miniatuur|1 aprilgrap in Kopenhagen in 2001 Een 1 aprilgrap (ook wel aprilgrap of aprilvis genoemd) is een traditie waarbij mensen elkaar op 1 april voor de gek proberen te houden.
In Frankrijk spreekt men van poisson d'avril (Aprilvis). In Engelstalige landen wordt de dag April Fools' Day (April dwazendag) genoemd, en de Russen hebben het over День Дурака (Den Doeraka, dag van de dwaas(heid)).
Door de strijd tegen nepnieuws worden 1 aprilgrappen wereldwijd minder populair. Onder andere de VRTGeen aprilvis meer bij VRT NWS, 1 april 2019. Gearchiveerd op 7 april 2022. heeft aangegeven dit niet meer te doen.
Geschiedenis en herkomst thumb|'Aprilvis': de goudvis wordt vaak gezien als mascotte van 1 aprilgrappen. thumb|thumbtime=83|Het Polygoonjournaal trapte in 1958 in een Zuid-Limburgse 1 aprilgrap. Uit sommige bronnen blijkt dat de bijzondere betekenis van 1 april ontstaan is bij de Franse wijziging naar de gregoriaanse kalender, zoals opgedragen door Paus Gregorius XIII in 1582. Voor die tijd werd Nieuwjaar gevierd van 25 maart tot 1 april. Met de verandering van het kalendersysteem werd Nieuwjaar verplaatst naar 1 januari. Mensen die dit vergaten of die het nieuwe kalendersysteem weigerden te aanvaarden, kregen uitnodigingen voor niet-gehouden feestjes, grappige presentjes enzovoort.
Deze verklaring is echter onwaarschijnlijk: de 1 aprilgrap wordt namelijk al eerder vermeld in een Franse bron uit 1508, dus ruim voor die tijd. De eerste vermelding in een Nederlandstalige bron dateert uit ca. 1560 te Brugge, een gedicht van de rederijker Eduard de Dene.Eduard de Dene, Refereyn Vp verzenderkens dach Twelck den eersten April te zyne plach, Testament rhetoricael, 3 delen (ed. W. Waterschoot, D. Coigneau et al.). In: Jaarboek ‘De Fonteine’ XXVI, XXVIII en XXX 1976-1980. pp. 77-78. (geraadpleegd 1 april 2026) Het is een parodie op ‘1 april’ waarin een knecht het plan van zijn heer om hem te verzenden, doorziet. De geschiedenis gaat dus ten minste terug tot het begin van de zestiende eeuw. De wijde verspreiding van het verschijnsel wijst echter op een oudere oorsprong.
De 1 aprilgrap is volgens een andere theorie ontstaan uit een vroeger middeleeuws festival: het feest van de zotten. La fête des fous was vooral in Frankrijk van de 5e tot de 16e eeuw erg populair. Het werd gevierd omstreeks 1 januari door het kiezen van een valse paus of bisschop en ging gepaard met allerlei rituelen en festiviteiten waarbij de geestelijkheid werd geparodieerd. Aan de basis hiervan lagen dan weer naar alle waarschijnlijkheid vroegere heidense saturnalia.
Er zijn verklaringen gezocht in het wisselvallige aprilweer en parallellen gezien met de Germaanse mythologie (Loki) en met de Bijbelse geschiedenis. In verschillende landen zijn ook wel nationale gebeurtenissen aangevoerd als begin van de traditie. Deze verklaringen, die waarschijnlijk ooit zelf als aprilgrap zijn verzonnen, leiden soms tot op de dag van vandaag een hardnekkig leven. Zo denkt men in Nederland nog vaak dat de grappenmakerij begonnen is met de inname van Den Briel door de watergeuzen op 1 april 1572, zoals blijkt uit een bekend gezegde: Op 1 april verloor Alva zijn bril. Het feit dat ook buiten Nederland 1 aprilgrappen worden gemaakt, wordt daarbij over het hoofd gezien.
1 aprilgrappen worden vaak al eind maart per persbericht bekendgemaakt."Ook vandaag stromen de 1-aprilgrappen binnen. Een overzicht." de Volkskrant, 31 maart 2012. Gearchiveerd op 1 april 2023.
Voorbeelden Jaren 50 1954 - In deze periode werkten televisies met analoge zwart‑wit buizen met manuele synchronisatie (vertical hold, horizontal hold, raster shift). Op de toenmalige BRT tijdens het weerbericht haalde Armand Pien wellicht de eerste aprilgrap uit op de Vlaamse televisie: er is een schaars geklede vrouw te zien als men voornoemde drie instellingen aanpast. Naar zijn zeggen was de televisie in veel huishoudens daardoor zo uit synchronisatie dat een technicus moest langskomen om een kalibratie uit te voeren.
Jaren 60 thumb|Zandvoort, 1 april 1962: een beeld van Paaseiland is aangespoeld. 1960 – In het Nederlands Journaal werd op 1 april aangekondigd dat de toren van Pisa was omgevallen. Dit ontlokte veel reacties van geschrokken en treurende mensen. 1962 – Beeldhouwer Edo van Tetterode liet in samenwerking met de KRO op het strand bij Zandvoort een beeld van Paaseiland, de Loeres, 'aanspoelen'.Honderden gestrand door beeldige grap, de Volkskrant, 2 april 1962
Jaren 70 1971 – Het NOS Journaal meldde dat op 1 april een grote landelijke actie zou worden gehouden om zogenaamde 'zwartkijkers' op te sporen, mensen die hun kijk- en luistergeld niet hadden betaald. Postbodes zouden worden uitgerust met een apparaat om overtreders te betrappen. "Of daar niets tegen te doen zou zijn", vroeg een journalist. "Nee", was het antwoord van een controleur. Hij kon zich niet voorstellen dat men zijn televisietoestel in aluminiumfolie zou wikkelen, want dan zou de voorbijrijdende controledienst met hun scanner niets kunnen uitrichten. De volgende dag steeg plotseling de verkoop van aluminiumfolie terwijl het achterstallig kijkgeld binnenstroomde.PTT boos over grap, De Telegraaf, 2 april 1971 1972 – De NOS meldde tijdens de Daverende Dertig dat ze altijd door platen heen praatten vanwege de auteursrechten (tot zover naar waarheid), want opnemen van de radio was streng verboden. Ze zeiden daarbij dat de overheid besloten had om bandrecorderbezitters een bezoek te brengen om te kijken of ze muziek van de radio hadden opgenomen. Maar de NOS wilde wel helpen: als men de geluidsbanden opstuurde, zou de NOS er een toon op zetten die met een normaal apparaat niet te horen was, doordat de kop 90° gedraaid was. Het resultaat was, dat veel mensen hun banden opstuurden. "En we zullen ze met plezier beluisteren," meldde de NOS een week later. Maar sommige mensen die het door hadden, lieten dat op een originele manier blijken. 1973 – De Gazet van Antwerpen meldt dat de plaatselijke dierentuin wegens plaatsgebrek dieren van de hand zou doen. Elke lezer zou één diertje kunnen krijgen. 200 goedgelovigen kwamen langs in de hoop een gratis huisdier te krijgen. 1976 – De BBC zond op een van haar radiozenders een interview uit met de kosmosdeskundige Patrick Moore, die aankondigde dat de planeten Jupiter en Pluto die dag heel even, om precies 09.47, op één lijn zouden staan (Pluto zou dus vanaf de Aarde beschouwd achter Jupiter wegschuiven). Daardoor zou de zwaartekracht tijdelijk iets verminderen. De geleerde vertelde erbij dat wie op dat moment omhoog zou springen, iets geweldigs zou ervaren. Vlak na de uitzending belden honderden mensen naar de BBC om te melden dat ze hadden gesprongen en dat het een aparte beleving was geweest. Een vrouw zou hebben verteld dat ze met elf mensen in een kamer boven de grond had gezweefd.
Jaren 80 1981 – De Britse Daily Mail berichtte dat de organisatoren van de Londense marathon een Japanse deelnemer kwijt waren. Ze hadden ontdekt dat hij door een vertaalfout in de brief die hij van hen had gekregen, moet hebben begrepen dat de race niet over 26 mijl ging, maar 26 dagen zou duren. Hij zou al dagen ergens in Engeland aan het lopen zijn. De krant huurde een (Japanse) hardloper in om op die dag een aantal plaatsen door te lopen. Nadat het publiek hem in St. Albans had ontdekt, probeerden veel mensen hem daar tot stoppen te bewegen. 1982 – De radio-uitzending van de TROS Top 50 op Hilversum III werd verstoord, en even later helemaal overgenomen door Space Radio, een radiopiraat die zogenaamd via een satelliet uitzond vanuit Liechtenstein. De telefonistes van de NOS en TROS waren niet op de hoogte van de grap, en werden overspoeld door telefoontjes van bezorgde luisteraars. Na een uur werd de grap voortijdig afgekapt vanwege de overbelaste telefooncentrale. 1985 – Het Jeugdjournaal maakte melding van de invoering van belasting op zakgeld voor kinderen.Vijf memorabele 1 aprilgrappen van het Jeugdjournaal, Het Parool, 1 april 2018. Gearchiveerd op 4 april 2019.
Jaren 90 1991 – In het VTM-journaal meldde Jan Dewijngaert: "Anderlecht heeft emmers gekocht. Twee ijzeren en tien plastieken." (In die tijd voetbalde Belgisch international Marc Emmers bij KV Mechelen. Een jaar nadien ging hij daadwerkelijk naar Anderlecht.) 1993 – Het Jeugdjournaal meldde op 1 april dat men in het Rijksmuseum van Oudheden het hart van een mummie aan het kloppen had gekregen. De belangstelling was enorm toen de kist waar de mummie in zou zitten, geopend werd. In de kist lag echter alleen maar een papiertje. Mensen uit het hele land waren voor niets naar Leiden gekomen. Rond 1995 zou een Russische onderzeeboot, de Dnjepr, eind maart een vriendschappelijke tocht maken op de Rijn naar Duitsland en ook Arnhem aandoen. De Gelderlander heeft er destijds al vroegtijdig over bericht. Door een of ander excuus werd het vervolgens een week uitgesteld tot... 1 april. Er stond aardig wat volk op de Rijnkade. 1996 – De Gezinsbode, een lokale Groningse krant, meldde dat het Gemeentelijk Vervoers Bedrijf de VETAG-apparaten waarmee buschauffeurs verkeerslichten op groen kunnen zetten, in de verkoop zou doen. Dit omdat er nieuwe waren besteld en als compensatie voor al het leed dat de automobilisten de laatste jaren was aangedaan. Honderden mensen verzamelden zich op 1 april bij het hoofdkantoor van het vervoersbedrijf om een kastje te kopen. De goede lezers hadden kunnen weten dat het om een grap ging, want in het krantenartikel waren alle namen van de raadsleden die voor of tegen hadden gestemd, fout geschreven (steeds één letter fout).https://www.rtvnoord.nl/nieuws/161299/Let-op-Groningers-houden-wel-van-een-1-aprilgrap De Amerikaanse fastfoodketen Taco Bell maakte in krantenadvertenties bekend dat zij de Liberty Bell hadden gekocht, om zo mee te helpen de Amerikaanse staatsschuld terug te dringen. De grap leidde tot veel verontwaardiging, maar president Clinton kon er wel mee lachen. Ook toen duidelijk werd dat het om een 1 aprilgrap was gegaan bleven enkele mensen verontwaardigd.Fastfoodketen Taco Bell koopt de Liberty Bell, isgeschiedenis.nl 1997 In Sydney is mensen wijs gemaakt dat er kangoeroes in het centrum van deze miljoenenstad losgelaten zullen worden om zo nog meer toeristen te trekken. 1998 – De snackgigant Burger King introduceerde via een kolossale advertentie in USA Today een nieuwe vinding: de linkshandige whopper, een soort hamburger voor linkshandige mensen. Volgens de berichten zou de whopper zijn aangemaakt met 180 graden gedraaide ingrediënten. De advertentie zorgde voor een ware stormloop op de filialen van de sandwichverkoper. 1999 – Het Groninger Jet Stream introduceerde de 'Webstra Milllennium Bug Tester' (met opzet foutief gespeld). Deze testte de pc van de internetter of deze bestand was tegen de gevreesde problemen met de 00 / 2000 jaaraanduiding. Het leek alsof de Bug Tester zonder toestemming allerlei software verwijderde en installeerde. In werkelijkheid was de webpagina een grafische animatie. De resultaatpagina meldde: "Gefeliciteerd, uw computer is Milllennium proof! De huidige tijd is 10:66:03. De huidige datum is 1 april 2004. Bedankjes kunt u sturen naar milllennium@...". Duizenden internetters probeerden de test. Eén derde vond het een goede grap. Eén derde werd heel boos omdat er ongevraagd software werd geïnstalleerd. De andere derde bedankte en dacht verzekerd te zijn van een goed werkende computer. Het meest schrijnende geval was een ingehuurde ICT'er die de tool voor gerenommeerde banken en verzekeraars wilde inzetten.
2000-2010 2002 Presentator Wim T. Schippers vertelt in zijn televisieprogramma Flogiston een verhaal met een baard, namelijk dat de landen van de Europese Unie in 2003 over zullen stappen op een decimaal tijdssysteem.