 300 C Kielce Kielce 19 498 1 899 100 E Koszalin¹ Koszalin 17 974 755 100 K Krakau Krakau 15 350 2 127 600 F Łódź Łódź 17 064 1 665 200 L Lublin Lublin 24 829 1 900 500 O Olsztyn Olsztyn 20 994 956 600 H Opole¹ Opole 9 506 1 009 200 P Poznań Poznań 26 723 2 126 300 R Rzeszów Rzeszów 18 658 1 692 800 M Szczecin Szczecin 12 677 847 600 T Warschau Warschau 29 369 2 453 000 X Wrocław Wrocław 18 827 1 967 000 Z Zielona Góra¹ Zielona Góra 14 514 847 200 Kenteken Stad met status van woiwodschapOpp. (km², 1965)Inw. (1965) I Łódź 214 744 100 W Warschau 446 1 252 600 K Krakau² 230 520 100 P Poznań² 220 438 200 X Wrocław² 225 474 200 (¹) - woiwodschappen gecreëerd in 1950; (²) - stadswoiwodschappen gecreëerd in 1957
1975-1998 Tussen 1975 en 1998 was Polen ingedeeld in 49 woiwodschappen. Deze indeling kwam tot stand dankzij hervormingswetten die in de periode 1973-1975 werden doorgevoerd. In plaats van een drielagen tellend subnationaal bestuur (woiwodschappen, powiatten en gemeenten) werd een systeem van twee lagen ingesteld (49 relatief kleine woiwodschappen en daaronder gemeenten). De drie kleinste woiwodschappen — Warschau Krakau en Łódź — hadden de speciale status van gemeentewoiwodschap; de stadspresident (burgemeester) was ook gouverneur van de woiwodschap.
400px|center|Woiwodschappen van Polen, 1975-1998 Afkorting Woiwodschap Hoofdstad Opp. (km²) Inw. (1980) Aantal steden Aantal gemeenten bp Biała Podlaska Biała Podlaska5.348286.400635 bk Białystok Białystok10.055641.1001749 bb Bielsko-Biała Bielsko-Biała3.704829.9001847 by Bydgoszcz Bydgoszcz10.3491.036.0002755 ch Chełm Chełm3.865230.900425 ci Ciechanów Ciechanów6.362405.400945 cz Częstochowa Częstochowa6.182747.9001749 el Elbląg Elbląg6.103441.5001537 gd Gdańsk Gdańsk7.3941.333.8001943 go Gorzów Gorzów Wielkopolski8.484455.4002138 jg Jelenia Góra Jelenia Góra4.378492.6002428 kl Kalisz Kalisz6.512668.0002053 ka Katowice Katowice6.6503.733.9004346 ki Kielce Kielce 9.2111.068.7001769 kn Konin Konin5.139441.2001843 ko Koszalin Koszalin8.470462.2001735 kr Krakau Krakau3.2541.167.5001038 ks Krosno Krosno5.702448.2001237 lg Legnica Legnica4.037458.9001131 le Leszno Leszno4.254357.6001928 lu Lublin Lublin6.793935.2001662 lo Łomża Łomża6.684325.8001239 ld Łódź Łódź1.5231.127.800811 ns Nowy Sącz Nowy Sącz5.576628.8001441 ol Olsztyn Olsztyn12.327681.4002148 op Opole Opole8.535975.0002961 os Ostrołęka Ostrołęka6.498371.400938 pi Piła Piła8.205437.1002435 pt Piotrków Piotrków Trybunalski6.266604.2001051 pl Płock Płock5.117496.100944 po Poznań Poznań8.1511.237.8003357 pr Przemyśl Przemyśl4.437380.000935 rs Radom Radom7.295702.3001561 rz Rzeszów Rzeszów4.397648.9001341 se Siedlce Siedlce8.499616.3001266 si Sieradz Sieradz4.869392.300940 sk Skierniewice Skierniewice3.959396.900836 sl Słupsk Słupsk7.453369.8001131 su Suwałki Suwałki10.490422.6001442 sz Szczecin Szczecin9.981897.9002950 tg Tarnobrzeg Tarnobrzeg6.283556.3001446 ta Tarnów Tarnów4.151607.000941 to Toruń Toruń5.348610.8001341 wb Wałbrzych Wałbrzych4.168716.1003130 wa Warschau Warschau3.7882.319.1002732 wl Włocławek Włocławek4.402413.4001430 wr Wrocław Wrocław6.2871.076.2001633 za Zamość Zamość6.980472.100547 zg Zielona Góra Zielona Góra8.868609.2002650
Zie ook Lijst van vlaggen van Poolse deelgebieden Lijst van wapens van Poolse deelgebieden Woiwodschap Kiow Woiwodschap Roethenië ISO 3166-2:PL