Hans Werner Henze (Gütersloh, 1 juli 1926 – Dresden, 27 oktober 2012) was een Duitse componist, muziekpedagoog en musicoloog. Als oudste van zes kinderen van een leraar toonde hij al heel jong zijn interesse in kunst en muziek.
Levensloop Henze studeerde eerst in Braunschweig aan de Staatsmuziekschool en in Heidelberg aan het Kirchenmusikalisches Institut aldaar.
Henze kreeg les van dirigent-componist Wolfgang Fortner en componist-dirigent René Leibowitz. Hierna werkte hij in 1948/1949 als muzikaal leider van het Deutsche Theater in Konstanz en in de periode 1950-1953 als artistiek leider van het ballet aan het Staatstheater Wiesbaden.András Batta (red.), Opera. Componisten, werken, uitvoeringen, Keulen: Könemann, 2000, p. 222
Hij leefde sinds 1953 in Italië en sinds 1966 in Marino, Rome, regio Latium.Ingeborg Bachmann en Hans Werner Henze, Briefe einer Freundschaft, München: Piper Verlag, 2006, p. 419 en 424 Vanaf 1980 doceerde hij in Keulen aan de Staatliche Hochschule für Musik.
Sinds hun kennismaking in 1952 had Henze meer dan twintig jaar een innige vriendschap met schrijfster Ingeborg Bachmann.Bachmann en Henze, Ibidem, p. 2 In eerste instantie baseerde hij zijn compositie Nachtstücke und Arien uit 1957 op haar gedichten Freies Geleit en Im Gewitter der Rosen. Hierna schreef Bachmann de libretti voor zijn opera's Der Prinz von Homburg (naar Heinrich von Kleist) in 1959 en Der junge Lord in 1964 en gebruikte Henze tevens in 1964 gedichten van haar voor de 'koorfantasiën' Lieder von einer Insel. In 1961 schreven W.H. Auden en Chester Kallmann het libretto voor zijn opera Elegie für junge Liebenden/Elegy for Young Lovers, in 1965 gevolgd door het libretto voor Die Bassariden/The Bassarids.
Henze was een maatschappelijk bewogen kunstenaar, wat in zijn composities tot uitdrukking kwam. Zo componeerde hij in 1968 het oratorium Das Floss der "Medusa", geschreven als politiek requiem voor de in 1967 vermoorde Che Guevara en geïnspireerd op het schilderij Het vlot van de Medusa (1819) van Théodore Géricault. De première op 9 december 1968 in Hamburg onder Henze's leiding werd verstoord door studenten die protesteerden tegen onder meer materialisme en consumptiecultuur. Henze stond niet onwelwillend tegenover de actie, maar verdere uitvoering bleek onmogelijk en de politie greep in. Pas in 1971 werd het stuk voor het eerst integraal uitgevoerd.Guy Rickards: Hindemith, Hartmann and Henze, London: Phaidon Press Limited, 1995, p. 174-175 In 1969 ontmoette Henze op Cuba Esteban Montego (1868-1973) en was hij onder de indruk van zijn levensverhaal. Montego was een tot slaaf gemaakte die wist te vluchten en over wie Miguel Barnet in 1966 Biografía de un cimarrón publiceerde. Hierna schreef Hans Magnus Enzensberger op basis van de Duitse vertaling van de biografie een libretto voor El Cimarrón, waarbij Henze de muziek componeerde.Nigel Simeone, 'A Landmark of Modern Vocal Music', p.2 in CD-boekje El Cimarrón, DGG 00289 479 1516
Henze bleef zijn belangstelling voor opera en muziektheater behouden, als een steeds actueel forum voor actuele en algemeen geldende problemen.Batta, Ibidem, p. 222 Zo componeerde hij We Come to the River (1976, tekst: Edward Bond) (boodschap: iedereen is dader en slachtoffer tegelijk)Batta, Ibidem, p. 226, The English Cat (1983, tekst: Edward Bond gebaseerd op Les peines de coeur d'une chatte anglaise van Honoré de Balzac)(ontmaskering van schijnheiligheid en huichelarij)Batta, Ibidem, p. 227 en Das verratene Meer (1989, tekst: Hans-Ulrich Treichel, naar de roman Gogo no eiko (Een zeeman door de zee verstoten, 1963) van Yukio Mishima)(over de emotionele verwaarlozing van jongeren).Batta, Ibidem, p. 228
In 1995 ontving hij de Westfaalse muziekprijs, die sinds 2001 zijn naam draagt. Op 7 november 2004 ontving Henze een eredoctoraat voor muziekwetenschap aan de Hogeschool voor Muziek en Theater te München.
De eerste opvoering van de opera L'Upupa und der Triumph der Sohnesliebe, naar een Syrisch sprookje, bij de Salzburger Festspiele in 2003 werd zeer goed ontvangen. Zijn allerlaatste werk, de Ouverture für ein Theater, werd geschreven ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van de Deutsche Oper te Berlijn. Het werk werd op het jubileumconcert op 20 oktober 2012, een week voor zijn dood, met succes uitgevoerd.
Henze heeft zich als componist op vele vlakken ontwikkeld, hij beheerste een breed scala aan compositie-technieken: van twaalftoontechniek tot aleatoriek en van elektronische synthese tot stijlcitaat.
Composities Werken voor orkest Symfonieën 1947 rev. 1963 1991 Symfonie nr. 1, voor kamerorkest Allegretto con grazia Notturno Allegro con moto 1949 Symfonie nr. 2, voor groot orkest Lento. Allegro Allegro molto vivace Adagio 1949-1950 Symfonie nr. 3, voor groot orkest Anrufung Apolls Dithyrambe Beschwörungstanz 1955 Symfonie nr. 4, in een deel voor groot orkest 1955 Vokalsinfonie uit König Hirsch 1962 Symfonie nr. 5, voor groot orkest Movimentato Adagio Moto perpetuo 1969 rev. 1994 Symfonie nr. 6, voor twee kamerorkesten 1983-1984 Symfonie nr. 7, voor groot orkest Tanz Ruhig bewegt Unablässig in Bewegung Ruhig, verhalten 1992-1993 Symfonie nr. 8 1995-1997 Symfonie nr. 9, voor gemengd koor en orkest Die Flucht Bei den Toten Bericht der Verfolger Die Platane Der Sturz Die Nacht im Dom Die Rettung 1997-2000 Symfonie nr. 10, voor groot orkest Ein Sturm Ein Hymnus Ein Tanz Ein Traum
Concerten voor soloinstrument en orkest 1946 Kamerconcert voor piano, fluit en strijkers 1947 Concert nr. 1 voor viool en orkest Largamente, rubato – Allegro molto Vivacissimo Andante con moto Allegro molto vivace 1949 Suite 1950 Concerto nr. 1 voor piano en orkest Entrée Pas de deux Coda 1966 Concert voor contrabas en orkest 1966 Dubbelconcert voor hobo, harp en strijkers 1967 Concert nr. 2, in een deel, voor piano en orkest 1971 rev. 1991 Concert nr. 2, voor soloviool, tape, bas-bariton en 33 instrumentalisten, op tekst van Hans Magnus Enzensberger - Hommage à Gödel 1972-1973 Tristan, voor piano, geluidsbanden en orkest Prolog Lamento Praeludium und Variationen Tristans Wahnsinn Adagio, Burla I, Burla II, Burla III, Ricercare II Epilog 1990-1992 Requiem: 9 geistliche Konzerte In memoriam Michael Vyner, voor piano solo, trompet solo en groot orkest Introitus Dies irae Ave verum corpus Lux aeterna Rex tremendae Anus Dei Tuba mirum Lacrimosa Sanctus 1996 Concert nr. 3 - Three portraits from Thomas Manns "Doctor Faustus", voor viool en orkest Esmeralda: nicht eilen, tanzerisch gemutvoll Das Kind Echo: Adagio - Tempo giusto Rudi S.: Andante - Piu mosso
Andere werken 1950 Sinfonische Variationen 1951 Sinfonische Zwischenspiele 1952 Tancredi 1952 rev. 1989 Tanz und Salonmusik 1953 Ode an den Westwind, muziek voor cello en orkest over het gedicht van Percy Bysshe Shelley 1955 Quattro poemi, voor orkest 1956 Sinfonische Etüden (herschreven in 1964 als: Drei sinfonische Etüden) 1956 Maratona 1956-1957 rev.1967 Jeux des Tritons 1957 Hochzeitsmusik 1957-1958 Sonata per archi (Sonata voor strijkers) 1958 Drei Dithyramben, voor kamerorkest 1958 Trois pas des Triton, divertissement uit het ballet "Undine", voor piano en orkest 1958 Undine, suite nr .1 1958 Undine, suite nr. 2 1960 Antifone, voor 11 solostrijkers, blazers en slagwerk 1963 Los caprichos, fantasie voor orkest Nadie se conoce (Keiner kennt sich selbst) Tal para cual (Gleich und gleich gesellt sich gern) El sueño de la razón produce monstruos (Der Schlaf der Vernunft gebiert Ungeheuer) Quién mas rendido? (Wer ist mehr ergeben?) El si pronuncian y la mano alargan al primero que llega (Sie sagt ja und reicht ihre Hand dem ersten, der kommt) De que mal morirá (An welcher Krankheit wird er sterben?) Aquellos pulvos... (Jener Staub...) No hubo remedio (Es gab keinen Ausweg) Linda maestra! (Schöne Herrin!) 1964 Zwischenspiele 1965 Mänadentanz 1965 In memoriam: die weisse Rose, dubbelfuga voor 12 instrumenten 1966 Fantasia voor strijkers, uit de filmmuziek "Der junge Törless" van Volker Schlöndorff 1967 Telemanniana, in een beweging voor groot orkest 1969-1970 Compases para preguntas ensimismadas muziek voor altviool en 22 instrumentalisten 1971-1972 rev.1986 Heliogabalus imperator, allegoria per musica, voor orkest 1975 Katharina Blum, concertsuite voor orkest Der vergiftete Strom Die Liebenden Klage Erinnerungen Große Fuge (Stoßzeit) Angst Der vergiftete Strom 1977 Aria de la folía española, voor orkest 1977 Il Vitalino raddoppiato, voor viool en kamerorkest 1979 Apollo trionfante 1979 Arien des Orpheus, voor gitaar, harp, klavecimbel en klein strijkersbezetting 1979 Barcarola, voor groot orkest 1979 Dramatische Szenen aus "Orpheus I." 1979-1980 Spielmusiken, uit het sprokje voor muziek "Pollicino", voor orkest of amateurorkesten in verschillende bezettingen Toskanisches Winterlied Marsch Allegro con brio Sarabande Concertino Toskanisches Frühlingslied 1984 Deutschlandsberger Mohrentanz no.1, voor sopraanblokfluit, 1 altblokfluit, 1 tenorblokfluit 1 basblokfluit, vijf slagwerkers, gitaar en strijkers 1984-1985 Kleine Elegien 1984-1985 Liebeslieder 1985 Deutschlandsberger Mohrentanz no.2 1985 rev.1992 Fandango 1987 Cinque piccoli concerti e ritornelli, voor orkest 1991 Drei Mozartsche Orgelsonaten, voor 14 instrumenten 1991 La selva incantata, aria e rondo, voor orkest 1992 Introduktion, Thema und Variationen 1993-1994 Appassionatamente, fantasie over "Das verratene Meer", voor groot orkest 1996 Erlkönig, fantasia 1996 Pulcinellas Erzählungen 1996 Sieben Boleros, voor groot orkest La irascible La alabanza La expectación El pavo real La soberbia Dolor El gran paso de la Reina Arábica 1996 Zigeunerweisen und Sarabanden 1999 Fraternité, air 2000 A Tempest, rounds 2000-2001 Scorribanda Sinfonica 2001 L’heure bleue 2002 Olly on the shore 2012 Ouverture zu einem Theater
Werken voor harmonieorkest 1947 Concertino, voor piano en harmonieorkest 1975 Ragtimes and Habaneras 1976 Die Abenteuer des Don Quixote Morgenritt Der tragische Held Kampf mit den Schafhirten Dulcinea Ritornell Kampf mit den Windmühlenflügeln
Muziektheater Opera