Zaha Mohammad Hadid (Bagdad, 31 oktober 1950 – Miami, 31 maart 2016), was een Britse architecte van Irakese afkomst. Ze werd in 2012 als Dame Zaha Hadid in de Britse adelstand verheven.
Biografie thumb|left|180px|16 november 2011 thumb|Gebouw voor de brandweer van Vitra. thumb|Uitbreiding museum Ordrupgaard, Gentofte, 2005. thumb|London Aquatics Centre. thumb|Het door Hadid ontworpen Chanel-paviljoen in het Central Park in New York.'Art and Commerce Canoodling in Central Park', in New York Times, 21 okt. 2008. thumb|Het Havenhuis te Antwerpen. Hadid studeerde wiskunde aan de Amerikaanse universiteit in Beiroet en daarna architectuur aan de Architectural Association in Londen. Na haar afstuderen in 1977 werkte ze bij het Office for Metropolitan Architecture (OMA) van architect Rem Koolhaas. In die hoedanigheid werkte ze mee aan de uitbreiding van de Tweede Kamer aan het Plein in Den Haag. In 1979 begon ze haar eigen bureau. Haar ontwerpen van die tijd zijn in de deconstructivistische stijl. Hoekige meetkundige vlakken tuimelen er over elkaar heen geïnspireerd door het suprematisme van Malevitsj en El Lissitzky. Langzamerhand werd haar werk minder bruut en confronterend.
Van een vloeiend lijnenspel in haar ontwerpen maakte de architecte daarna haar persoonlijke handtekening. Scherp afgelijnde vormen veranderden in gladde objecten en gebouwen met ronde welvingen.'Wellustige welvingen' op nrc.nl, 29 maart 2013. Ze behaalde vervolgens de beste score bij verschillende internationale prijsvragen. Deze bleven allemaal ongebouwd. Het leverde haar in het architectenmilieu bekendheid op, waardoor zij in 1988 mee mocht doen aan de tentoonstelling Deconstructivist Architecture in het New Yorkse MoMA.
Haar eerste belangrijke uitgevoerde ontwerp in Europa was in 1993 de brandweerkazerne op het fabrieksterrein van Vitra in Weil am Rhein. Haar internationaal palmares vanaf dan omvat in 2002 een skischans in Innsbruck, in 2003 het Contemporary Arts Center in Cincinnati en in 2005 het Centrale Gebouw van de BMW-fabriek in Leipzig. Voor de Expo 2008 in Zaragoza ontwierp ze de Pabellón Puente, beschouwd als een van de belangwekkendste bouwwerken van die wereldtentoonstelling in het teken van het watermanagement. Voor de Olympische Zomerspelen 2012 te Londen ontwierp Hadid het Aquatics Centre. Verder ontwierp zij onder meer het Hejdar Alijev Cultureel Centrum in Bakoe in Azerbeidzjan, de Opera van Guangzhou, de Torre Generali in Milaan, het kunstmuseum MAXXI in Rome en de 700.000 m² grote terminal van de Daxing International Airport van Peking.
In België tekende ze het Havenhuis in Antwerpen, de hoofdzetel van het nieuwe havenbedrijf. Het is een gebouw in de vorm van de romp van een schip boven een oude geklasseerde brandweerkazerne en voorzien van een facetvormige oppervlaktestructuur, verwijzend naar de diamantstad Antwerpen. Verder tekende zij ook de plannen voor een nieuw maar niet uitgevoerd station Heist aan de Belgische kust. In Nederland deed Hadid mee aan een wedstrijd voor de bouw van het Cultuurforum aan het Spui in Den Haag. In 1990 bouwde ze een van de paviljoenen voor What A Wonderful World! voor een tentoonstelling over videoclips in Groningen.Prima donna van de architectuur Dit videopaviljoen, getiteld A box of ideas, staat sinds 2008 op bedrijventerrein Fivelpoort in Appingedam.Videopaviljoen A box of ideas
Als industrieel vormgever ontwierp zij ook loungezetels, ergonomische kookeilanden, bouwbeslag, een conceptcar en damesschoenen. Voor de Amerikaanse kunsthandelaar Kenny Schachter bedacht zij een acht meter lange aerodynamische speedboot met asymmetrische vormen. Hadids bureau bedacht ook het decor voor een tournee van de Pet Shop Boys.Golven zonder grenzen
De architecte overleed op 31 maart 2016 aan een hartaanval in een ziekenhuis in Miami, waar ze was opgenomen in verband met bronchitisArchitect Dame Zaha Hadid dies at 65 BBC, 31 maart 2016 tijdens een werkbezoek bij haar laatste project One Thousand Museum. Begin 2018 bezocht het PBS-programma Impossible Builds het gebouw in aanbouw en refereerde ernaar als de Scorpion Tower.
Kritiek De architecte was niet geheel onomstreden. Onder meer de bouw van het gebouw ter ere van de Azerbeidzjaanse president Hejdar Alijev, die veroordeeld werd voor grove schending van de mensenrechten, lag gevoelig. Ze kreeg ook kritiek voor haar betrokkenheid bij het bouwproject van het Al Janoubstadion in Qatar voor het Wereldkampioenschap voetbal 2022. Bouwvakkers zouden hier vaak in mensonterende omstandigheden hebben gewerkt.Architecte Zaha Hadid overleden, standaard.be, 31 maart 2016. Hadid ontkende dat het de taak van een architect zou zijn om zich met de arbeidsomstandigheden op een bouwproject bezig te houden. , 'Preventing migrant deaths at Qatar stadium site "not my duty as an architect" says Zaha Hadid' op Dezeen.com, 26 feb. 2014.
Ook de gebrekkige kostenbeheersing van haar projecten was in deze tijden van duurzaam beheer en bezuinigingen een doorn in het oog van menig opdrachtgever. Hierdoor haakten sommigen vroegtijdig af.
Onderscheidingen 2004: Pritzker Prize, genoemd de Nobelprijs van de architectuur (als eerste vrouwelijke architecte) 2010 en 2011: Stirling Prize 2012: geridderd tot Dame Commander of the Order of the British Empire 2016: Royal Gold Medal van de Britse architectenorganisatie Royal Institute of British Architects (RIBA) voor haar gehele oeuvre (als eerste vrouwelijke architecte) 2016: Zaha Hadidplein, in Antwerpen werd het plein voor het door haar ontworpen nieuwe Havenhuis naar haar genoemd
Projecten (selectie)
1993 Brandweerkazerne Vitra Campus, Weil am Rhein 2001 Tramstation Hœnheim, Straatsburg 2002 Bergiselschans, Innsbruck 2003 Rosenthal Centrum voor Hedendaagse Kunst, Cincinnati 2005 BMW-fabriek, Leipzig 2005 Phaeno Science Center, Wolfsburg 2005 Uitbreiding Museum Ordrupgaard, Kopenhagen 2007 Station van de Hungerburgbahn, Innsbruck 2008 Brugpaviljoen (Spaans: Pabellón Puente), Expo 2008, Zaragoza 2008 Mobile Art, een reizend museumpaviljoen in Hongkong, Tokio, New York en Parijs 2009 JS Bach Chamber Music Hall, Manchester 2010 Sheikh Zayed-brug, Abu Dhabi 2010 Operahuis van Guangzhou, China 2010 Evelyn Grace Academy, Londen 2010 MAXXI (Museo nazionale delle arti del XXI secolo), Rome 2011 London Aquatics Centre (gebouw voor de Olympische Zomerspelen 2012), Londen 2011 Riverside Museum of Transport, Glasgow 2011 Tour CMA CGM, Marseille 2011 Capital Hill Residence, deconstructivistische villa in het Barvikha-bos bij Moskou (de enige privéwoning die Hadid ontwierp) 2012 Galaxy Soho, kantoor- en winkelgebouw in Peking 2012 "Pierresvives"-gebouw, cultureel verzamelgebouw in Montpellier 2012 Eli and Edythe Broad Art Museum, Michigan State University, East Lansing 2013 Bibliotheek en studiecentrum, Wirtschaftsuniversität Wien 2014 Jockey Club Innovation Tower, Hong Kong Polytechnic University 2014 Dongdaemun Design Plaza, Seoul 2014 Wangjing SOHO, Peking 2015 Nanjing International Youth Cultural Center, Nanjing 2015 Messner Mountain Museum, Kronplatz, Dolomieten 2015 One Thousand Museum, woontoren van 210m in Miami 2016 Heydar Aliyev Center in Bakoe 2016 Havengebouw Salerno (stazione marittima di Salerno), Salerno 2016 Havenhuis, hoofdkwartier van het Havenbedrijf Antwerpen Postuum voltooid 2017 520 West 28th Street ("Zaha Hadid Building"), New York 2017 Station Napoli Afragola, Napels 2017 Torre Generali, Milaan 2019 Daxing International Airport, Peking 2024 Station KAFD, Metro van Riyad 2024 Sky Park Residence, Bratislava
Zie ook Coop Himmelb(l)au
Externe link Officiële website
Categorie:Brits architect Categorie:Iraaks persoon