miniatuur|Houtwal in de Friese Wouden thumb|Luchtfoto van een cultuurlandschap met houtwallen miniatuur|De dubbele boomsingel rondom een van de beide Teenstraplaatsen van Ruigezand in Groningen bestaat enkel uit bomen zonder ondergroei.
Een houtwal is een lijnvormig element in het landschap in de vorm van een aarden wal begroeid met houtgewas (bomen en struiken). Een boomwal is een houtwal met bomen zonder ondergroei. Soms wordt de term houtwal ook gebruikt voor een houtril, een takkenwal van dood hout.
Een houtsingel is een lijnvormig landschapselement van houtgewas (bomen of struiken), waarbij de beplanting gelijk met het maaiveld staat. Een boomsingel is een houtsingel van bomen zonder ondergroei.
De ouderdom van deze landschapselementen varieert sterk. Ze zijn vaak bij de ontginning aangelegd, in zeldzame gevallen zijn het overblijfselen van grenswallen uit de middeleeuwen.
Historische functie De basisfunctie van wallen was het afbakenen van bezit. Als erfafscheiding van het erf of als begrenzing van percelen (weilanden, akkers) of landgoederen. Ook werden ze aangelegd als wildwal om het wild buiten en het vee binnen de landbouwgronden te houden. Vanwege hun rol als natuurlijk prikkeldraad werden er vaak struiken met doornen en stekels op geplant, zoals meidoorn, wegedoorn, rozen en bramen. Houtwallen hadden vaak een nevenfunctie als houtleverancier voor geriefhout en brandhout. Er zijn ook houtwallen aangelegd als bescherming tegen wind en om zandverstuiving tegen te gaan. Houtwallen bij graften zijn meestal niet aangeplant, maar van nature ontstaan.
Landschappelijke en ecologische betekenis Houtwallen en houtsingels zijn landschappelijk en ecologisch van bijzondere betekenis en herbergen een grote verscheidenheid aan planten- en diersoorten. De helling biedt variatie in nat/droog en warm/koud. De zonkant is dan vooral interessant voor insecten, amfibieën en reptielen, de schaduwkant voor varens en mossen. De kruidlaag, de vegetatie onder de bomen wordt vaak gekenmerkt door soorten die buiten de houtsingels niet of nauwelijks in het gebied voorkomen, zoals kamperfoelie, maagdenpalm, bosandoorn, dauwnetel.
Zie ook Heg Houtkade Landweer (vestingwerk) Vlechtheg
Categorie:Landbouw Categorie:Bosbouw Categorie:Natuurbeheer Categorie:Ecologie