De Slag om Engeland (Engels: Battle of Britain) was een luchtoorlog tijdens de Tweede Wereldoorlog tussen de Duitse Luftwaffe en de Britse Royal Air Force (RAF). De slag begon op 10 juli 1940 en verliep in vijf fasen tot hij eindigde op 31 oktober 1940.Dit is volgens de Britse visie. De Duitsers tellen de periode dat Londen iedere nacht werd gebombardeerd (de Blitz) nog mee en beschouwen de slag om Engeland pas geëindigd aan het einde daarvan in mei 1941. Het was de eerste luchtoorlog in de geschiedenis en vond plaats in een tijdsgewricht waarin de luchtvaart zich razendsnel ontwikkelde.
De inzet van de strijd was de instructie van Hitler tot het verkrijgen van luchtheerschappij door de Luftwaffe, om een amfibische invasie van Engeland via het Kanaal mogelijk te maken. De RAF haalde echter op overtuigende wijze een streep door die Duitse ambitie. Vanwege het daaruit voortvloeiende grote strategische belang voor de Tweede WereldoorlogIn 1945 vroegen Russische officieren aan Generalfeldmarschall Gerd von Rundstedt welke slag hij als de doorslaggevende van de oorlog beschouwde. Ze hadden Stalingrad verwacht maar diens antwoord luidde: “De slag om Engeland” (Bungay, p. 386). geldt de Slag om Engeland als klinkende overwinning van de Britten, die daarmee uiteindelijk niet alleen zichzelf, maar ook de hele Westerse beschaving hebben gered.Bungay, p. 399. De omstandigheid dat de luchtslag geheel werd uitgevochten door het relatief kleine aantal militairen van de Royal Air Force, ontlokte aan Churchill in diens legendarische rede voor het Lagerhuis op 20 augustus 1940 de gevleugelde woorden:
Voorgeschiedenis De eerste vlucht van de gebroeders Wright was in 1903 en duurde twaalf seconden. Tien jaar later waren er toestellen die een uur konden vliegen met snelheden van ca. . Weer tien jaar later konden ze honderden kilometers afleggen met een snelheid van en een lading van 1000 kilogram bommen. De ontwikkelingen gingen zo snel dat een op de tekentafel up-to-date vliegtuig bij aflevering van het eerste geproduceerde exemplaar al technisch verouderd was. In de Eerste Wereldoorlog werden nog alleen dubbeldekker-jagers gebruikt, maar sindsdien waren er twee- en driemotorige bommenwerpers gekomen en geheel metalen, aerodynamische – en dus veel snellere – eendekkers als jachtvliegtuigen. De Luftwaffe was de modernste en veruit grootste luchtmacht ter wereld, waar de Britten snel een tegenwicht voor moesten ontwikkelen. De slag om Engeland had daardoor ook sterk het karakter van een technologie-oorlog.
Situatie in het Verenigd Koninkrijk De bommenwerper was als nieuw wapen door de Duitsers met succes toegepast in de Spaanse Burgeroorlog; door de Japanners in China en door de Italianen in Abessinië.Bungay, p. 57. Voor Groot-Brittanië, dat als eiland altijd voor zijn veiligheid had gezorgd met een indrukwekkende oorlogsvloot, bracht dit een fundamentele verandering teweeg. De overheersende gedachte was dat er geen afweermiddel bestond dat doeltreffend een bommenwerper tegen kon houden: 'The bomber will always get through' (de bommenwerper komt overal doorheen). Dit denkbeeld was sterk gepropageerd door Stanley Baldwin, die tussen de beide wereldoorlogen een dominante rol speelde in de Britse – sterk pacifistisch getinte – politiek en die van juni 1935 tot mei 1937 voor de derde keer minister-president was. Er was daarom besloten een vloot zware strategische bommenwerpers te bouwen, die als afschrikmiddel moest dienen (zoals later in de Koude Oorlog de kernwapens). Wie Groot-Brittanië bombardeerde, moest rekenen op vergeldingsbombardementen.
Deze doctrine was niet onomstreden en kantelde toen in 1936 Hugh Dowding de leiding kreeg over de Britse luchtverdediging. Hij had daarmee een unieke positie: het commando over de jachtvliegtuigen van de RAF: Fighter Command;De RAF had drie operationele onderdelen: Bomber Command voor de bommenwerpers; Fighter Command voor de jagers en Coastal Command voor de maritieme taken, met name de bestrijding van onderzeeboten. over de luchtafweer Anti-Aircraft Command; over de ballonversperringen Balloon Command en over de waarnemingsdienst het Observer Corps.Dowding 'erfde' het Observer Corps van generaal-majoor E.B. Ashmore, die het in 1917 had opgezet. Het bestond uit vrijwilligers die uitkeken naar laag vliegende vliegtuigen. In 1940 waren er 30 000 observers, verdeeld over 31 groepen met elk vijftig posten. Iedere post had een telefoonverbinding met zijn groep en iedere groep had een verbinding met het Observer Centre in Horsham en van daaruit ging de informatie naar het hoofdkwartier van Fighter Command in Bentley Priory (Bungay, p. 62, die nog opmerkt dat Ashmore in feite de architect was van het verdedigingssysteem en Dowding de bouwer ervan; p. 447, voetnoot 23). Dowding achtte het idee van strategische bombardementen waarbij burgerbevolking wordt gedood, hoogst verwerpelijk en vond een medestander in Neville Chamberlain, die in 1937 Baldwin opvolgde als minister-president. Dowding wilde dat de prioriteiten voor de herbewapening van de luchtmacht zouden worden verlegd naar jachtvliegtuigen.Bungay, p. 59.
Hierbij was een belangrijke rol weggelegd voor Thomas Inskip, die 'Minister van coördinatie van defensie' was geworden. Dat was gebeurd onder druk van Winston Churchill, die als enige al jaren luidkeels waarschuwde voor de Duitse herbewapening.Fisher, p. 140. Inskip was advocaat en had de benoeming te danken aan zijn totaal ontbrekende kennis van defensiezaken. Baldwin had de ministerspost namelijk met tegenzin in het leven geroepen en ervoor gezorgd dat deze niet naar Churchill zelf zou gaan en op deze manier ook zo onbelangrijk mogelijk zou blijven. Inskip ontpopte zich echter als een behendig politicus en sloot zich aan bij de wens van Dowding met als politiek argument dat jagers aanzienlijk goedkoper waren dan bommenwerpers,Bungay, p. 59 waarmee goedkeuring kwam voor de aanbesteding van toestellen volgens de specificatie F.7/30 van Dowding. Daaruit kwamen uiteindelijk twee voortreffelijke gevechtsvliegtuigen voort: de Hawker Hurricane en de Supermarine Spitfire. Beide toestellen werden voorzien van de nieuwste vliegtuigmotor: de Rolls-Royce MerlinDe motor leverde aanvankelijk 1080 pk maar is voortdurend doorontwikkeld en kwam uiteindelijk op 1800 pk. en ze waren bewapend met hetgeen volgens de berekeningen van Ralph SorleyBungay (p. 71) citeert Sorley uitvoerig, inclusief vermeende nachtelijke berekeningen, maar die waren in werkelijkheid gemaakt door diens ondergeschikte, Captain F.W. 'Gunner' Hill (C.H. Keith, Hold My Aim, Londen 1946, p. 78; 128). nodig was om een bommenwerper effectief neer te kunnen halen: acht stuks (vier in elke vleugel) 7,7mm-Browning-machinegeweren met een vuursnelheid van 1000 schoten per minuut. miniatuur|Hawker Hurricane van het eskader 501
miniatuur|Messerschmitt Bf 109E-3, die bij de Slag om Engeland werd gebruikt en die van de Duitse piloten de troetelnaam 'Emil' (van E) kreeg. Het toestel werd aangedreven door een Daimler-Benz 601-A-1 die net als de Rolls-Royce Merlin ca. 1000 pk leverde.
miniatuur|De unieke Junkers 87 duikbommenwerper Stuka (voor: Stürzkampfflugzeug) met de karakteristieke geknikte 'omgekeerde meeuw'-vleugels en vast landingsgestel. Het toestel was ontworpen voor de ondersteuning van de landmacht en voldeed ook prima tegen de konvooien. Toen het echter op 16 en 18 augustus 1940 werd ingezet tegen de Engelse vliegvelden, hadden de Britse jagerpiloten wat zij noemden een 'Stuka-party'Bungay, p. 229 en 296. miniatuur|Messerschmitt Bf 110 jachtbommenwerpers
Dowdings grootste verdienste lag in de realisering van het later naar hem genoemde verdedigingssysteem. Toen wetenschappers onder leiding van Robert Watson-Watt hem in 1935, op welk moment hij nog hoofd was van de sectie onderzoek en ontwikkeling van de luchtmacht, benaderden met de vinding dat vliegtuigen door middel van radiogolven zouden kunnen worden uitgepeild, was hij – na een geslaagde eerste proef – graag bereid om aan de ontwikkeling daarvan geld te besteden.Fisher, p. 60. Hij werd uiteindelijk de bouwer van een zeer geavanceerd systeem van early warning met radartorens, fijn vertakte communicatielijnen en operations rooms (controlekamers) waar de informatie, na eerst te zijn geëvalueerd in een filter room,Voor die evaluatie van de informatie in de filterrooms, had Dowding effectenhandelaren gekozen omdat die gewend waren om onder grote tijdsdruk snel belangrijke beslissingen te nemen. werd gevisualiseerd op een enorme landkaart op een tafel terwijl de status van de eigen eskaders met verschillend gekleurde lampjes op een van de muren werd weergegeven. Hijzelf had de landelijke centrale in Bentley Priory en elk van de vijf groepen van Fighter Command had er een voor de aansturing van de eigen eskaders via de sectorstations.
Ook de benoeming van Lord Beaverbrook tot minister van Vliegtuigproductie was van grote invloed. Hij had de taak om zo vlug en zo veel mogelijk vliegtuigen te produceren. Dankzij hem had de RAF na de Slag om Engeland meer vliegtuigen dan ervoor. Hij slaagde erin tijdens die periode ongeveer 500 Hurricanes en Spitfires te laten bouwen. Fighter Command had daardoor nooit een tekort aan vliegtuigen, alleen aan ervaren piloten.
Dankzij de vooruitziende blik van Ernest Hives, die general manager was van Rolls Royce, liep de productie van de Merlin-motoren, die voor de beide Britse jagers de krachtbron vormden, zelfs voor op die van de vliegtuigen.Bungay, p. 380.
Situatie in Duitsland Hitler was er nooit op uit geweest oorlog met het Verenigd Koninkrijk te voeren. Hij had bewondering voor haar enorme wereldrijk en hij ging ervan uit dat de Britten wel vrede zouden sluiten als Frankrijk verslagen was. Frankrijk viel na bijna zes weken strijd op 22 juni 1940, na de Slag om Frankrijk. Na een maand te hebben gewacht dreigde Hitler op 19 juli met een aanval op het Verenigd Koninkrijk indien het niet onmiddellijk de wapens neerlegde. In de zojuist aangetreden regering, die geleid werd door Churchill was de pacifist Lord Halifax minister van Buitenlandse Zaken.Churchill had hem in zijn kabinet opgenomen onder zijn motto: “keep your friends close, but your enemies even closer” (hou je vrienden dichtbij, maar je vijanden nog dichterbij). Die was geneigd vrede te sluiten, maar moest onder druk van Churchill en het parlement Hitlers voorstel tot wapenstilstand afwijzen.
Hitler zag zich toen genoodzaakt zijn dreigementen kracht bij te zetten. Op 21 juli viel de beslissing om het Verenigd Koninkrijk binnen te vallen: Operatie Seelöwe. In zijn Weisung (instructie) 16 schreef Hitler: “Ik zal altijd winnen.” Omdat Engeland, ondanks zijn hopeloze militaire positie, geen tekenen toont dat het een compromis wil sluiten, heb ik besloten om een landing in Engeland voor te bereiden en, zo nodig, uit te voeren. Mussolini's schoonzoon, Graaf Ciano, die in Italië de post van minister van Buitenlandse zaken bekleedde, schreef in zijn dagboek: Hitler is de gokker die zijn grote slag heeft geslagen en van de tafel zou willen opstaan om niets meer te riskeren.
De Duitse legerleiding dacht dezelfde tactiek toe te passen als bij de oversteek van de Maas, maar de verhouding van de in te zetten middelen tot de grootte van de opgave was heel anders. Generaal Alfred Jodl zei het zo: in vorm gelijk aan het oversteken van een rivier over een breed front. Om de Britse vloot op afstand te houden tijdens de oversteek van het Kanaal zouden de duikbommenwerpers Stuka's worden ingezet, maar die waren niet opgewassen tegen de Britse jagers, zodat eerst luchtoverwicht vereist was. Hitlers opdracht aan de Luftwaffe luidde daarom, de RAF te vernietigen en daarbij zelf nog sterk genoeg te blijven om daarna Seelöwe uit te voeren.