Oud-Zuid is een gebied voor gebiedsgericht werken in het stadsdeel Zuid van de gemeente Amsterdam. In de huidige gemeentelijke indeling voor het gebiedsgericht werken heeft Oud-Zuid de code GK11. Het gebied telde op 1 januari 2026 43.905 inwoners.
Het huidige Oud-Zuid omvat de Apollobuurt, Hoofddorppleinbuurt, Museumkwartier, Schinkelbuurt, Stadionbuurt en Willemspark. Vooral de Apollobuurt, het Museumkwartier en Willemspark worden gekenmerkt door ruime en welgestelde woonbuurten; de overige wijken binnen het officiële gebied hebben gemiddeld kleinere woningen.
Van 1998 tot 2010 was Oud-Zuid tevens de naam van een groter stadsdeel, dat ook De Pijp omvatte. Het voormalige stadsdeel was in de toenmalige Amsterdamse bestuursstructuur tevens ingericht als deelgemeente. Bij de herindeling van 2010 ging dit stadsdeel samen met Zuideramstel op in het huidige stadsdeel Amsterdam-Zuid. In de huidige gemeentelijke indeling behoort De Pijp niet tot Oud-Zuid, maar tot het afzonderlijke gebied De Pijp, Rivierenbuurt.
Ligging en indeling
Het huidige gebied Oud-Zuid bestaat uit zes wijken: Hoofddorppleinbuurt Schinkelbuurt Willemspark Museumkwartier Stadionbuurt Apollobuurt
Binnen deze wijken liggen onder meer de buurten Vondelpark-West en Vondelpark-Oost, de Cornelis Schuytbuurt, Concertgebouwbuurt, P.C. Hooftbuurt, Beethovenbuurt, Minervabuurt, Olympisch Stadion en omgeving en de beide delen van de Schinkelbuurt.
De officiële gebiedsindeling is niet gelijk aan alle historische en informele betekenissen van de naam Oud-Zuid. Zo behoorden de Oude en Nieuwe Pijp tussen 1998 en 2010 wel tot het stadsdeel Oud-Zuid, maar niet tot het huidige gebied GK11. Ook het gemeentelijk beschermde stadsgezicht met de naam Oud-Zuid heeft weer andere grenzen.
Geschiedenis en stedenbouw thumb|De Minervalaan in de Apollobuurt, onderdeel van Plan Zuid.
Delen van het huidige Oud-Zuid ontstonden tijdens de uitbreidingen van Amsterdam aan het einde van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw. Rond het Museumplein en het Concertgebouw verrezen herenhuizen en appartementengebouwen. Aan de zuidzijde van het Vondelpark werd rond 1900 Willemspark ontwikkeld als ruim opgezette, groene woonwijk met onder meer het Emmaplein als centraal element.
Voor de verdere uitbreiding van Amsterdam naar het zuiden ontwierp H.P. Berlage Plan Zuid. Zijn tweede ontwerp voor het gebied tussen de Amstel en de Schinkel werd in 1917 aangenomen. Berlage combineerde brede verkeersassen en lanen met smallere woonstraten, gesloten bouwblokken, pleinen, waterpartijen en veel groen. De architectonische invulling kwam voor een belangrijk deel in handen van architecten van de Amsterdamse School.
Binnen het huidige Oud-Zuid behoren met name de Apollobuurt en Stadionbuurt tot Plan Zuid. Kenmerkend zijn hier monumentale lanen als de Apollolaan en Minervalaan, het Olympiaplein en de omgeving van het Olympisch Stadion. Plan Zuid strekt zich echter verder uit dan het huidige gebied Oud-Zuid en omvat eveneens delen van De Pijp en de Rivierenbuurt.
Voormalig stadsdeel Oud-Zuid
In 1998 werd het stadsdeel Oud-Zuid gevormd door de samenvoeging van de toenmalige stadsdelen Zuid en De Pijp. Het stadsdeel had een gekozen stadsdeelraad en dagelijks bestuur en was in de toenmalige wettelijke inrichting een deelgemeente. De Prinses Irenebuurt, die voordien tot Zuid behoorde, werd daarbij niet in Oud-Zuid opgenomen, maar ging samen met de Rivierenbuurt en Buitenveldert deel uitmaken van het nieuwe stadsdeel Zuideramstel.
Het voormalige stadsdeel Oud-Zuid omvatte acht buurtcombinaties: Oude Pijp Nieuwe Pijp, met onder meer de Diamantbuurt Museumkwartier, met onder meer Duivelseiland Willemspark Apollobuurt Stadionbuurt Schinkelbuurt Hoofddorppleinbuurt
Deze buurtcombinaties behoren tot de toenmalige statistische gebiedsindeling en zijn niet zonder meer gelijk te stellen aan de huidige wijken met dezelfde naam.
Het stadsdeel had een oppervlakte van ongeveer 7,05 km² en telde op 1 januari 2005 83.696 inwoners.
In 2010 werd het aantal Amsterdamse stadsdelen verminderd. Oud-Zuid en Zuideramstel werden daarbij samengevoegd tot het huidige stadsdeel Amsterdam-Zuid.
Beschermd stadsgezicht Op 30 november 2022 stemde de Amsterdamse gemeenteraad in met de aanwijzing van een gebied met de naam Oud-Zuid als gemeentelijk beschermd stadsgezicht. De begrenzing daarvan valt niet samen met die van het huidige Oud-Zuid (GK11) of die van het voormalige stadsdeel.
Het beschermde stadsgezicht omvat naast delen van het huidige Oud-Zuid ook het noordelijke deel van De Pijp, een strook van Amsterdam-West tussen de Overtoom en het Vondelpark en een deel van de oostelijke Amsteloever in Amsterdam-Oost. Aan de zuidzijde grenst het aan het eerder als rijksbeschermd stadsgezicht aangewezen Plan Zuid.
Havenstraatterrein Aan de westelijke rand van Oud-Zuid ligt achter het voormalige Haarlemmermeerstation het Havenstraatterrein. Dit terrein werd vroeger gebruikt voor treinen van de Haarlemmermeerspoorlijnen en later voor de historische trams van de Electrische Museumtramlijn Amsterdam. De gemeente ontwikkelt het terrein tot een gemengd stedelijk gebied met ongeveer 500 woningen, maatschappelijke voorzieningen, bedrijvigheid en een nieuwe tramloods voor de museumtrams.
Parken en groen Tot de belangrijkste groengebieden in Oud-Zuid behoren: het Vondelpark, waarvan de gemeentelijke buurten Vondelpark-West en Vondelpark-Oost tot respectievelijk Willemspark en het Museumkwartier behoren; Schinkeleilanden, langs de Schinkel en het IJsbaanpad.
Cultuur en architectuur thumb|Het Concertgebouw gezien vanaf het Museumplein.
Het Museumkwartier vormt een van de belangrijkste culturele concentraties van Amsterdam. Rond het Museumplein bevinden zich onder meer: het Rijksmuseum, waarvan het door Pierre Cuypers ontworpen gebouw in 1885 werd geopend; het Stedelijk Museum, waarvan het oorspronkelijke gebouw van A.W. Weissman in 1895 werd geopend; het Van Gogh Museum, met het hoofdgebouw van Gerrit Rietveld, geopend in 1973, en de tentoonstellingsvleugel van Kisho Kurokawa uit 1999; het Moco Museum, een particulier museum voor moderne en hedendaagse kunst; het Koninklijk Concertgebouw, naar ontwerp van A.L. van Gendt, voltooid in 1886 en geopend in 1888.
Ook de stedenbouw en architectuur vormen een belangrijk onderdeel van het karakter van Oud-Zuid. In de Apollobuurt en Stadionbuurt zijn grote ensembles van de Amsterdamse School en andere vroegtwintigste-eeuwse architectuur bewaard gebleven.
Langs de Apollolaan en Minervalaan vindt de terugkerende beeldententoonstelling ARTZUID plaats. De openluchttentoonstelling gebruikt de lanen van Plan Zuid als route voor moderne en hedendaagse sculptuur.
Winkelen Oud-Zuid kent verschillende winkelgebieden. Rond het Museumkwartier liggen enkele van de bekendste Amsterdamse winkelstraten voor mode en luxegoederen. De P.C. Hooftstraat geldt als de belangrijkste luxe winkelstraat, terwijl ook de Van Baerlestraat, Cornelis Schuytstraat en Beethovenstraat een concentratie van winkels, speciaalzaken en horeca kennen.
Sport en recreatie thumb|De Marathonpoort van het Olympisch Stadion.
De zuidwestelijke zijde van Oud-Zuid kent een sterke concentratie van sportvoorzieningen. Tot de belangrijkste behoren: het Olympisch Stadion aan het Stadionplein, ontworpen door Jan Wils en gebouwd in 1926–1928 voor de Olympische Zomerspelen 1928; Sporthallen Zuid aan het Burgerweeshuispad, een groot gemeentelijk sportcomplex; het Frans Otten Stadion aan het IJsbaanpad, met voorzieningen voor onder meer tennis, squash en padel; het Zuiderbad aan de Hobbemastraat, gevestigd in een gebouw uit 1897 dat in 1912 als zwembad in gebruik werd genomen; de Apollohal op de hoek van de Stadionweg en de Apollolaan, ontworpen door Albert Boeken en gebouwd in 1933–1934; Sportpark Olympiaplein, met voorzieningen voor verschillende veld- en zaalsporten.
Bijzondere gebouwen en erfgoed thumb|Het Apollohouse aan de Apollolaan.
Naast de grote culturele instellingen en sportgebouwen bevinden zich in Oud-Zuid talrijke monumentale en architectonisch bijzondere gebouwen. Daaronder zijn:
het voormalige kantoor van de Rijkspostspaarbank aan de Van Baerlestraat 27, naar ontwerp van D.E.C. Knuttel (1899–1901), later in gebruik als Sweelinck Conservatorium en daarna verbouwd tot hotel; het voormalige Museum Overholland aan het Museumplein 4, gebouwd naar ontwerp van J. de Bie Leuveling Tjeenk (1925); de brandweerkazerne aan de Honthorststraat 25–27, ontworpen door Hendrik Leguyt (1897); de rooms-katholieke Onze Lieve Vrouw van de Allerheiligste Rozenkranskerk (Obrechtkerk) aan de Jacob Obrechtstraat, ontworpen door J. Stuyt en J.Th.J. Cuypers en ingewijd in 1911; de Raw Aron Schuster Synagoge aan de Heinzestraat, ontworpen door Harry Elte en C. van der Wijk; Het Nieuwe Huis aan het Roelof Hartplein, gebouwd in 1927–1928 als woon- en voorzieningengebouw voor ongehuwden; het voormalige laboratorium van de Vrije Universiteit aan de De Lairessestraat, ontworpen door B.T. Boeyinga (1932); het Amsterdams Lyceum, ontworpen door H.A.J. Baanders (1920); de Eerste Openluchtschool voor het Gezonde Kind aan de Cliostraat, ontworpen door Jan Duiker (1927–1930); het Monument Indië-Nederland aan de Apollolaan (G. Friedhoff en F. van Hall, 1935); het Blauwe Theehuis in het Vondelpark, ontworpen door H.A.J. Baanders en J. Baanders (1936); het Apollo House, in 1938 gebouwd als hoofdkantoor van de Rijksverzekeringsbank naar ontwerp van Dirk Roosenburg. Het gebouw vormt een monumentaal stedenbouwkundig accent op de kruising van de Apollolaan en Stadionweg; het Hilton Hotel aan de Apollolaan, ontworpen door H.A. Maaskant en geopend in 1962; het Noordelijk Citroëngebouw aan het Stadionplein, ontworpen door Jan Wils (1959); het voormalige Burgerweeshuis bij de Amstelveenseweg en het IJsbaanpad, ontworpen door Aldo van Eyck (1959–1961); het voormalige Huis van Bewaring II aan de Havenstraat, gebouwd in 1888–1891. Het huis van bewaring sloot in 2013 en het complex huisvest sinds 2021 de British School of Amsterdam; het Haarlemmermeerstation aan de Amstelveenseweg, dat in 1915 in gebruik werd genomen voor de Haarlemmermeerspoorlijnen en sinds 1975 het Amsterdamse vertrekpunt is van de Electrische Museumtramlijn Amsterdam.
Bestuur van het voormalige stadsdeel
Dagelijks bestuur Stadsdeelvoorzitter was van 2006 tot de opheffing van Oud-Zuid in 2010 Egbert de Vries (PvdA). Hij volgde in april 2006 Emile Jaensch (VVD) op. Het laatste dagelijks bestuur werd gevormd door de PvdA en GroenLinks.
Stadsdeelraad De rechtstreeks gekozen stadsdeelraad vormde vanaf de instelling van stadsdeel Oud-Zuid in 1998 het vertegenwoordigende orgaan van het stadsdeel. Voordien bestonden afzonderlijke stadsdeelraden in Zuid en De Pijp. De stadsdeelraad van Oud-Zuid telde 29 zetels.
Zetelverdeling stadsdeelraad Partij 1998 2002 2006 PvdA 7 6 10 VVD 7 7 7 GroenLinks 5 5 6 D66 3 3 2 CDA 1 2 1 AA/DG 2 1 1 Zuid- en Pijpbelangen 3 4 1 Vereniging Oud Zuid – – 1 Amsterdam Leeft! – 1 – Werkgroep Vrije Socialisten 1 – – Totaal 29 29 29
De stadsdeelraad hield in 2010 op te bestaan toen Oud-Zuid bij de bestuurlijke herindeling opging in stadsdeel Zuid.
Zie ook Amsterdam-Zuid Plan Zuid Lijst van straten in Amsterdam
Externe links Oud-Zuid (GK11) – Gemeente Amsterdam, Data en Informatie Gearchiveerde website van het voormalige stadsdeel Oud-Zuid
Categorie:Voormalig stadsdeel van Amsterdam Categorie:Amsterdam-Zuid