thumb|250px|Kaart van de Golanhoogten thumb|250px|Kaart van de Golanhoogten met Israëlische nederzettingen (1992). thumb|250px|Het Druzische dorp Ein Qiniyye op de noordelijke Golanhoogten, met op de achtergrond de besneeuwde berg Hermon, ca. 1978 De GolanhoogvlakteSyrië, Namen.taalunie.org. Gearchiveerd op 13 juli 2022. (Golan, Hoogten van Golan, Golanvlakte of Golanhoogten) (Haḏbat al-Jawlān) is een heuvelachtig gebied in het zuidwesten van Syrië grenzend aan Libanon, Jordanië en Palestina. In de Romeinse tijd werd het gebied aangeduid als Gaulanitis. In de oudheid was er een stad, Golã, gelegen in de streek Basan ten oosten van het Meer van Tiberias en ten noorden van de Jarmuk. Het gebied valt voor een groot deel samen met het Syrische gouvernement Quneitra. Archeologische opgravingen tonen bewoning van het gebied sinds (in ieder geval) het Neolithicum. De burgerbevolking op de Golanhoogten bestaat voornamelijk uit Druzen, een religieuze groep die zijn oorsprong vindt in de sjiitische islam. Dit is een vrij gesloten gemeenschap, waar buitenstaanders zich niet zomaar kunnen bijvoegen. Historisch gezien, heeft deze gemeenschap veel te maken gehad met kritiek omtrent geloofsopvattingen, en begon daarom het concept van Taqiyya toe te passen. Dat houdt in dat ter bescherming van jezelf, iemand zijn religieuze identiteit en opvattingen voor zich houdt. Daarnaast zijn er kleinere aantallen alawitische Arabieren en soennitische Syrische Turkmenen (Turkomannen). De overgrote meerderheid beschouwt zichzelf als Syrisch en heeft een Syrisch paspoort.
Gedurende de Zesdaagse Oorlog van 1967, veroverde Israël het grootste deel van het gebied op Syrië en begon in 1970 met het stichten van nederzettingen. In 1981 werd het gebied door Israël bezet en maakte een 'Golan Hoogten-wet'. De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties veroordeelde de Israëlische verovering, bezetting en annexatie in diverse resoluties, onder meer resolutie 497. Tot op heden wordt door de VN aangedrongen op een militaire terugtrekking uit het gebied en onderhandelingen met buurland Syrië. Gesteund door diverse VN-resoluties eist Syrië de volkenrechtelijk tot zijn territorium behorende Golanhoogten terug.
Libanon, en met name de Hezbollah, leggen een claim op een zeer klein gedeelte van de Golan (de Shebaa-boerderijen), maar die claim wordt niet door de Verenigde Naties gesteund. De VN beschouwen de Shebaa-boerderijen als een deel van Syrië, maar de grenstrekking in het verleden geschiedde niet altijd nauwkeurig.
Geschiedenis Door de eeuwen heen maakte het gebied deel uit van verschillende rijken, zoals het Assyrische Rijk, onder de heerschappij van de Arameeërs, het Macedonische Rijk van Alexander de Grote, het Romeinse Rijk, het Byzantijnse Rijk en het Ottomaanse Rijk en een doorgangspunt geweest voor handelsverkeer tussen Damascus, Jeruzalem en Caïro.
Kort voor het begin van de christelijke jaartelling voegden de Romeinen het gebied toe aan het rijk van Herodes de Grote. Na diens dood maakte het gebied deel uit van het koninkrijk dat (met korte tussenpozen) achtereenvolgens bestuurd werd door Filippus, Herodes Agrippa I en Herodes Agrippa II. Tijdens de kruistochten zijn de Hoogten van Golan enige tijd door de Kruisvaarders bezet.
In de 7e eeuw vond in dit gebied de Slag bij de Jarmuk plaats, waarbij de Arabieren Damascus veroverden en deze plaats later tot hoofdstad van het Arabische Rijk maakten. thumb|250px|left|Verdrijving van Syriërs uit de Golanhoogvlakte, 1967 Vanaf de 15e eeuw vestigden zich steeds meer Druzen in het gebied. Voor de Zesdaagse Oorlog van 1967 woonden er ongeveer 140.000 Druzen. Na de bezetting door Israël zijn daarvan zo'n 20.000 overgebleven.
Israëlische aspiraties Tijdens de Arabisch-Israëlische Oorlog van 1948 deed de, op 14 mei uitgeroepen, nieuwe staat Israël een eerste poging om de Golanhoogvlakte te veroveren. Op 24 mei 1948 werden orders aan het Israëlische defensieleger (IDF) gegeven om de verovering en bezetting ervan voor te bereiden.Yigael Yadin tot de betreffende commandant: "U wordt bevolen de stad Quneitra te vernietigen." (Volgens Ilan Pappe) De Verenigde Naties wisten dit politiek te verhinderen. Begin september werd Operatie Snir voorbereid. Deze werd echter uitgesteld en daarna gedegradeerd tot Operatie Bereshit (Genesis), die slechts als eerste doel had een aan Israël toevallende buitenpost (outpost 223) in te nemen. De Syriërs wisten de aanval echter af te slaan. Het was Israël niet gelukt Circassiërs en Druzen in het Syrische leger tot collaboratie over te halen. Eerst vanaf 1 april 1949 gaf men het idee van aanvallen op niet strikt militaire doelen op.The Ethnic Cleansing of Palestine,Ilan Pappe, Oneworld Publ. Lmd.,Oxford, 2006,p.129, 144, 175-177
In de Zesdaagse Oorlog van 1967 gaf de toenmalige Israëlische minister van Defensie Moshe Dayan op 9 juni het bevel tot een aanval en veroverde het noordelijk deel van de hoogvlakte. Om Damascus te beschermen besloot de Syrische regering om het zuidelijk deel op te geven. Dit was vlak voordat de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties op 9 juni met resolutie 234 en, omdat Israël doorging met veroveren, nog eens op 9 juni met resolutie 235 een wapenstilstand tussen Israël en Syrië afdwongen, welke door beide landen werd aanvaard.
thumb|250px|Demografische kaart van de Golanhoogvlakte van voor 1967 thumb|250px|left|Een van de vele sculpturen van Yoop de Yons, gemaakt van wapenresten uit 1973 Ook tijdens de Jom Kipoeroorlog in 1973 werd er hevig om de Golan gevochten. Met Resolutie 350 van de Veiligheidsraad van mei 1974 kwam het tot een akkoord over het neerleggen van de wapens en het oprichten van een waarnemingsmacht om er op toe te zien, de United Nations Disengagement Observer Force Zone (UNDOF).Resolutie 350 (1974) Verenigde Naties, 31 mei 1974
In deze strijd werd de Syrische stad Quneitra geheel door Israël verwoest. Na onderzoek door een Speciale Commissie van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties werd Israël hiervoor verantwoordelijk gehouden en veroordeeld voor het vele geweld en de schendingen van mensenrechten, zoals neergelegd in de Conventies van Genève (artikel 53 en 147).UN General Assembly Resolutions: Resolution 3240 JVL, 29 November 1974. Gearchiveerd op 19 mei 2022.
Bezetting door Israël In 1981 werden de Golanhoogten door Israël geannexeerd en onder een speciale wetgeving voor de Golanhoogten gebracht. Zowel de annexatie als de wetten werden meteen door de internationale gemeenschap unaniem verworpen en in resolutie 497 van de VN-Veiligheidsraad nietig verklaard. Van Israël werd onmiddellijke terugtrekking geëist en er werd bepaald dat de Vierde Geneefse Conventie, betreffende de bescherming van burgers tijdens oorlogstijd, bleef gelden.United Nations Security Council Resolution 497 avalon.law.yale.edu, 17 december 1981 thumb|250px|left|Onthulling van het bord naar Trump Heights in juni 2019 Netanyahu's voormalige defensieminister Ehud Barak zei in 2015 dat Netanyahu Iran in 2010 en 2011 wilde bombarderen, maar er door de stafchef van het IDF en door collega's van werd weerhouden.Barak: Netanyahu wanted to strike Iran in 2010 and 2011, but colleagues blocked him timesofisrael.com, 21 augustus 2015 In april 2016 zei premier Benjamin Netanyahu tegen Vladimir Poetin in Moskou dat Israël een 'terror-front' in de Golanhoogten wilde voorkomen en het gebied deel van Israël moest blijven.Netanyahu Tells Putin in Moscow: Golan Heights Is a 'Red Line' for Israel haaretz.com, 21 april 2016
In 2018 bracht Netanyahu, uitgerekend op woensdag 9 mei - de dag dat Rusland de overwinning op nazi-Duitsland viert - een bezoek aan Moskou. Op 24 mei 2018 zette Israëls minister Yisrael Katz (1955) het voorstel om de soevereiniteit van Israël over de bezette Golanhoogvlakte te erkennen op de agenda van bilaterale diplomatieke gesprekken met president Donald Trump van de Verenigde Staten.Israel Pushing Trump to Recognize Hold on the Golan Heights, Minister Says haaretz, 24 mei 2018 Op diezelfde dag vertelde Tamir Pardo, de voormalige chef van de Mossad, in een interview voor de Israëlische televisie dat premier Netanyahu in 2011 het bevel aan de Mossad en het leger had gegeven om plannen op te stellen om binnen 15 dagen een aanval op Iran te kunnen uitvoeren; hij had aan de minister van Justitie gevraagd om te laten onderzoeken of Netanyahu dat bevel wel mocht geven. Hij zei dat nadat militaire bases in Syrië doelwit waren van Israëlische F-35's. Analysis Hamas in Gaza, Iranians in Syria: Israel's F-35 Strikes Carried Message to Both Enemies and Allies haaretz.com, 24 mei 2018 Pardo kreeg felle kritische reacties, aangezien dat soort informatie strikt geheim had moeten blijven.Netanyahu prepared strike on Iran in 2011, says ex-Mossad chief middleeasteye.net, 31 mei 2018
Aangezien Israël vreesde dat het Syrische leger in de toekomst met hulp van Iran zou kunnen proberen de Golanhoogvlakte te heroveren, bezocht de Israëlische minister van Defensie Avigdor Lieberman eind mei Rusland in de hoop dat Moskou druk op Iran zou uitoefenen om weg te blijven uit Zuid-Syrië.Israël vreest confrontatie met Iran op Golanhoogte trouw.nl, 4 juni 2018
In januari 2019 kwamen de 22 lidstaten van de Arabische liga in Tunesië bijeen om een resolutie van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties te eisen, en een wettelijk oordeel van het Internationaal Gerechtshof, over de beslissing van de VS om Israëls soevereiniteit over de Golanhoogten te erkennen. EU-Secretaris-Generaal Antonio Guterres zei dat elke resolutie aangaande het conflict met Syrië de territoriale integriteit van Syrië, inclusief de bezette Golanhoogten, moest garanderen.Arab leaders to draft UN Security Council resolution on Golan ynetnews.com, 4 januari 2019
In maart 2019 zette Netanyahu Trump onder druk om nog vóór de verkiezingen van april 2019 de Golanhoogten als 'van Israël' te erkennen. Het ministerie van Buitenlandse zaken van de VS verwijderde op 13 maart in zijn jaarrapport de term "bezet" van de door Israël bezette gebieden (de Westelijke Jordaanoever, de Gazastrook en de Golanhoogvlakte), en noemde de Golanhoogvlakte "door Israël gecontroleerd".US calls Golan ‘Israeli-controlled,’ drops all mention of West Bank ‘occupation’ timesofisrael.com, 13 maart 2019 Trumps nationale veiligheidsadviseur John Bolton en de Amerikaanse ambassadeur voor Israël David Friedman hadden mede op erkenning aangedrongen. De Palestijnse President Mahmoud Abbas uitte hier felle kritiek op en liet middels zijn woordvoerder weten dat dit niets veranderde aan de realiteit van de bezetting.Abbas aide blasts US report that drops references to Israeli ‘occupation’ timesofisrael.com, 13 maart 2019 Syrië, Rusland en Iran veroordeelden de erkenning van soevereiniteit van Israël over de Golan. Tijdens een spoedbijeenkomst van de OIC (Organisazation of Islamic Cooperation) in Istanbul waarschuwde de Turkse president Recep Tayyip Erdoğan dat dit een nieuwe crisis in de regio zou kunnen aanwakkeren.Syria, Russia and Iran condemn US recognition of Israeli sovereignty over Golan timesofisrael,22 maart 2019 Ook de Europese Unie zal, overeenkomstig internationale wetgeving, de gebieden die Israël heeft bezet niet erkennen als deel van zijn grondgebied.EU says it will not follow Trump in recognizing Israeli sovereignty over Golan timesofisrael, 22 maart 2019