miniatuur|Verenschilden, hoofdtooien en sierwapens bij de Azteken|alt=Verenschilden, hoofdtooien en sierwapens bij de Azteken miniatuur|Motorjacht met zwembad, speedboot en waterscooters|alt=Motorjacht met zwembad, speedboot en waterscooters
Een statussymbool is een pronkstuk dat symbool staat voor de sociale status die een persoon of organisatie bezit of nastreeft. Vrijwel alles is geschikt als statussymbool, op voorwaarde dat het voor de grote massa onbereikbaar is. In het bijzonder dient een statussymbool om zich te onderscheiden binnen de eigen groep of van lagere groepen in de sociale stratificatie. Zo zal een 'gewone' Porsche bij de jetset weinig indruk maken: het moet een bijzonder type of exemplaar zijn. Dit is echter tweesnijdend, omdat het bij outgroups het omgekeerde effect kan hebben: bij mensen met oud geld kan extravagantie iemand degraderen tot nouveau riche en een diskwalificering als patser kan ook vanuit de lagere klassen komen. In sommige sociale klassen kan een Mercedes of Volvo een teken van succes zijn en in arme gebieden betekent het bezit van een willekeurige auto dat men het gemaakt heeft.
Nut miniatuur|Hertogin van met |alt=Hertogin van Cambridge met fascinator miniatuur|De kaart van Zijnen, een kolossaal 18e-eeuws pronkstuk voor het kasteel van Tilburg|alt=De kaart van Zijnen, een kolossaal 18e-eeuws pronkstuk voor het kasteel van Tilburg
Statussymbolen hebben veelal geen overlevingsnut en evenmin toegevoegde of productieve waarde, of het nut is zwaar ondergeschikt aan de functie als pronkstuk: een bloementuin kost geld en tijd en levert niets op; een wijnliefhebber spreekt de collectie hooguit bij heel speciale gelegenheden aan; exotische huisdieren dienen niet voor de jacht of voedselproductie. Een sportauto brengt de bezitter van A naar B, maar een gewone auto doet dat in de meeste opzichten beter, terwijl de tijdwinst van een snelle auto vaak marginaal is.
Vaak is het nut van een statussymbool negatief: hoeden en fascinators zijn duur en voornamelijk onhandig, terwijl witte boorden snel vies worden. Evenals de extreem lange nagels en de ingezwachtelde vrouwenvoetjes die in China als statussymbool golden, geven ze aan dat de gebruiker geen praktisch werk hoeft te doen. Dergelijke statussymbolen kunnen gevaarlijk zijn of gezondheidsproblemen geven, wat bij stropdassen erkend wordt met de term vadermoorder: strakke dassen beperken de bloedtoevoer naar het brein. Lopende banden en machines met bewegende delen kunnen werkers verwurgen of in de machine trekken.
Voorbeelden diploma's en getuigschriften ridderorden auto's haute couture uniformen, waaronder religieuze kledij collecties beeldende kunst mechanische horloges sieraden exotisch huisdier, of een dure rashond of -kat merkkleding onroerend goed jachten alt=Manchetknopen van goud en email, met beeldenaars van Anna en Maria Tesselschade Roemers Visscher|links|miniatuur|Manchetknopen van goud en email, met beeldenaars van Anna en Maria Tesselschade Roemers Visscher miniatuur|links|Eye Filmmuseum en A'DAM Toren (toen nog Toren Overhoeks) in 2014|alt=Eye Filmmuseum en A'DAM Toren (toen nog Toren Overhoeks) in 2014 Categorie:Symbool