De Hoeksche Waard is een eiland in de Nederlandse provincie Zuid-Holland. Het eiland wordt beschouwd als een van de Zuid-Hollandse Eilanden, maar ook als een waard.

Sinds 1 januari 2019 valt het gehele eiland onder de gelijknamige gemeente Hoeksche Waard. Voor die datum bestond de Hoeksche Waard uit vijf gemeenten: Binnenmaas, Strijen, Cromstrijen, Korendijk en Oud-Beijerland.

Met inwoners op (bron: CBS) is Oud-Beijerland het grootste dorp van de Hoeksche Waard. De naam Hoeksche Waard is afgeleid van de ambachtsheerlijkheid Hoecke, het tegenwoordige Puttershoek. De Hoeksche Waard en het ernaast gelegen Eiland van Dordrecht liggen in het drukst bevaren rivierengebied van Europa.Dit stukje Nederland is drukst bevaren punt van Europa: ‘Je ziet echt van alles voorbij komen’, ad.nl, 27 juni 2020. Gearchiveerd op 28 november 2022.

Geografie Het eiland ligt in het zuiden van de provincie Zuid-Holland. De Hoeksche Waard wordt door het Spui gescheiden van Voorne-Putten, door de Oude Maas van IJsselmonde en door de Dordtsche Kil van het Eiland van Dordrecht. Het brede Haringvliet en het Hollandsch Diep vormen de barrière naar Goeree-Overflakkee en het vasteland van Noord-Brabant. Het Vuile Gat vormt in het zuidwesten de scheiding met het eiland Tiengemeten.

De Hoeksche Waard bestaat bijna geheel uit polders. Het is een agrarisch eiland met veel natuur. De Hoeksche Waard heeft ook veel dijken. Binnen de grenzen van de Hoeksche Waard ligt het meer de Binnenmaas, een restant van de Romeins-Middeleeuwse Maas. Het open landschap wordt enerzijds gekenmerkt door het patroon van polders omzoomd door smalle dijken met beplanting en soms lintbebouwing en anderzijds door de restanten van kreken met kreekruggen en veenresten met een onregelmatige strookverkaveling in het Oudeland van Strijen.

Het eiland is een van de 20 nationale landschappen in Nederland. Het gebied, ingeklemd tussen het Deltarivierengebied en de verstedelijkte Randstad bij Rotterdam kreeg deze status dankzij bijzondere kwaliteiten als openheid van het gebied, het polderpatroon en het reliëf in de vorm van kreken en dijken.

Geschiedenis Prehistorie De oudste vondsten die in de Hoeksche Waard gedaan zijn stammen uit het Neolithicum en zijn circa 4.000 jaar oud. Deze vondsten, die in Puttershoek gedaan waren, bestonden uit aardewerk. Ook in Mijnsheerenland zijn er aardewerkscherven gevonden. Ook in Westmaas zijn er oude vondsten gedaan die erop duidden dat er gedurende de IJzertijd aan de oevers van de Binnenmaas in zeezout werd gehandeld. Er zijn hulpmiddelen aangetroffen waarmee zeezout werd bereid en verpakt voor de handel, onder andere aardewerk en afval.

Rond 2015 zijn er in Puttershoek spectaculaire vondsten gedaan van een nederzetting uit de jonge steentijd, de periode van de eerste boeren. Bij de bouw van de laatste fase van de Wijk van je Leven zijn aardewerkfragmenten, voedselresten en een kleine vuistbijl gevonden. Al deze opgravingen tonen aan dat er al heel vroeg permanente bewoning in de Hoeksche Waard aanwezig was, al ver voor de Romeinse Tijd.

Romeinse Tijd alt=|miniatuur|304x304px|Sint-Elisabethsvloed, geschilderd 70 jaar na de ramp In de Hoeksche Waard zijn veel vondsten gedaan langs de Romeins-Middeleeuwse Maas, waarvan de Binnenmaas nu nog slechts een overblijfsel is. Sporen van bewoning en grafvelden wijzen op een intensieve bewoning op de oude Maasoevers. Sporen zijn onder meer aangetroffen in Maasdam, Westmaas en Mijnsheerenland.

Middeleeuwen Toen de Romeinen uit het gebied verdwenen bleef de Hoeksche Waard lang onbewoond. Pas rond 800 na Christus ontstonden er weer dorpen. Ze waren vaak gebouwd op terpen, die hier hillen worden genoemd. Dat was om zo min mogelijk last te hebben van overstromingen, die vooral vanaf 1000 na Christus het gebied teisterden. Piershille, het huidige Piershil, verwijst naar zo'n verhogende plek, een hille. Bij Maasdam zijn resten van een hille gevonden. De bewoners lieten onder meer een gesp, een mantelspeld, een rammelaar en een drinkbeker na.

Een van de oude kernen is het dorp Strijen in het zuidoosten van het huidige eiland, dat toen nog bij het vasteland van Brabant hoorde. Het was gelegen aan de rand van het getijdengebied, langs de rivier de Striene. Die liep van het noorden naar het zuiden door de Hoeksche Waard. Andere oude kernen betreffen de eilanden Corendijck en Piershille in het westen. Deze eilanden waren niet meer dan drooggevallen plekken in een gebied dat werd beheerst door het getij.

miniatuur|Kaart van de Grote Waard voor de Sint-Elisabethsvloed, met aan de linkerkant wat nu de Hoeksche Waard is. In de loop van de 13e eeuw verloor de Maas in de latere Hoeksche Waard zijn functie als actieve rivierloop. De rivier werd in 1282 ter hoogte van het huidige Maasdam afgedamd. Het oostelijk deel werd ingepolderd en omgeven door de Waarddijk en maakte daarmee onder deel uit van de Grote Waard (sinds de 16e eeuw de polder Nieuw-Bonaventura). Later, in de 16e eeuw, zou er ook een dam bij Westmaas gebouwd worden, waardoor de Binnenmaas als enige overblijfsel van deze rivier bleef bestaan. De inpoldering van de Grote Waard zorgde ervoor dat overstromingen minder vaak voorkwamen, en dus werd het land ook meer bewoonbaar, wat veel inwoners aantrok.

Sint-Elisabethsvloed Maar alles veranderde op 18 november 1421, toen de Sint-Elisabethsvloed de dijk bij Broek doorbrak en (bijna) de gehele Grote Waard onderliep. Ook de vloed van 1424 droeg hieraan bij. De vloeden veranderden de grond en het landschap drastisch en zorgden onder andere voor het ontstaan van de Biesbosch. Na de Sint-Elisabethsvloed strekte zich ten oosten van Maasdam, dat aan de uiterste westzijde van de Grote Waard had gelegen, een watervlakte of binnenzee uit die reikte tot aan Almkerk (Land van Altena).Onder de Biesbosch Reconstructie van het middeleeuwse cultuurlandschap van de Groote Waard Veel mensen kwamen bij de vloed om en hele dorpen werden onbewoonbaar. Sommige dorpen zouden nooit meer heropgebouwd worden. Alleen de Munnikenpolder- en de Sint Anthoniepolder overleefden de vloed, net als de kerk in de Sint-Anthoniepolder, het oudste gebouw van de Hoeksche Waard.

Inpolderingen en bedijkingen Na de Sint-Elisabethsvloed werd de Hoeksche Waard langzaamaan weer ingepolderd en bewoond. De dam in de Maas werd herbouwd en nieuwe dorpen werden gesticht, zoals het huidige Oud-Beijerland, gesticht door Lamoraal van Egmont in 1559. De bedijking van de Hoeksche Waard vond in hoofdzaak plaats tussen 1538 en 1653. In de anderhalve eeuw daarna werden nog wat strookjes langs het Haringvliet en het Hollandsch Diep bedijkt. In de laatste 200 jaar is aan de omvang van het eiland dus niet veel veranderd.

In de loop van de jaren na de Sint-Elisabethsvloed werd ook de binnenzee die ontstaan was ten oosten van Maasdam ingepolderd. In deze ingepolderde gebieden werd in 1593 in de polder Nieuw-Bonaventura het dorp 's-Gravendeel gesticht. De reeks inpolderingen in oostelijke richting stokte bij de Trekdam, de ka langs de voorloper van de Dordtsche Kil. Dit smalle watertje vormde voor Dordrecht de verbinding met de zee en daar moesten de landaanwinners afblijven.

Polders De Hoeksche Waard bestaat uit zestig polders. Naast de Sint Anthoniepolder zijn al deze polders aangelegd na de Sint-Elisabethsvloed van 1421 die het landschap van het eiland aangrijpend veranderde. Er is een vijftal ringpolders: de Sint Anthoniepolder (1357), de Oud-Heinenoordse Polder (1437), de Oud-Korendijksche Polder (1439), de Munnikenpolder (ook 1439) en de Oud-Piershilsche Polder (1524). Alle andere polders zijn op deze oude polders aangehaakt. De Eendrachtspolder uit 1653 was de laatste grote polder die werd bedijkt. In de eeuwen daarna werden alleen nog smalle stroken land bedijkt, voornamelijk langs het Haringvliet en het Hollands Diep. Bijna alle dijken zijn nog aanwezig in het landschap van de Hoeksche Waard.

Hieronder een kolom met alle polders inclusief jaar van inpoldering:

Naam Jaar v. inpoldering Sint Anthoniepolder 1357 Oudeland van Strijen 1437 Oud-Heinenoordsche Polder 1437 Oud-Korendijksche Polder 1439 Munnikenpolder 1439 Polder Mijnsheerenland van Moerkerken 1439 Polder het Oudeland van Maasdam en Puttershoek 1439 Korendijksche Polder 1456 Polder Oud Boneventura 1471 De Laagjes 1488 West-Zomerlandsche Polder 1488 Oud-Piershilsche Polder 1524 Westmaase Nieuwlandsche Polder 1539 Oud-Beijerlandsche Polder 1557 Oost-Zomerlandsche Polder 1578 Polder van Nieuw Piershil en Nieuw Beijerland 1582 Polder Nieuw Boneventura 1593 Oude Klem Polder 1599 Nieuwe Klem Polder 1599 Polder Het Land van Essche 1599 Nieuw Cromstrijensche Polder 1602 Mookhoekpolder 1602 Trekdamsche Polder 1605 Klein Piershilsche Polder 1606 Molenpolder 1612 Noordpolder 1612 Klein-Cromstrijensche Polder 1615 Klein Zuid-Beijerlandsche Polder 1615 Mijlpolder 1617 Nieuwlandsche Polder 1617 Bossche Polder 1624 Groot Cromstrijensche Polder 1625 Kooilandsche Polder 1625 Groot Zuid-Beijerland 1631 Oostpolder 1633 Numanspolder 1642 Strijensche Polder 1647 Eendrachts Polder 1653 Piershilsche Noord Polder 1663 Uitgebreide Molenpolder 1663 Kilpolder 1667 Polder Beveroord 1670 Torenstee Polder 1687 Meeuwenoordse Polder 1692 Nieuw Westersche Zomerpolder 1696 Leenheren Polder 1698 Polder Oud Beversoord 1747 Oude Gorzen Polder 1747 Oude Polder 1750 Hooge Westersche Polder 1751 Polder Raespshille 1776 Schuringsche Polder 1793 Hogezandse Polder 1793 Mariapolder 1795 Uitgebreide Mariapolder 1804 Brienenswaard 1804 Beneden Polder 1804 Midden Polder 1804 Albertpolder 1940 Pieters- en Leendertspolder 1954

Externe link Hoekschewaards Landschap

Zie ook Hoeksche Waards

Categorie:Eiland in de Schelde- en Maasdelta Categorie:Geografie van Hoeksche Waard Categorie:Polder in Zuid-Holland Categorie:Rijndelta Categorie:Waard in Nederland Categorie:Zuid-Hollands eiland