Sierra Leone (uitspraak: [ˌʃɛraleˈjonə]), officieel de Republiek Sierra Leone (Engels: Republic of Sierra Leone), is een land in West-Afrika. Het grenst aan Guinee en Liberia en heeft een kustlijn aan de Atlantische Oceaan. De hoofdstad is Freetown.
Geschiedenis
Na de aankomst van de Portugezen in 1461 (Sierra Leone is afgeleid van Serra Leão; Portugees voor Leeuwengebergte), was het land voor de Europeanen vooral interessant als bron van slaven. Vanaf Bunce Island alleen al werden tussen 1670 en 1807 duizenden slaven verscheept naar Amerika en West-Indië.
In 1787 werd een nederzetting gebouwd door bevrijde slaven uit Londen op het schiereiland (nu Western Area) dat zij The Province of Freedom noemden. De huidige hoofdstad Freetown werd in 1792 gesticht door vrijgelaten Afro-Amerikaanse slaven. Later kwamen daar Marrons uit Jamaica bij, enkele compagnieën soldaten uit Brits-West-Indië en bevrijde Afrikanen. Vanaf 1808 patrouilleerden de Engelsen langs de kust van West-Afrika en onderschepten zo illegale slavenhalers. De bevrijde slaven werden in Freetown aan land gelaten. Na verloop van tijd vormden deze verschillende groepen kolonisten één bevolkingsgroep (de Creolen/Krio) met een eigen taal, het Krio.
In 1808 werden het schiereiland (The Western Area) en Bonthe (Sherbro) Island samen een Britse kroonkolonie, waarin de Creoolse elite een prominente rol zou gaan spelen in de handel, het onderwijs en missiewerk. Tevens diende Freetown als de hoofdstad van Brits-West-Afrika. De relatie tussen de kolonie en het achterland werd gekenmerkt door dominantie van de Creolen. De Britten en Creolen drongen steeds verder door en sloten verdragen met lokale chiefs om de handel veilig te stellen, onder voortdurende dreiging van concurrenten: de Fransen trachtten vanuit het Noorden hun invloedssfeer uit te breiden. In 1896 verklaarden de Engelsen daarom het achterland tot protectoraat.
Sierra Leone verkreeg zijn onafhankelijkheid op 27 april 1961. Het land was tot 19 april 1971 een monarchie binnen het Gemenebest van Naties met de Britse vorstin Elizabeth II als staatshoofd. In 1971 werd, met de aanname van een nieuwe grondwet, de monarchie afgeschaft en de Republiek Sierra Leone uitgeroepen.
Bij de onafhankelijkheid in 1961 waren er twee belangrijke politieke partijen, de Sierra Leone People's Party (SLPP) en de All People's Congress (APC). De machtsbasis van de SLPP lag in het zuiden en die van de APC in het noorden van Sierra Leone. De eerste president werd Milton Margai van de SLPP, maar hij overleed in 1964. Zijn broer, Albert Margai, nam zijn functie over, maar hij werd in de verkiezingen van 1967 verslagen door APC's Siaka Stevens. Een militaire coup, kort na zijn aantreden, deed het land in het daarop volgende decennium langzaam maar zeker afglijden naar wat uiteindelijk escaleerde in een gewapend conflict. Tussen 1991 en 2001 had het land te lijden onder een bloedige burgeroorlog waardoor de helft van het land gevechtsgebied werd en een derde van de bevolking moest vluchten. Aan het einde van het conflict was het land grotendeels verwoest en moest de bevolking per hoofd met 38 dollarcent per dag rondkomen.ADB: Sierra Leone, p. 15
Burgeroorlog en wederopbouw
Vanaf 1991 voerde het Revolutionair Verenigd Front (Revolutionary United Front, RUF) strijd tegen de toenmalige regeringstroepen. Het RUF werd gesteund door Liberiaanse opstandelingen van het Liberiaanse National Patriotic Liberation Front (NPFL) en de latere Liberiaanse president Charles Taylor. Taylor werd op zijn beurt weer gesteund door Guinee en Nigeria. In 1992 verloor Sierra Leones president Joseph Saidu Momoh de macht in een militaire staatsgreep. Valentine Strasser werd de nieuwe leider van Sierra Leone, Strasser zocht de oplossing in het gevecht en vestigde een militair regime. Rond 1995 bereikte de burgeroorlog een hoogtepunt: de helft van het land was gevechtsgebied, de helft van de bevolking was op de vlucht. In 1996 pleegde Strassers rechterhand, generaal Julius Maada Bio, een staatsgreep en nam de macht over. Hij begon een democratiseringsproces en startte onderhandelingen met de opstandelingen. Onder druk van de internationale gemeenschap werden er verkiezingen gehouden, deze verkiezingen werden gewonnen door Ahmed Tejan Kabbah van de Sierra Leone People's Party (SLPP). Kabbah kreeg echter niet het leger achter zich.
miniatuur|links|Ernest Bai Koroma, voormalig president van Sierra Leone. In 1997 blies een groep soldaten de poorten van de Pademba Road Prison in Freetown open, en ze bevrijdden meer dan 600 gevangenen (vooral soldaten) waaronder voormalig majoor Johnny Paul Koroma. Koroma nam met zijn soldaten de macht over, de regering Kabbah ging in ballingschap in buurland Guinee. Koroma vestigde een militair regime onder de naam Armed Forces Revolutionary Council (AFRC). Het RUF en AFRC werkten samen; gezamenlijk voerden ze een schrikbewind over Sierra Leone. In 1998 werden het RUF en AFRC verjaagd door de Civil Defense Forces van Kabbah samen met internationale troepen. De Kabbah-regering werd weer geïnstalleerd en er werden pogingen ondernomen tot vredesonderhandelingen. In januari 1999 viel het People's Army van de AFRC-RUF de hoofdstad Freetown binnen en voerden de actie 'No Living Thing' uit, deze terreurcampagne breidde zich snel uit over het hele land en was het dieptepunt van de burgeroorlog. Tijdens deze terreurcampagne vielen meer doden dan in de acht jaar burgeroorlog die eraan voorafging. In hetzelfde jaar werd een vredesverdrag gesloten en werden VN-troepen in het land gestationeerd. Medio 2000 escaleerde de zaken en Britse troepen kwamen het land in om de orde te herstellen. Twee jaar later - in januari 2002 - legde het RUF definitief de wapens neer.
In hetzelfde jaar werden verkiezingen gehouden en SLPP's Ahmad Tejan Kabbah werd president. Vanaf 17 september 2007 nam Ernest Bai Koroma van het APC na verkiezingen zijn functie over. In het algemeen werken beide partijen goed samen naar nationale stabiliteit en economische vooruitgang.
Vanaf 2002 werkt Sierra Leone aan de wederopbouw van het land. Er is in het land een Speciaal Hof voor Sierra Leone opgericht vanwege de oorlogsmisdaden begaan tijdens de burgeroorlog. Onder de aangeklaagden bevindt zich de voormalige Liberiaanse president Charles Taylor. Ook is er een "waarheids- en verzoeningscommissie" ingesteld die als belangrijkste taak heeft om de oorlogsmisdaden te documenteren.
In Den Haag bevindt zich het Residual Special Court for Sierra Leone dat is belast met de afhandeling van de vervolging en veroordeling van verdachten van oorlogsmisdrijven en mensenrechtenschendingen gepleegd in Sierra Leone die voorheen geschiedde door het in 2013 opgeheven Special Court for Sierra Leone.
Geografie thumb|De hoofdstad Freetown gelegen aan de kust Sierra Leone is gelegen aan de westkust van Afrika. Het grenst aan Guinee in het noorden en het noordoosten, aan Liberia in het zuiden en zuidoosten en in het westen aan de Atlantische Oceaan. De kustlijn is ongeveer 550 kilometer lang.
Sierra Leone heeft een totale oppervlakte van 71.740 km², waarvan ongeveer 0,2% met water is bedekt. Het kent vier te onderscheiden geografische regio's. In het oosten van het land ligt een hoogvlakte met bergen; Mount Bintumani is de hoogste berg van het land en is 1.948 meter hoog. Het midden van het land is een laagvlakte met bossen en grond geschikt voor de landbouw. Het zuiden kent regenwouden en ook landbouwgronden. Aan de kust liggen mangroven en moerassen. De hoofdstad Freetown ligt op een schiereiland naast de baai die een grote natuurlijke haven vormt.
Het land heeft een tropisch klimaat met een nat seizoen tussen mei en november, en een droog seizoen van december tot mei. De gemiddelde jaartemperatuur ligt op zo'n 26 °C.
Grote plaatsen in Sierra Leone zijn:
De urbanisatiegraad betrof in 2019 42,5%.Publicatie The World Factbook
Bevolking Demografie Sierra Leone telt een bevolking van ongeveer 6,7 miljoen personen (2017).Website African Development Bank Dit impliceert grofweg een verdrievoudiging ten opzichte van 1960 toen het land nog 2,2 miljoen inwoners telde.ADB: Sierra Leone, p. 46 Een groot deel van hen is de afgelopen jaren naar de steden getrokken; in 1960 woonde 17,4% van de totale bevolking in de stedelijke gebieden, in 2017 was dit percentage 73,5%.
x 1000196019701980199020002010Stedelijke bevolking 392 624 949 1 343 1 501 2 099Totale bevolking 2 254 2 668 3 261 4 083 4 228 5 560Urbanisatie (in %)17,4 23,4 29,1 32,935,5 37,8
Sierra Leone is een van de armste landen in de wereld. Volgens de Index van de menselijke ontwikkeling of de Human Development Index (HDI) van de Verenigde Naties stond het in 2010 op de 158e plaats van de 189 (in 2018 op de 181e plaats). Deze index meet voornamelijk armoede, analfabetisme, onderwijs en levensverwachting in een bepaald land. De armoede is vooral op het platteland te vinden: zo'n 78% van de bevolking leeft daar onder de armoedegrens terwijl voor de steden dit 27% is.ADB: Sierra Leone, p. 23
Hieronder nog enkele gegevens met betrekking tot de bevolking:CIA - The World Factbook, Sierra Leone Levensverwachting mannen (bij geboorte): 57,5 jaar (schatting 2021) Levensverwachting vrouwen (bij geboorte): 60,7 jaar (schatting 2021) Bevolkingsgroei: 2,41% (schatting 2023) Geboortecijfer: 31,5/1000 (schatting 2023) Sterftecijfer: 9,1/1000 (schatting 2023) Zuigelingensterfte: 72,3/1000 (schatting 2023) gemiddeld krijgt een vrouw 3,71 kinderen (schatting 2023) netto migratieratio: +1,7/1000 (schatting 2023) (meer mensen arriveren dan vertrekken) Analfabetisme: totaal 51,4%, mannen 45,7%, vrouwen 58,7% (schatting 2022)
Bevolkingsgroepen Sierra Leone kent circa vijftien van oorsprong Afrikaanse bevolkingsgroepen, waarvan de Mende (30%) en de Temne (30%) de grootste zijn. Daarnaast tellen de Fullah of Fulani (13%), en de Krio, Creolen die afstammen van bevrijde slaven, 10%. Ook zijn er een aantal minderheidsgroepen zoals Libanezen, Indiërs, Europeanen, Chinezen, Pakistanen en vluchtelingen uit naburige landen, waaronder uit Liberia als gevolg van de laatste burgeroorlog. Deze minderheden bewonen vooral Freetown en omgeving.
Religie Volgens cijfers hangt circa 77% van de bevolking de soennitische islam aan en 23% het christendom. Daarnaast wordt het animisme en voorouderverering door vrijwel iedere Sierra Leoner in meer of mindere mate aangehangen, ongeacht tot welke religieuze beweging iemand behoort. Gemengde huwelijken tussen christenen en moslims zijn gangbaar.
De oorspronkelijke bewoners zijn overwegend islamitisch; de noordelijke stammen neigen vooral naar de islam, de zuidelijke daarentegen, neigen meer naar het christendom. De Creolen zijn vrijwel allemaal christelijk. Alle bevolkingsgroepen kennen daarnaast het animisme. Centraal daarin staan de geheime genootschappen (secret societies of hunting societies). De autochtone stammen kennen de Poro voor mannen en Sande of Bundu voor vrouwen. De Creolen kennen de Odelay en Ojeh meegebracht door Yoruba slaven.
Homoseksualiteit en transgender-rechten
Homoseksualiteit is in Sierra Leone strafbaar. De wet verbiedt seksuele handelingen tussen mannen, met levenslange gevangenisstraf met dwangarbeid als mogelijke sanctie. In de praktijk past men de wet echter niet toe. Seksuele handelingen tussen vrouwen zijn niet verboden. In het dagelijkse leven hebben homoseksuelen, biseksuelen en transgenders het bijzonder moeilijk: zij worden veelvuldig lastiggevallen en hebben te maken met discriminatie en geweld. De weerstand is voornamelijk gestoeld op religieuze gronden.It's a tough life for Sierra Leone's gay community, Africa Review, 19 May 2013 In 2004 werd de lesbische mensenrechtenactiviste FannyAnn Eddy vermoord.Sierra Leone gay activist killed, BBC, 5 oktober 2004
Talen Engels is de officiële taal, desalniettemin spreekt maar een klein percentage van de bevolking Engels.