Gangs of New York is een Amerikaanse misdaadfilm uit 2002 die geregisseerd werd door Martin Scorsese. Het verhaal speelt zich af in het 19e-eeuwse New York. De hoofdrollen worden vertolkt door Leonardo DiCaprio, Daniel Day-Lewis en Cameron Diaz. Het ambitieuze filmproject werd gedurende meer dan dertig jaar ontwikkeld en sleepte onder meer tien Oscarnominaties in de wacht, waarvan er geen enkele verzilverd werd. Day-Lewis won voor zijn vertolking wel een BAFTA Award, terwijl Scorsese en de Ierse band U2 (voor het nummer "The Hands That Built America") beloond werden met een Golden Globe.
Verhaal
Op 6 februari 1846 vindt er op Paradise Square in de Five Points een territoriale strijd plaats tussen de in de Verenigde Staten geboren Natives, die onder leiding staan van Bill "The Butcher" Cutting, en de Dead Rabbits, een bende bestaande uit Iers-katholieke immigranten onder leiding van Priest Vallon. De jonge Amsterdam Vallon ziet hoe het gevecht eindigt wanneer zijn vader wordt neergestoken door Cutting. Na het gevecht worden de Dead Rabbits door Cutting verboden. Amsterdam grijpt het mes waarmee zijn vader gedood werd en vlucht weg. Hij begraaft het mes samen met een medaille van zijn vader. Nadien belandt hij in het opvoedingsgesticht Hellgate op Blackwell's Island.
Eind 1862 keert de inmiddels volwassen Amsterdam Vallon terug naar de Five Points, waar hij verenigd wordt met zijn jeugdvriend Johnny Sirocco. De twee botsen tijdens hun gesprek op Jenny Everdeane, een succesvolle dievegge en zakkenrolster. Johnny heeft duidelijk gevoelens voor haar. Wat later steelt ze de medaille van Amsterdam, waarna die haar volgt en op heterdaad betrapt. Hij ontwikkelt eveneens gevoelens voor haar, maar ontdekt dan dat ze goed bevriend is met Cutting.
Johnny stelt Amsterdam ook voor aan Cutting zonder zijn familienaam te vermelden. Amsterdam ontdekt dat verscheidene gewezen leden van de Dead Rabbits nu voor Cutting werken. Zowel Jack Mulraney, die nu een corrupte politieagent is, als de racistische McGloin is overgelopen. Amsterdam zelf wordt ook een vertrouweling van Cutting en ontdekt dat de dood van zijn vader jaarlijks gevierd wordt met een ceremonie. Na verloop van tijd raakt Amsterdam ook betrokken bij Tammany Hall en het corrupte politieke rijk van "Boss" Tweed, die gemanipuleerd wordt door Cutting.
Tijdens de theatervoorstelling Uncle Tom's Cabin probeert een man uit het publiek Cutting dood te schieten. Amsterdam waarschuwt Cutting, waardoor die aan de dood ontsnapt. Na het incident trekken ze zich terug in een bordeel, waar Cutting zijn schotwonde laat verzorgen door Jenny. Vervolgens maken Amsterdam en Jenny ruzie, waarna de twee samen de liefde bedrijven. Diezelfde nacht wordt Amsterdam wakker en ontdekt hij dat Cutting, die een Amerikaanse vlag over zijn schouders draagt, naast zijn bed zit. Hij mijmert over hoe Priest Vallon zijn laatste eervolle tegenstander was en dat Vallon hem ooit verslagen had, maar toen besloot om hem niet te doden zodat hij met de schaamte van een nederlaag zou moeten leven. Daarnaast noemt hij Amsterdam de zoon die hij nooit gehad heeft.
Johnny is jaloers op de relatie tussen Amsterdam en Jenny. Daarop besluit hij om Amsterdam te verraden. Hij rent naar Cutting en onthult de ware identiteit van zijn jeugdvriend. Tijdens de jaarlijkse ceremonie om Priest Vallons dood te vieren, kruipt Cutting op het podium en daagt hij Jenny uit om zoals vroeger een act waarin met messen geworpen wordt op te voeren. Tijdens de act verwondt hij Jenny, waardoor hij Amsterdam verleidt tot het plegen van een moordaanslag. Wanneer Amsterdam hem met een mes probeert aan te vallen, grijpt Cutting in en verwondt hij Amsterdam door een mes in zijn buik te werpen. Nadien verbrandt hij het gelaat van Amsterdam, zodat die voortaan als een "freak" door het leven moet.
Jenny en Amsterdam verbergen zich. Terwijl hij herstelt van zijn verwondingen, stelt zij aan hem voor om New York te verlaten voor Californië. Amsterdam krijgt tijdens zijn revalidatie ook bezoek van Walter "Monk" McGinn, een huurling die in het verleden aan de zijde van zijn vader vocht. Monk overtuigt hem om de moed niet op te geven. Na zijn revalidatie plaatst Amsterdam een dood konijn op Paradise Square. Cutting merkt het dreigement op en adviseert Jack Mulraney om Amsterdam op te sporen. Amsterdam overmeestert de corrupte agent, waarna diens lichaam op Paradise Square wordt opgehangen. Als wedervergelding wordt Amsterdams jeugdvriend Johnny op hetzelfde plein opgehangen aan een hek. Amsterdam verlost hem uit zijn lijden en maakt hem af.
"Boss" Tweed is niet tevreden met Cuttings manier van werken en benadert Amsterdam met een plan om samen de macht te grijpen. Amsterdam zorgt ervoor dat de Ierse gemeenschap achter Tweed staat en in ruil wordt "Monk" McGinn verkozen als sheriff. Zowel Amsterdam als Cutting pleegt verkiezingsfraude en gebruikt geweld om de uitslag van de verkiezing te manipuleren. Monk wint de verkiezing overtuigend, waarna hij door Cutting in koelen bloede vermoord wordt. Tijdens Monks uitvaartplechtigheid daagt Amsterdam zijn rivaal Cutting uit voor een traditioneel gevecht. Jenny vreest dat Amsterdam de strijd niet zal overleven en besluit naar Californië te reizen.
Ondertussen breken de dienstplichtrellen in New York uit. Zowel de rijken uit de hogere klasse van de samenleving als Afrikaanse Amerikanen worden door de relschoppers aangevallen. Soldaten die tot de Unie van Noordelijke Staten behoren, worden ingeschakeld om de relschoppers in New York tegen te houden. Tijdens het gevecht tussen de bendes van Cutting en Amsterdam wordt de stad getroffen door kanonskogels van de schepen uit de haven. Heel wat bendeleden komen om het leven en de straten raken gevuld met rook en stof. Wanneer de rook verdwijnt, ontdekt Cutting dat hij geraakt is door een stuk shrapnel en zegt: "Godzijdank, ik sterf als een ware Amerikaan." Vervolgens steekt Amsterdam hem dood en houden de twee elkaars hand vast.
Cutting wordt in Brooklyn begraven naast het graf van Priest Vallon, dat door Amsterdam en Jenny bezocht wordt alvorens ze samen vertrekken. Amsterdam vertelt vervolgens dat New York zal herbouwd worden, maar dat zij niet langer herinnerd zullen worden, alsof ze er nooit waren. Op de achtergrond verandert de skyline van de stad in het moderne New York. De Brooklyn Bridge, de Empire State Building en het World Trade Center verschijnen in beeld, terwijl op de voorgrond de graven van Cutting en Vallon overgroeid worden.
Rolverdeling
|||Amsterdam Vallon |- |||William "Bill The Butcher" Cutting |- |||Jenny Everdeane |- |||"Boss" Tweed |- |||"Happy" Jack Mulraney |- |||Johnny Sirocco |- |||"Priester" Vallon |- |||Walter "Monk" McGinn |- |||McGloin |- |||Shang |- |||Jimmy Spoils |- |||Killoran |- |||Dominee Raleigh |- |||John F. Schermerhorn |- |||Hell-Cat Maggie |- |||P.T. Barnum |- |||Mrs. Schermerhorn |- |||Horace Greeley |- |||Harry Watkins |- |||Harvey-Card speler |- |||Mr. Legree |- |||Jonge Amsterdam |- |||Jonge Johnny
Productie Voorgeschiedenis Regisseur Martin Scorsese groeide in de jaren 1950 op in de buurt Little Italy in Manhattan en merkte in die periode op dat bepaalde delen van de stad – waaronder grafzerken uit de jaren 1810 op het kerkhof van St. Patrick's Old Cathedral, zeer kleine kelderruimtes en straten die nog met kasseien belegd waren – uit de toon vielen omdat ze zo oud waren.Manhattan Mayhem, Smithsonian Magazine, december 2002. Gearchiveerd op 23 juni 2022. Hij vroeg zich af welke mensen de Italo-Amerikanen waren voorafgegaan in Little Italy en ontwikkelde een interesse in de ontstaansgeschiedenis van de stad.
In januari 1970 stootte Scorsese in het huis van een vriend op het boek The Gangs of New York: An Informal History of the Underworld (1927) van journalist en misdaadauteur Herbert Asbury. P. 369. Gearchiveerd op 12 juli 2023. De regisseur bracht zijn vriend, filmcriticus Jay Cocks, op de hoogte van zijn vondst en kwam te weten dat die hetzelfde boek in zijn bezit had. Scheme Team The Baltimore Sun, 1 januari 2003 p. 72 Scorsese wilde het boek meteen verfilmen en stelde het project aan Cocks voor als een "western in de ruimte". The Guardian, 3 januari 2003. Gearchiveerd op 4 juni 2023. Doordat de feiten die Asbury in zijn boek beschreef zich in het 19e-eeuwse New York afspeelden, beseften de twee dat een verfilming erg moeilijk zou worden. Desondanks vormde Cocks het boek in de jaren 1970 om tot een filmscenario. Een eerste versie, die in 1977 werd afgerond, was sterk beïnvloed door The Wild Bunch (1969) en bevatte verschillende quotes van zanger Bruce Springsteen, maar dan geschreven in de spreektaal van de 19e eeuw. In deze versie hadden Scorsese en Cocks bovendien Malcolm McDowell, die in 1971 was doorgebroken in A Clockwork Orange, voor ogen als hoofdrolspeler. p. 108 Het project werd in 1977 door de Italiaanse producent Alberto Grimaldi aangekondigd in Variety, maar kwam er uiteindelijk niet.Notes on Gangs of New York (2002) Turner Classic Movies p. 254
Toen de 27-jarige Scorsese in 1970 het boek van Asbury ontdekte, was hij nog een onbekende filmmaker. Pas in 1979, na het regisseren van onder meer de succesvolle misdaadfilms Mean Streets (1973) en Taxi Driver (1976), verwierf hij de rechten op Asbury's boek. Chapter G zp.. Gearchiveerd op 12 juli 2023. In diezelfde periode waren er plannen voor een verfilming met acteurs John Belushi en Dan Aykroyd als respectievelijk Bill The Butcher en Amsterdam Vallon. p. 109. Gearchiveerd op 12 juli 2023. The Lost Roles of Dan Aykroyd Splitsider.com, 14 juli 2011 Beide komieken waren in die dagen vooral bekend van hun vele rollen in het sketchprogramma Saturday Night Live. Scorsese richtte zijn aandacht echter eerst op de opnames van Raging Bull (1980). Nadien draaide de ambitieuze western Heaven's Gate (1980) uit op een financiële flop, waardoor geen enkele studio in een grootschalig kostuumdrama als Gangs of New York durfde investeren en het project opnieuw werd uitgesteld. thumb|Door de casting van Leonardo DiCaprio kwam de productie op gang. In de jaren 1980 probeerde Scorsese meermaals om het filmproject opnieuw te lanceren. Omdat de regisseur tijdens de opnames van Raging Bull veelvuldig naar de muziek van The Clash had geluisterd, speelde hij met het idee om de punkband te casten in Gangs of New York. p. 134 Ook Robert De Niro, Mel Gibson en Willem Dafoe werden overwogen voor een hoofdrol. In 1991 overtuigde producent Grimaldi Universal Studios om 30 miljoen dollar te investeren, maar tot een verfilming kwam het uiteindelijk niet, hoewel Robert De Niro bereid was om het hoofdpersonage Bill The Butcher te vertolken. In 1997 verkocht Universal de rechten op het project door aan Walt Disney Studios.