Zviad Gamsachoerdia (Georgisch: ზვიად კონსტანტინეს ძე გამსახურდია) (Tbilisi, 31 maart 1939 – Chiboela, gemeente Chobi, 31 december 1993) was een dissident, schrijver en politicus uit Georgië. Hij was de eerste president van Georgië.
Biografie Gamsachoerdia was de zoon van Konstantin Gamsachoerdia, een schrijver van populaire historische romans die bij hem de basis hebben gelegd voor zijn romantische, megalomane en fel-nationalistische denkbeelden."ZVIAD GAMSACHOERDIA 1939-1994 Megalomane nationalist". "NRC Handelsblad". Rotterdam, 06-01-1994. Geraadpleegd op Delpher op 24-09-2017, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000030794:mpeg21:a0063 In zijn jeugd bracht hij een tijd in een psychiatrische inrichting door. Hij studeerde taalkunde en werd in de jaren zeventig een gematigd-nationalistisch dissident. Hij was een van de oprichters van het Georgische Helsinki Comité voor Mensenrechten.
In Moskouse dissidenten-kringen werd Gamsachoerdia amper serieus genomen. Men noemde hem spottend "de bergadelaar". In 1977 werd hij tot twee jaar ballingschap veroordeeld door de KGB. Die milde straf had hij te danken aan het feit dat hij in de gevangenis door de knieën ging en een schuldbekentenis tekende. Dat plaatste hem voorgoed in de schaduw van zijn vriend en medestrijder voor de mensenrechten Merab Kostava, die jarenlang in strafkampen zat en voor de Georgische intellectuele oppositie een volksheld was.
De schande van zijn schuldbekentenis is Gamsachoerdia waarschijnlijk nooit te boven gekomen en het contrast met Kostava's moed moet hem sindsdien een doorn in het oog zijn geweest. Pas toen Kostava in 1989 bij een auto-ongeluk omkwam, kon Gamsachoerdia uit zijn schaduw treden, waarna hij Georgië naar de onafhankelijkheid leidde. Allereerst wist Gamsachoerdia in 1990 met zijn alliantie Ronde Tafel — Vrij Georgië de communisten uit de macht te zetten in de eerste vrije parlementsverkiezingen in de Georgische sovjetrepubliek. Hij werd de voorzitter van de Hoge Raad, de opvolger van de Opperste Sovjet, en daarmee het hoofd van de Georgische sovjetrepubliek.
Onder zijn leiderschap werd op 31 maart 1991 een referendum over de onafhankelijkheid gehouden, waarna het herstel van de onafhankelijkheid op 9 april werd uitgeroepen op basis van de akte van onafhankelijkheid van de Democratische Republiek Georgië van 26 mei 1918. Op 26 mei 1991 won Gamsachoerdia de presidentsverkiezing met 86,5 procent van de stemmen.
Hij regeerde op autoritaire wijze en duldde geen oppositie. Na een periode van protest van de oppositie tegen zijn regering in het najaar van 1991 begon op 22 december van dat jaar een gewelddadige staatsgreep, waarna Gamsachoerdia op 6 januari 1992 naar het buitenland vluchtte. De voormalige Sovjet buitenlandminister Edoeard Sjevardnadze nam het leiderschap in Georgië over. In het begin van 1993 was Gamsachoerdia in het westen van Georgië betrokken bij een gewapende opstand van zijn aanhangers, de zogeheten Zviadisten, die met Russische assistentie door de Georgische regering werd onderdrukt.
Gamsachoerdia stierf onder niet opgehelderde omstandigheden op oudejaarsavond 1993 in het dorpje Chiboela in de west-Georgische streek Mingrelië, de bakermat van zijn sympathisanten. Een parlementaire enquetecommissie concludeerde in 2011 dat hij waarschijnlijk vermoord was, terwijl de eerdere lezing zelfmoord was. Het onderzoeksverslag noemde geen daders van de moord, maar commissievoorzitter Konstantine Gamsachoerdia, zoon van de oud-president, wees met de beschuldigende vinger naar Gamsachoerdia's opvolger Edoeard Sjevardnadze.NU.nl: Eerste president van Georgië blijkt vermoord
"Rusland, je hebt bijgedragen aan mijn einde, en je zult met gelijke munt worden terugbetaald voor je onrechtvaardigheid. Je bent net zo schuldig aan mijn dood als mijn landgenoten." Dat schreef Gamsachoerdia in een afscheidsbrief, vlak voor zijn dood. De verklaring werd in januari 1994 gepubliceerd door het persbureau Interfax, die verklaarde haar te hebben gekregen van een naaste medewerker van Gamsachoerdia."Gamsachoerdia". "Nederlands dagblad : gereformeerd gezinsblad / hoofdred. P. Jongeling ... [et al.]". Amersfoort, 15-01-1994. Geraadpleegd op Delpher op 24-09-2017, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010628844:mpeg21:a0215
Op 4 maart 2007 werd zijn lichaam teruggevonden in de Tsjetsjeense hoofdstad Grozny, vanwaar het op 28 maart werd overgevlogen naar Tbilisi om daar te worden herbegraven. Op 3 september 2008, na de Russisch-Georgische Oorlog om Zuid-Ossetië, werd zijn zoon Tsotne Gamsachoerdia gearresteerd toen hij aankwam op het vliegveld van Tbilisi wegens vermeende spionage voor Rusland.
In 2013 werd Gamsachoerdia postuum tot Nationale Held verklaard.
Referenties
Categorie:President van Georgië Categorie:Georgisch dissident Categorie:Dissident uit de Sovjet-Unie