thumb|UV-licht houdt de kast steriel wanneer ze niet gebruikt wordt Een biologische veiligheidswerkkast (Engels: biosafety cabinet of BSC) is bedoeld om het risico voor de gebruiker te beperken bij handelingen met gevaarlijke of potentieel gevaarlijke micro-organismen. Dit type kast beschermt de gebruiker niet tegen alle mogelijk gevaren. Sommige typen veiligheidswerkkast beschermen ook het in de kast gebruikte materiaal tegen omgevingsinvloeden. De geldige norm is NEN-EN 12469. In 2026 is deze norm in revisie, er zijn reeds enkele delen gepubliceerd.

Gevaren zoals benoemd in de EN 12469 Er dient rekening gehouden te worden met de volgende risico's: Vrijkomen van micro-organismen tijdens gebruik, bijvoorbeeld door de opening aan de voorzijde, de uitblaas, kanalen of het de kast. Vrijkomen van micro-organismen gedurende demontage of onderhoud bij bijvoorbeeld het vervangen van het filter als gevolg van onvoldoende sterilisatie. Vrijkomen van micro-organismen bij het verwijderen van besmet material na 'product- or cross contamination"

Classificatie Deze norm kent drie classificaties voor de veiligheidswerkkasten

Klasse I Een veiligheidswerkkast met een opening aan de voorzijde. De constructie is zodanig dat de gebruiker is beschermd door middel van een inwaarts gerichte luchtbeweging en filtering van de afgezogen lucht.

Klasse II Een veiligheidswerkkast met een opening aan de voorzijde. De constructie is zodanig dat de gebruiker is beschermd en het risico op "product and cross contamination" laag is, door middel van een voor de toepassing geschikte interne gefilterde luchtbeweging en filtering van de afgezogen lucht. Een typische manier om dit te bereiken is door middel van een in één richting omlaag gerichte laminaire luchtstroming in de kast en een luchtgordijn in de opening aan de voorzijde.

De meeste voorkomende uitvoering heeft twee filters, een downflow filter en een uitblaas (exhaust) filter, maar de meeste fabrikanten hebben voor specifieke toepassingen ook een driefilter variant. In de Europese standaard wordt deze variant niet benoemd, maar veelal wordt voor deze uitvoering verwezen naar de Duitse DIN 12980 ("Safety Cabinets for handling cytostatic subtances").

Naast de in Europa veel voorkomende 2-filter en 3-filter varianten met recirculatie kent men vanuit de Amerikaanse standaard NSF 49 ook nog een andere onderverdeling voor dit type die vaak aanvullend gebruikt wordt. Alhoewel dus geen onderdeel van de Europese richtlijnen zijn deze toch wel relevant om de kennen:

De EN 12469 maakt geen onderscheid tussen deze twee, maar vaak wordt door leveranciers verwezen naar de Amerikaanse standaard (NSF/ANSI 49)

Type A1/A2; Minimaal 0,38 m/s of 0,51 m/sintrede, HEPA downflow filter (recirculerend) en HEPA exhaust

Type B1; Minimaal 0,51 m/s intrede, HEPA downflow filter (recirculerend) en uitblaas naar buiten het gebouw via een HEPA filter en afzuigkanaal

Type B2; Minimaal 0,51 m/s intrede, HEPA downflow filter (niet-recirculerend) en uitblaas naar buiten het gebouw via een HEPA filter en afzuigkanaal

Klasse III Een veiligheidswerkkast waarbij de werkomgeving volledig is afgesloten en de laborant van de werkplek is gescheiden door een fysieke barrière (bijvoorbeeld Glove Box). De afgevoerde lucht wordt gefilterd. Meer informatie specifiek voor isolatoren is onder andere te vinden in de EN 12741

Er zijn in de huidige versie van de EN 12469 geen aanwijzingen m.b.t. "product and cross contamination" voor deze klasse. Er kan dan ook niet standaard vanuit worden gegaan dat hiervoor voorzieningen aanwezig zijn in een Klasse III veiligheidswerkkast.

Oplevering en periodieke controle Overeenkomstig de NEN-EN 12469 dient een biologische werkbank voorzien te zijn van een type test voor ieder type werkbank. Selectie van de gewenste werkbank vindt onder andere plaats op basis van onder andere veiligheid en prestaties zoals vastgelegd in het type testrapport. In de EN 12469 zijn voorschriften opgenomen met betrekking tot controles bij ingebruikname (installation testing) en periodieke keuring (routine maintenance testing).

Ingebruikname Vaststellen dat de geleverde biologische werkbank overeenkomt met de gewenste en gecertificeerde zuurkast, dat de ingestelde luchtbehandeling overeenstemt met de specificaties en dat de omgevingsfactoren geen nadelige invloed hebben op het functioneren van de biologische werkbank met behulp van de testen en/of controles zoals vastgelegd in standaard waaronder tenminste: voldoet aan de specificaties van de fabrikant controle op volume volgens bijlage G en H flowvisualisatie filters; aerosol challenge method (bijlage D) optioneel; retentie test

Periodieke keuring voldoet aan de specificaties van de fabrikant controle op volume volgens bijlage G en H flowvisualisatie filters; aerosol challenge method (bijlage D)

Nieuwe norm per 2025/2026 In 2025 zijn de eerste nieuwe delen van deze norm uitgekomen en in 2026 worden de laatste delen verwacht

EN 12469-1;2025 - Part 1: Installation, commissioning and routine testing EN 12469-2:2025 - Part 2: BSC class II prEN 12469-3:2026? - Part 3: BSC class I prEN 12469-4:2026? - Part 4: BSC class III EN 12469-5:2025 - Part 5: Installation, commissioning and routine testing

Wat is er veranderd?

Meer prestatie eisen en "Provocation Points" Eliminatie van VASTE grenswaarden voor luchtsnelheden De juiste controle waarden staan nu vermeldt op elk product. Meer focus op ergonomy en arbeidsveiligheid Nieuwe eisen voor service en installatie

Wat houdt dit dan in? Nieuwe producten zullen in 2026 moeten gaan voldoen aan deze nieuwe norm. Een gebruikelijke transitieperiode is 6-12 maanden.

Zie ook Zuurkast

Categorie:Laboratoriuminstrument