thumb|Het Rijksdaggebouw De Rijksdag (Zweeds: Riksdag) is het parlement van Zweden. Het bestaat uit één kamer met 349 zetels, waarvoor eens in de vier jaar verkiezingen worden gehouden. Het parlementsgebouw staat op het eiland Helgeandsholmen in Stockholm. Voorzitter van de Rijksdag is sinds 24 september 2018 Andreas Norlén (M).
Werking miniatuur|De vergaderzaal van de Rijksdag De Rijksdag bestaat sinds 1971 uit één kamer. Voordien bestond er een hogerhuis (Första kammaren, letterlijk: eerste kamer) en een lagerhuis (Andra kammaren, letterlijk: tweede kamer). Sinds 1976 telt de Rijksdag 349 leden, waarvan 310 worden gekozen in 29 kiesdistricten. Dit leidt landelijk echter tot een minder evenredige verdeling van zetels. Om dit te corrigeren, worden 39 vereffeningszetels toegekend op basis van de landelijke stemverhoudingen. Vervolgens worden ook deze 39 zetels herverdeeld over de kiesdistricten, zodat partijen en kandidaten met de meeste stemmen alsnog een mandaat verkrijgen. Zweden maakt bij de zetelverdeling gebruik van de Sainte-Laguë-methode, die bekend staat om een hoge mate van evenredigheid.
Voor kleine partijen is er echter een kiesdrempel: men moet ten minste 4% van de totale stemmen hebben als partij om in aanmerking te komen voor de 39 proportioneel verdeelde zetels. Ook kan men sinds 1998 makkelijker voorkeurstemmen uitbrengen. Men wordt met voorkeurstemmen gekozen als men ten minste 8% van het totale aantal stemmen behaalt dat de partij in totaliteit behaalde. 26% van de Zweedse kiezers bracht in 2002 een voorkeurstem uit, en uiteindelijk kwamen daardoor 10 van de 349 leden met voorkeurstemmen in de Rijksdag., Representative Government in Modern Europe. Institutions, Parties, and Governments. (2005).
Verkiezingen voor de Rijksdag vinden iedere vier jaar plaats. Na elke verkiezingen volgen onderhandelingen voor de formatie van een nieuwe regering en wordt door de voorzitter van het parlement een kandidaat-premier voorgedragen, waarover het parlement vervolgens mag stemmen. Wanneer een kabinet valt, volgen er niet direct vervroegde verkiezingen. Pas wanneer een beoogde premierskandidaat tot viermaal toe geen parlementaire meerderheid achter zich krijgt, worden er nieuwe verkiezingen uitgeschreven.
Samenstelling De zetelverdeling in de Rijksdag is sinds de parlementsverkiezingen van 2022 als volgt:
De verdeling van de stemmen was als volgt: center|450px Partij Stemmen % Zetels +/– Socialdemokraterna S 1.955.972 30,35% 7 Sverigedemokraterna SD 1.322.774 20,52% 11 Moderaterna M 1.231.109 19,10% −2 Vänsterpartiet V 434.410 6,74% −4 Centerpartiet C 433.257 6,72% −7 Kristdemokraterna KD 344.025 5,34% −3 Miljöpartiet de Gröna MP 328.362 5,09% 2 Liberalerna L 297.566 4,62% −4 Andere partijen 97.823 1,52% 11px 0
Voorzitters van de Rijksdag Sinds de Rijksdag in 1971 een eenkamerparlement werd, dienden de volgende personen als parlementsvoorzitter: thumb|Andreas Norlén, voorzitter sinds 2018 Termijn Naam Partij 1971–1979 Henry Allard Socialdemokraterna 1979–1988 Ingemund Bengtsson Socialdemokraterna 1988–1991 Thage G. Peterson Socialdemokraterna 1991–1994 Ingegerd Troedsson Moderaterna 1994–2002 Birgitta Dahl Socialdemokraterna 2002–2006 Björn von Sydow Socialdemokraterna 2006–2014 Per Westerberg Moderaterna 2014–2018 Urban Ahlin Socialdemokraterna sinds 2018 Andreas Norlén Moderaterna
Historische samenstelling van de Rijksdag miniatuur|In de plenaire vergaderzaal worden de leden, bij het stemmen, per kiesdistrict geplaatst. Kenmerkend voor Zweden is negatief parlementarisme wat betekent dat een zittende regering enkel weggestuurd kan worden wanneer een meerderheid tegen haar is. Hierdoor worden partijen gestimuleerd om electorale allianties te vormen met ideologisch verwante partijen. Dit heeft geleid tot blokpolitiek en een volledige machtswisseling wanneer het andere blok de meerderheid behaalt. Hoewel dit de indruk wekt dat samenwerking over ideologische grenzen heen ontbreekt, wordt Zweden in de praktijk vaak bestuurd door minderheidsregeringen. Deze regeringen steunen op partijen binnen het eigen blok als parlementaire basis, maar maken regelmatig gebruik van flexibele meerderheden over de blokgrenzen heen. Dit contrasteert met landen als Nederland en Duitsland, waar centrumpolitiek en minder flexibele meerderheidskabinetten de norm zijn.
De eerste verkiezing waarin blokvorming zichtbaar werd was in 1928 waarin de drie rechtse partijen samenwerkten om de sociaaldemocraten te verslaan. Door onmin viel dit blok echter weer uit elkaar. Na de Tweede Wereldoorlog kregen de blokken verder gestalte. Traditioneel werpen vooral Socialdemokraterna en de Moderaterna zich op als leiders van hun respectievelijke blok. Deze partijen leverden (met uitzondering van de jaren 1924-1932 en 1976-1982) ook vrijwel altijd de premier. In de jaren 1952 (115-115) en 1973 (175-175) waren de politieke blokken in de Rijksdag precies in evenwicht. Om patstellingen bij stemmingen te voorkomen, werd in 1976 het aantal parlementsleden vastgesteld op een oneven aantal van 349.
Hoewel er een strikt cordon sanitaire bestond, kwam de populistisch-rechtse partij Sverigedemokraterna in 2010 voor het eerst in de Rijksdag. Andere partijen weigerden samen te werken, maar de partij beïnvloedde toch de machtsverhoudingen. Hun opkomst verzwakte de rechtse 'burgerlijke' alliantie door het spoilereffect, waardoor het rood-groene blok de grootste bleef en aan de macht kon blijven. Pas bij de verkiezingen van 2022 werd het cordon sanitaire door de drie van de vier rechtse partijen opgeheven en werden de Sverigedemokraterna een volwaardige speler binnen de Zweedse blokpolitiek. De Centerpartiet weigerde echter met hen samen te werken en stapte over naar het rood-groene blok.
Zweedse parlementsverkiezingen (sinds 1911) 1911 ___6410165 ___1914 ___737186 ___ 1917 ___1186126259 ___ 1920 ___775304771 ___1921 ___1393214162 ___1924 ___5104233365 ___1928 ___890273273 1321932 ___8104362458 ___1936 ___11112362744 ___1940 ___3134282342 ___1944 13015115352639 1001948 1208112305723 1101952 1155110265831 1151956 1126106195842 1191958 1165111323845 1151960 1195114344039 1131964 1218113364333 1121968 1283125393432 1051970 18017163715841 1701973 17519156903451 1751976 16917152863955 1801979 17420154643873 1751982 18620166562186 1631985 17819159445176 1711988 1772115620424466 1521991 154161383133802625 1701994 183221611827268015 1481998 190431311618178242 1592002 191301441722485533 1582006 171221301929289724 1782010 156191122523241071920 1732014 15921113252219841649 1412018 14428100163120702262 1432022 17324107182416681973 1762026 29100222519702262
Externe link Officiële website
Categorie:Wetgevende macht in Zweden Categorie:Parlements- of congresgebouw Categorie:Bouwwerk in Stockholm Categorie:Neoclassicistisch bouwwerk