thumb|De zestien deelstaten van Duitsland De deelstaten van Duitsland (Duits: Länder of Bundesländer) zijn de zestien deelstaten van de Bondsrepubliek Duitsland. Ze hebben eigen grondwetten, parlementen en regeringen. Anders dan in niet-federalistische landen hebben de deelstaten in Duitsland veel lokale bevoegdheden. Ze hebben ook invloed op de federale bestuurslaag: de Bondsraad, die de deelstaatregeringen vertegenwoordigt en meebeslist over veel federale wetten.
Er is geen stuk van Duitsland dat niet bij een deelstaat hoort; ieder stuk van het grondgebied van de Bondsrepubliek maakt deel uit van een van de deelstaten. Met Bundesgebiet (federaal gebied) wordt geheel Duitsland aangeduid en niet een deelstaatloos gebied dat direct door de federale overheid wordt bestuurd. De grenzen van een deelstaat kunnen alleen via een plebisciet worden veranderd. Noordrijn-Westfalen telt de meeste inwoners, qua oppervlakte is Beieren het grootst.
Benamingen lang=de|thumb|Verticale bestuursstructuur in Duitsland: Bund, Länder und Gemeinden De Duitse Grondwet van 1949 noemt de deelstaten Land (meervoud: Länder). Gebruikelijker is echter de term Bundesland omdat Land een algemeen woord is en ook een nationale staat zoals Suriname of Luxemburg kan aanduiden. De Nederlandstalige term landelijk zou in Duitsland misverstanden kunnen oproepen: wanneer men aan geheel Duitsland denkt is dan bundesweit (federaal, het hele gebied van de federatie omvattend) de gebruikelijke aanduiding.
De meeste deelstaten noemen zich Land (bijvoorbeeld das Land Schleswig-Holstein), maar Beieren, Saksen en Thüringen gebruiken de term Freistaat, een oud woord voor 'republiek'. Het parlement van een deelstaat heet meestal Landtag. De deelstaatregering heet Landesregierung of (in Beieren en Saksen) Staatsregierung en haar voorzitter Ministerpräsident. De ministers heten Minister of Staatsminister. Vaak zegt men, afhankelijk van de context, Landesminister om het verschil met de federale minister aan te duiden, om dus de Bundesinnenminister (federale minister van binnenlandse zaken) van een Landesinnenminister te onderscheiden.
Sommige deelstaten worden Bindestrich-Länder (koppelteken-landen) genoemd omdat hun naam op een samenvoeging van oudere landen wijst. Voorbeelden zijn Baden-Württemberg en Saksen-Anhalt. Dat betekent echter niet dat er niet nog andere, niet genoemde landsdelen zijn. Ook andere landen zijn vaak het product van historische samenvoegingen, zo bestaat Beieren uit Oudbeieren, Franken en een deel van Zwaben. Voor sommige landen zijn afkortingen ingeburgerd, vooral NRW voor Noordrijn-Westfalen, terwijl Hamburg als stad sowieso al een afkorting vanwege de autokentekens heeft: HH. Minder bekend is bijvoorbeeld BY voor Beieren (Bayern).
Wapen Land Opgericht / Bondsrepubliek Stemmen inBundesrat Oppervlakte(km²) Inwoners(miljoenen) Inw. / km² Hoofdstad Beschrijving 50px Baden-Württemberg 1952 / 1949 6 35.751 11,070 310 Stuttgart Gelegen in het zuidwesten met historisch vrij aparte dialecten is Baden-Württemberg bekend door automerken als Porsche en Daimler-Benz. 50px BeierenBayern 1180 / 1949 6 70.550 13,077 185 München Beieren is de grootste deelstaat qua oppervlakte en heeft evenals Baden-Württemberg veel moderne industrie naast een belangrijke agrarische sector. De centrumrechtse CSU speelt ook een belangrijke rol op federaal niveau. 50px BerlijnBerlin 1920 / 1990 4 892 3,645 4.088 geen; het raadhuis ligt in het district Mitte Berlijn is sinds 1867/1871 de Duitse hoofdstad, toen als hoofdstad van Pruisen. Door de territoriale ontwikkelingen van Duitsland in de 20e eeuw ligt Berlijn nu minder centraal dan vroeger. 50px Brandenburg 1157 / 1990 4 29.654 2,611 85 Potsdam Ooit een provincie van Pruisen werd (de rest van) Brandenburg na de Tweede Wereldoorlog, en opnieuw bij de Duitse hereniging in 1990, een Duitse deelstaat. Berlijn is een enclave in het centrum van Brandenburg. 50px Bremen 849 / 1949 3 419 0,681 1.624 – Bremen is een oude Noord-Duitse hanzestad en bestaat uit de delen Bremen en Bremerhaven, dat wat verder van Bremen verwijderd ligt. 50px Hamburg 810 / 1949 3 755 1,841 2.430 – Hamburg is net als Bremen een oude hanzestad; ze werd in 1937 sterk uitgebreid ten koste van Pruisen. De haven van Hamburg is de belangrijkste van Duitsland. 50px Hessen 1945 / 1949 5 21.115 6,266 296 Wiesbaden Hessen werd na 1945 samengevoegd uit oudere deelstaten. Van groot belang is de oude vrije rijksstad Frankfurt met haar luchthaven. 50px Mecklenburg-Voor-PommerenMecklenburg-Vorpommern 1945 / 1990 3 23.211 1,610 69 Schwerin Mecklenburg-Voor-Pommeren werd na de Tweede Wereldoorlog samengevoegd uit de twee voormalige deelstaten met de naam Mecklenburg en het westelijke, bij Duitsland gebleven deel van de Pruisische provincie Pommeren. Rostock was de belangrijkste havenstad van de DDR. 50px NedersaksenNiedersachsen 1946 / 1949 6 47.593 7,982 168 Hannover Het grootste gedeelte van Nedersaksen hoorde vroeger bij de Pruisische provincie Hannover. Het is een meer agrarisch land, dat wel met Volkswagen (in Wolfsburg) een grote automobielproducent heeft. 50px Noordrijn-WestfalenNordrhein-Westfalen 1946 / 1949 6 34.113 17,933 525 Düsseldorf Dankzij het Ruhrgebied en de steden langs de Rijn, zoals Keulen, is Noordrijn-Westfalen met afstand de deelstaat met de grootste bevolking. 50px Rijnland-PaltsRheinland-Pfalz 1946 / 1949 4 19.853 4,085 205 Mainz Rijnland-Palts verenigt het zuidelijke gedeelte van de oude Pruisische Rijnprovincie met de ooit Beierse Palts. 50px Saarland 1920 / 1957 3 2.570 0,991 387 Saarbrücken Saarland was vóór de Eerste Wereldoorlog een deel van de Rijnprovincie, met ligging aan de Franse grens. Vanwege de kolenmijnen was het gebied interessant voor het Franse expansionisme. 50px SaksenSachsen 929 / 1990 4 18.450 4,078 221 Dresden Saksen was vóór de Tweede Wereldoorlog een van de rijkste en modernste deelstaten van Duitsland, maar werd later onderdeel van de DDR. 50px Saksen-AnhaltSachsen-Anhalt 1945 / 1990 4 20.452 2,208 108 MaagdenburgMagdeburg Het grootste gedeelte van deze deelstaat hoorde bij de oude Pruisische provincie Saksen. 50px Sleeswijk-HolsteinSchleswig-Holstein 1867 / 1949 4 15.800 2,897 182 Kiel De noordelijkste deelstaat was voor 1864 gedeeltelijk Deens en kwam kort daarna geheel bij Pruisen. Het land tussen Noord- en Oostzee is weinig stedelijk. 50px Thüringen 1920 / 1990 4 16.202 2,143 133 Erfurt Pas in 1920 werd deze deelstaat uit vele verschillende landjes samengevoegd. Toen werd Weimar de hoofdstad. Thüringen, aan de rand van de voormalige DDR, ligt nu vrij centraal in Duitsland. Inwoneraantallen per 31-12-2018
Symbolen thumb|Vlag van Saarland thumb|Vlag van Saksen thumb|Vlag van Hamburg
De deelstaten hebben hun eigen symbolen zoals vlag en volkslied. Deze zijn gedeeltelijk veel ouder dan de Bondsrepubliek. In geheel Duitsland is bekend dat blauw en wit de kleuren van Beieren zijn, het paard is het wapendier van Nedersaksen en in Sleeswijk-Holstein wordt het lied Schleswig-Holstein meerumschlungen (1844) gekoesterd. Noordrijn-Westfalen bijvoorbeeld verenigt in zijn vlag het groen-wit van de Rijnprovincie met het rood-wit van Westfalen.
De vlaggen van Rijnland-Palts, Nedersaksen en Saarland hebben de kleuren van de federale vlag zwart-rood-goud, zij het met het wapen van de betreffende deelstaat. Rijnland-Palts wilde in 1948 op de democratische traditie van die kleuren wijzen en benadrukken dat het bij een op te richten Duitse staat hoorde; Nedersaksen koos in 1951 voor die kleuren omdat ze tegenover de enkele landsdelen van Nedersaksen neutraal waren; Saarland wilde in 1957 eveneens benadrukken dat het bij Duitsland hoorde.
Naast de officiële symbolen staan soms gebouwen of onderwerpen voor een bepaalde deelstaat. In het geval van Beieren zijn dat de Weißwurst en de Lederhose, alhoewel witte worsten en leren broeken, ook historisch gezien, niet alleen in Beieren voorkomen.
Stadtstaaten De deelstaten worden vaak ingedeeld in Flächenländer (Fläche: oppervlakte) en Stadtstaaten. De drie Stadtstaaten hebben echter dezelfde rechten en plichten als andere deelstaten. Stadtstaat zijn Berlijn, Hamburg en Bremen. De deelstaat Bremen bestaat, om precies te zijn, uit twee steden: Bremen en Bremerhaven.
Berlijn, tevens de Duitse hoofdstad, is volgens zijn grondwet ein deutsches Land und zugleich eine Stadt (een Duits land en tegelijk een stad). De minister-president is de Regierender Bürgermeister, het parlement het Abgeordnetenhaus. Het bijvoeglijk naamwoord Regierender wijst naar de situatie na de Tweede Wereldoorlog, toen er ook een Oberbürgermeister van Oost-Berlijn bestond.
Hamburg en Bremen noemen zich Hansestadt, om precies te zijn: Freie und Hansestadt Hamburg resp. Freie Hansestadt Bremen. Van de ooit ruim 200 steden die rechtstreeks of indirect bij de Hanze hoorden gebruiken ca. 20 de bijnaam Hansestadt; dit heeft verder geen staatsrechtelijke betekenis maar is meer in het verband van citymarketing te zien. De burgemeester van Hamburg is de Erster Bürgermeister en die van Bremen heeft de titel Präsident des Senats und Bürgermeister (kort ook Senatspräsident). De parlementen in deze twee deelstaten heten Bürgerschaft. De regeringen van Berlijn, Hamburg en Bremen heten Senat, een lid daarvan Senator.
Berlijn, Hamburg, Bremen en Bremerhaven zijn kreisfreie Städte en hebben geen gemeenten. Wel bestaan er Stadtbezirke (districten) zoals in vergelijkbare andere grote steden.
Bevoegdheden thumb|upright|Het ministerie van onderwijs van de deelstaat Hessen
De overheidstaken in Duitsland zijn in principe zaak van de deelstaten – tenzij de Grondwet bepaalde taken aan het federaal niveau heeft opgedragen. Over een aantal zaken gaan Bond (vertegenwoordigd door de Bondsdag, het nationaal parlement) en deelstaten (vertegenwoordigd door de Bondsraad) samen. Er zijn dus drie soorten van wetgeving in Duitsland: uitsluitend federale wetgeving (bijvoorbeeld defensie, munt), gezamenlijke wetgeving (zogenoemde toestemmingswetten, bijvoorbeeld belastingen) en deelstaatwetgeving (bijvoorbeeld school en cultuur). Federale wetten hebben voorrang op deelstaatwetten: Bundesrecht bricht Landesrecht (art. 31 Grondwet).
Het onderwijs in Duitsland hoort tot de taken van de deelstaten, maar omdat al te grote verschillen binnen Duitsland onwenselijk zijn werken de deelstaten samen via de Kultusministerkonferenz, die bijvoorbeeld gezamenlijke standaards voor de einddiploma's bepaalt.
Structuur Een deelstaat heeft een parlement met één kamer (alleen Beieren had, tot 1999, een tweede kamer, de Senat). De regering wordt door het deelstaatparlement gekozen. Het hangt af van de grondwet van de enkele deelstaat, of het parlement bijvoorbeeld alleen de regeringsleider kiest, zoals in Saksen-Anhalt, of de gehele regering, zoals in Baden-Württemberg. Een lid van de deelstaatregering kan lid van het parlement zijn, maar dat is meestal niet verplicht. Een uitzondering is Noordrijn-Westfalen waar de grondwet bepaalt dat de minister-president lid van het parlement moet zijn. Vanwege het gebrek aan een eigen staatshoofd vervult de minister-president die functie; de beëdiging van de minister-president is normaliter taak van de voorzitter van het deelstaatparlement. Hoewel Duitsland op federaal niveau geen plebiscieten kent, bestaan ze op deelstaatniveau (en gemeenteniveau) meestal wel.
De territoriale structuur van een deelstaat kan heel verschillend zijn, hoewel er veel gelijkenissen zijn. De grote deelstaten Baden-Württemberg, Beieren, Hessen, Noordrijn-Westfalen en Saksen zijn onderverdeeld in Regierungsbezirke. De administraties van deze Bezirke horen bij de deelstaatregering. Onder het niveau van de Bezirke zijn dan de gemeenten (precies: Landkreise en kreisfreie Städte). Over de grenzen en rechten van de Bezirke en gemeenten beslist de deelstaat.