thumb|Overzicht met in gebruik zijnde en geplande lijnen met jaar van ingebruikname, status in 2026 De hogesnelheidslijnen in Spanje vormen een stervormig netwerk van hogesnelheidslijnen dat zich vanuit de hoofdstad Madrid vertakt naar de verschillende regio's van Spanje en tot in buurland Frankrijk. Wereldwijd vormt het het op een na langste netwerk van hogesnelheidslijnen (HSL), na China. Sinds juni 2013 heeft Spanje meer hogesnelheidslijnen dan de voormalige Europese koploper Frankrijk.
De Spaanse hogesnelheidslijnen zijn eigendom van en worden uitgebaat door Adif (Administrador de Infraestructuras Ferroviarias). Op deze lijnen rijden hogesnelheidstreindiensten met snelheden tot 310 km/h, in de eerste plaats Alta Velocidad Española (AVE) van de Spaanse nationale spoorwegmaatschappij Renfe. Op bepaalde lijnen rijden ook andere hogesnelheidstreinen van de Renfe (Avant, Alvia) en twee concurrerende maatschappijen: SNCF Quigo en Iryo. Avant-treinen rijden net als de AVE aan hoge snelheid, maar doen dit op kortere (medium) afstand. Alvia-treinen rijden met een maximumsnelheid van 250 km/h op het hogesnelheidsnet, maar kunnen daarnaast op het reguliere Spaanse breedspoor rijden.
De eerste AVE-dienst werd geïntroduceerd in 1992, tussen Madrid en Sevilla. In tegenstelling tot de rest van het Spaanse spoornetwerk, dat het bredere Iberisch breedspoor (1668 mm) gebruikt, werden de hogesnelheidslijnen aangelegd met normaalspoor (1435 mm). De stabiliteitsvoordelen van breedspoor bij hogere snelheden werden minder belangrijk geacht dan de voordelen om aan te kunnen sluiten op het Europese hogesnelheidsnet op normaalspoor.
AVE verwijst zowel naar de treindienst zelf als naar het onderdeel van de Spaanse nationale spoorwegmaatschappij Renfe Operadora dat de hogesnelheidstreinen exploiteert. Naast de Spaanse vertaling van "Spaanse hoge snelheid" is het ook een woordspeling op het woord ave, dat "vogel" betekent.
Lijnen thumb|Hogesnelheidslijnen in Spanje. Uitzondering (dunne lijn) Zaragoza - Huesca is een aangepast traject waar normaalspoor hogesnelheidstreinen rijden, maar ook breedspoortreinen. Status november 2023
Zuidelijke corridor, Madrid - Andalusië
Madrid – Sevilla
De wereldtentoonstelling van 1992 in Sevilla was de aanleiding voor Spanje om mee te doen met het Europese hogesnelheidsnet. De RENFE bouwde een verbinding tussen hoofdstad Madrid en Sevilla van 574 kilometer lang. De spoorweg werd in 1992 geopend. Doorgaande treinen leggen de afstand af in 2 uur en 15 minuten.
Córdoba - Málaga De bestaande lijn Madrid – Sevilla is op 23 december 2007 uitgebreid met een tak van Córdoba naar Málaga.
Sevilla - Granada - Almeria De verbinding tussen Antequera, gelegen langs de lijn Sevilla - Malaga, en Granada is in juni 2019 geopend. Deze verbinding wordt op termijn verlengd tot Almeria.
Het hogesnelheidslijndeel Sevilla - Antequera (met haltes bij Aeropuerto San Pablo de Sevilla en Osuna) was in aanbouw, vanaf 2005, en was gedeeltelijk voltooid. De werkzaamheden werden in 2011 stilgelegd wegens gebrek aan financiering. Om in de tussentijd een snellere verbinding te bieden, werd besloten een verbindingsboog aan te leggen bij Almodóvar del Río tussen de Córdoba - Sevilla en de Córdoba - Málaga hogesnelheidslijnen. Dit vermijdt het tijdrovend keren in Córdoba van de hogesnelheidstreinen tussen Sevilla en Málaga. Het levert een tijdwinst op van 20 minuten.AVE - Seville to Antequera; Andalusia.com, geraadpleegd op 10 april 2024
Sevilla - Huelva In 2025 worden vijf ontwerpaanvragen uitgestuurd voor het normaalspoortraject Sevilla - Huelva.Design tenders to be issued for Seville – Huelva HSR; Railway Pro, 4 februari 2025 Op langere termijn zal de lijn mogelijk doorgetrokken worden naar Faro, Portugal.New Train Line Will Connect Spain With Portugal’s Algarve; Euroweekly, 2 juni 2021
Madrid - Jaén Een plan voor een lijn van Madrid naar Linares en Jaén in Andalusië wordt niet gerealiseerd. In plaats daarvan wordt de bestaande lijn via Alcázar de San Juan opgewaardeerd. De maximumsnelheden worden daarbij verhoogd van 140 tot 160 km/u naar 200 tot 220 km/u. De lijn blijft breedspoor en de bovenleidingspanning blijft 3000 V gelijkstroom.
Noordoostelijke corridor, Madrid - Aragon en Catalonië
Madrid – Barcelona
Op 11 oktober 2003 werd het eerste deel van de hogesnelheidslijn Madrid - Zaragoza - Barcelona geopend, namelijk het 442 km lange traject Madrid - Zaragoza - Lleida. Op 19 december 2006 werd de lijn met 79 km verlengd van Lleida naar Camp Tarragona en op 20 februari 2008 met 100 km van Camp Tarragona naar Barcelona Sants. Tussen Madrid en Barcelona werd de reistijd verkort van ruim 6 uur naar 2,5 uur. De AVE beconcurreert daarmee de hoogfrequente vliegverbindingen Madrid-Barcelona. Het materieel heeft een maximale dienstsnelheid van 350 km/h, maar in 2007 werd aangekondigd dat de snelheid van de AVE 300 km/h zou bedragen op alle nieuwe conforme lijnen. In 2011 werd de maximumsnelheid op bepaalde delen verhoogd naar 310 km/h.
Er wordt een aansluittraject gebouwd, zodat treinen van de hogesnelheidslijn Madrid - Barcelona aan kunnen sluiten op het tunneltraject door MadridPermalink OpenRailwaymap, geraadpleegd op 3 november 2024. Dit zou bijvoorbeeld een rechtstreekse hogesnelheidsverbinding Ourense - Barcelona, zonder spoorwijdte-omwisseling, mogelijk maken.
Zaragoza - Huesca De lijn Zaragoza - Huesca is een zijlijn van de hogesnelheidslijn Madrid - Barcelona en geopend voor hogesnelheidstreinen op 23 december 2003. Het eerste, 31 km lange deel van Zaragoza naar Tardienta, heeft twee sporen, namelijk een normaalspoor (1435 mm spoorbreedte) geëlektrificeerd met 25 kV 50 Hz, en een Iberisch spoor (1668 mm spoorbreedte) geëlektrificeerd met 3000 V=. Het tweede, 27 km lange deel van Tardienta naar Huesca is enkelspoor met drie rails, zodat hierover zowel normaal- als breedspoor treinen kunnen rijden. Dit deel is geëlektrificeerd met 25 kV 50 Hz.
Barcelona – Perpignan Sinds 17 februari 2009 is de hogesnelheidslijn Perpignan - Figueres gebouwd en gereed voor gebruik. Vanaf december 2010 waren de twee oorspronkelijke TGV-diensten, die voorheen eindigden in Perpignan, doorgetrokken naar Figueres, vanwaar er een aansluiting op het Iberisch breedspoornet was richting Barcelona. Ook startte in december 2010 doorgaand goederenvervoer tussen Barcelona via Figueres naar Frankrijk. Het internationale gedeelte van de lijn, tussen Perpignan en Figueres, met onder meer de Perthustunnel, werd eerder al afgewerkt in februari 2008. Het ontbrak aan een aansluiting op het Spaanse spoorwegnet naar het station van Figueres: pas op 15 december 2010 was de aansluiting in Vilafant klaar. In Perpignan sluit de lijn aan op het Franse spoorwegnet en in de toekomst ook de Franse hogesnelheidslijn Montpellier-Perpignan.
Op 8 januari 2013 werd de hogesnelheidslijn tussen Barcelona Sants en Figueres officieel geopend, maar er waren nog geen doorgaande treindiensten en internationale reizigers moesten in Figueres overstappen. High speed line opens between Barcelona and Figueres. Gearchiveerd op 28 oktober 2020. Na aanloop- en materieelgoedkeuringsproblemen werd in een SNCF/RENFE samenwerkingsverband een internationale treindienst opgestart met initieel vijf treinen op 15 december 2013. Madrid - Barcelona ** Perpignan - Béziers - Montpellier - Nîmes - Avignon TGV - Aix-en-Provence - Marseille. (AVE) Barcelona ** Perpignan - Narbonne - Montpellier - Nîmes - Paris (TGV Duplex) Barcelona ** Perpignan - Narbonne - Montpellier - Nîmes - Valence TGV - Paris (TGV duplex) Barcelona ** Perpignan - Carcassonne - Toulouse (AVE) Barcelona ** Perpignan - Narbonne - Montpellier - Nîmes - Valence TGV - Lyon (AVE) De treinen stoppen in Figueres Vilafant en Girona.
De AVE trein uit Marseille rijdt als enige door naar Madrid. Alle AVE treinen van/naar Figueres hebben ofwel Barcelona of Madrid als eindbestemming. Voor dienstregelingsjaar 2014Ingang van een dienstregelingsjaar is de eerste zondag rond 15 december van het vorig jaar. zijn 1,85 miljoen reizigers vervoerd in Frankrijk/Spanje hogesnelheidstreinen, waarvan 800.000 internationale reizigers (deze treinen worden ook gebruikt voor binnenlandse reizen). 200.000 reizigers voor de verbinding Parijs - Barcelona.Rail Passion, nr 208, februari 2015, bladzijde 13 Sinds 15 december 2013 waren er directe treinen Barcelona - Paris, Madrid - Marseille, Barcelona - Lyon en Barcelona - Toulouse.
In december 2022 werd het samenwerkingsverband tussen SNCF en Renfe beëindigd. De TGV treinen Parijs - Barcelona worden sindsdien door SNCF geëxploiteerd, de overige treindiensten werden opgeheven. Een jaar later werden de AVE treindiensten Barcelona - Lyon en Madrid - Barcelona - Marseille weer hersteld, nu geëxploiteerd door Renfe. De dienst Barcelona - Toulouse is niet hersteld.
Tussen Mollet en station Barcelona Sants is de HSL voltooid met een nieuw spoortunnel in de binnenstad van Barcelona. Er wordt een groot nieuw station in de wijk La Sagrera gebouwd dat in 2023Sagrera Railway Station; Global Infrastructure Hub, Case studies, 26 January 2021 afgewerkt zou zijn.
Dichtbij de luchthaven van Girona zal aan de hogesnelheidslijn een nieuw station gebouwd worden. In eerste instantie zullen de huidige hogesnelheidstreinen het station bedienen, later zal een speciale pendeldienst tussen de luchthaven en Barcelona ingevoerd worden.Nieuw hogesnelheidstrein station bij luchthaven Girona goedgekeurd; Spanje Vandaag, 27 februari 2025
Covid-19 In zowel Frankrijk als in Spanje waren er in begin 2020 veel reisbeperkingen, grenssluitingen en het internationaal reizen was alleen beperkt mogelijk voor hoogdringende redenen. De internationale treinen werden daarom tijdelijk opgeheven. Vanaf 1 juli 2020 reden de treindiensten Barcelona - Parijs en Barcelona - Marseille weer. Vanaf 31 augustus 2020 werd de Barcelona - Marseille treindienst opgeheven en vervangen door de treindienst Barcelona - Lyon.Rétablissement des trains internationaux Renfe-SNCF en Coopération entre la France et l'Espagne; renfe-sncf.com, 2 juli 2020 De verbinding Toulouse - Barcelona wordt definitief opgeheven.La ligne TGV Toulouse-Barcelone définitivement arrêtée; La Depeche, 9 november 2021 Pas in 2025 zal de verbinding hersteld worden.Renfe lancera un nouveau train AVE international entre Toulouse et Barcelone au deuxième trimestre de 2025;Renfe.com, 11 oktober 2024
Doorgang voor goederentreinen vanaf december 2010 Normaalsporige goederentreinen konden vanaf 19 december 2010 de haven van Barcelona bereiken, door gebruik te maken van gedeeltes van de hogesnelheidslijn en driesporige trajecten (breed- en normaalspoor).Op de rails, 2011-1, blad 16 De goederentreinen gebruiken de volgende trajecten:Today's Railways, Februari 2011 Perpignan – Figueres-Vilafant: HSL Figueres-Vilafant – Aansluiting op de breedspoorlijn Portbou - Barcelona te Vilamalla. (driesporig) Figueres – Girona: driesporig traject. HSL in bouw Girona – Mollet: HSL (ten zuiden van Girona is er een aansluiting naar de HSL, Girona krijgt een eigen HSL station). Bij Montmeló was er een kort stuk waar de HSL niet klaar was en de goederentreinen werden omgeleid via een driesporig traject. Mollet – Barcelona haven: Driesporig traject via de noordelijke ringlijn om via de westkant van Barcelona de haven te bereiken. Bij het laatste gedeelte wordt er via de Madrid – Barcelona HSL gereden.
Madrid – Valladolid en verder naar het noorden
Castilië en León thumb|Viaduct Arroyo del Valle De hogesnelheidslijn van Madrid-Chamartín naar Valladolid (180 km) is op 22 december 2007 in dienst genomen. Deze lijn gebruikt een ruim 28 kilometer lange tunnel onder de Sierra de Guadarrama.