miniatuur|Acupunctuurkaart uit de Ming-dynastie Acupunctuur (vereenvoudigd Chinees: ; traditioneel Chinees: ; pinyin: ; Kantonees: ; Latijn = naald en = steken) is een onderdeel van een behandelmethode in de traditionele Chinese geneeskunde. Hierbij worden naalden op zogenaamde acupunctuurpunten in het lichaam gestoken. Acupunctuur is een pseudowetenschap; de theorie en het gebruik van traditionele Chinese geneeskunde is niet gebaseerd op wetenschap, en is beschreven als kwakzalverij.
De methode bestaat beweerdelijk meer dan 2500 jaar en is nauw verbonden met Chinese filosofie. Sinds de bronstijd worden metalen naalden gebruikt. Voor die tijd gebruikte men vermoedelijk naalden van botsplinters of steen. De eerste Europese verhandeling over acupunctuur is in 1683 geschreven door Willem ten Rhijne, die enkele jaren op Dejima verbleef. Daar maakte hij kennis met een eeuwenoud handboek dat gebruikt werd door Japanse acupuncturisten.
De effectiviteit van een behandeling met acupunctuur is controversieel. De conclusies van onderzoeken en gestructureerd uitgevoerde literatuuronderzoeken is inconsistent, wat suggereert dat de methode niet werkzaam is. Comment in: Wetenschappelijk onderzoek wijst erop dat er een placebo-effect van toepassing is bij behandelingen.Donald M. Marcus, MD. Is for a Placebo Treatment? An examination of the evidence. The Rheumatologist. November 2010.Moffet HH. Sham may be as efficacious as true: a systematic review of clinical trials. J Altern Complement Med 2009;15:213–6.Ji-Sheng Han. Acupuncture analgesia: Areas of consensus and controversy PAIN 152 (2011) S41–S48 Een overzicht van Cochrane, een internationaal netwerk van gezondheidswerkers en onderzoekers, stellen dat acupunctuur niet werkzaam is voor een breed scala van aandoeningen. In een systematisch onderzoek uitgevoerd door Britse wetenschappers wordt geen bewijs gevonden voor de effectiviteit van acupunctuur tegen het behandelen van pijn. Ook is aangetoond dat korte behandelingen met acupunctuur geen langdurige voordelen biedt. Uit sommige onderzoeken blijkt dat acupunctuur tegen bepaalde vormen van pijn helpt, maar in een meerderheid van de onderzoeken wordt gesteld dat de schijnbare werking van acupunctuur enkel door het placebo effect komt, en niet door de behandeling zelf. In een later systematisch onderzoek wordt gesteld dat de pijnstillende werking van acupunctuur onvoldoende klinisch aangetoond is en niet te onderscheiden is van vooroordelen. In een meta-analyse stellen onderzoekers dat acupunctuur een kosteneffectieve methode is tegen chronische lumbago wanneer uitgevoerd naast reguliere zorg, terwijl een tweede onderzoek juist stelt dat hier onvoldoende bewijs voor is.
Vanaf 2020 zijn er 1,31 therapeuten die acupunctuur aanbieden voor elke 100.000 inwoners in hun thuisland. Volgens een studie uit 2021 heeft ongeveer 1,5% van de bevolking in de VS de methode minstens één keer in hun leven ervaren. Voor Europa is een vergelijkbaar percentage van 1,4% gedocumenteerd voor gebruik in de afgelopen 12 maanden.
Beginselen Traditionele Chinese acupunctuur bestaat uit het inbrengen van roestvrijstalen hao tjen-naalden op specifieke punten van het lichaam (de zogenaamde acupunctuurpunten). Bij moderne toepassing kunnen eventueel andere stimuli op punten van keuze worden toegepast, zoals bestraling met laser, een laagfrequente wisselstroom op de geplaatste naalden of zelfs toediening van kleine injecties in acupunctuurpunten. Sommige praktiserende acupuncturisten plaatsen naalden op, of bij de plaats van de ziektehaard, waar anderen punten kiezen op basis van de symptomen. In de traditionele acupunctuur wordt meestal een combinatie van punten gebruikt.
Binnen de Traditionele Chinese Geneeskunde verklaart men ziekte en gezondheid (onder meer) de volgende uitgangspunten: Levensenergie (ook wel: chi) circuleert door 12 meridianen die vertakkingen hebben naar alle organen en lichaamsfuncties. Deze 12 meridianen bevinden zich zowel aan de rechterzijde als ook aan de linkerzijde van het menselijk lichaam. Daarnaast is er sprake van 8 Extra Meridianen ["Wondermeridianen"]. Deze zijn ook alle 8 gelokaliseerd aan beide zijden van het lichaam. Zij vervullen een reserve-functie. Een tekort aan Qi kan hieruit geput worden en een overmaat aan Qi kan in deze extra meridianen opgeslagen worden. Qi vindt haar oorsprong in de Jing. Dit is ieders bron ofwel de essentie, daar waar het leven mee begint en gevormd is door Qi van onze ouders en voorouders. Men zou het ook erfelijkheid of datgene wat aan ons doorgegeven is, kunnen noemen. De fysieke (aan de binnenzijde van het lichaam) lokalisatie van de Jing is het gebied tussen navel en bekkenrand. Dit gebied wordt bij yoga, verdedigingskunsten en ook wel , (Chinees) of (Japans) genoemd. De realiteit is dualistisch geordend naar een van de tegengestelde kwaliteiten van chi: hetzij Yin (vrouwelijk, donker, koud, zacht, ontvangend, comprimerend, enzovoorts) dan wel Yang (mannelijk, licht, warm, hard, gevend, expanderend, enzovoorts). Ondanks de tegengestelde eigenschappen zijn Yin en yang afhankelijk van elkaar en hebben zij elkaar nodig om tot een harmonieus, functionerend geheel te komen. Deze harmonie zorgt voor balans en voorkomt klachten en ziekte. Fenomenen uit de natuur en het lichaam zijn geordend naar vijf groepen die de 5-Elementenleer worden genoemd: Hout, Vuur, Aarde, Metaal en Water. Deze 5 Elementen vormen een cyclisch geheel die zich op 2 manieren manifesteert; de Voedende Sheng Cyclus waar bijvoorbeeld het Hout het Vuur voedt [denk aan de open haard] en de Controlerende Ko Cyclus, waarbij het ene element het andere onder controle dan wel in bedwang houdt [Water blust Vuur] en zodoende ongecontroleerde manifestatie voorkomt. Ziekte wordt toegeschreven aan het uit evenwicht zijn van Qi. Waar het normale stromen van Qi geblokkeerd of anderszins uit balans raakt, gaat dat gepaard met verschijnselen c.q. symptomen. Een andere belangrijke factor is onze verschijning of Shen [Chinees]. Shen wordt beïnvloed door uiteraard Qi maar nog veel sterker door uit-balans-geraakte emoties [boosheid, angst, zorgen, bedroefdheid-verdriet, manie] en de daaraan gekoppelde mentale aard [ons karakter]. een derde ziekmakende factor is de dysbalans van het Bloed. Dit uit zich doorgaans in een stagnatie van Bloed [met acute, scherpe pijn als herkenbaar symptoom] en/of een leegte van Bloed [zoals koude-symptomen]. Qi moet gemaakt worden uit Bloed >< Bloed wordt bewogen door Qi. Het één functioneert dus niet goed zonder de ander en vice versa. Met behandelingsvormen zoals acupunctuur, shiatsu, tuina maar ook bewegingsvormen als tai chi en qi gong kan men dit evenwicht herstellen. Een gezonde levenswijze is hierbij wel een voorwaarde.
Van geen enkele van bovenstaande beginselen en uitgangspunten bestaat enig bewijs.
Ooracupunctuur thumb|Ooracupunctuurpunten Ooracupunctuur, ook auriculotherapie genoemd, is een van de vormen van (niet klassieke Chinese) acupunctuur. Echter tussen 403-221 v. Chr. beschrijft de Nei Jing [een belangrijk klassiek medisch geschrift ten tijde van de Gele Keizer] al verbindingen tussen de zogenaamde Yange meridianen en het menselijk oor. De Yange meridianen [zoals maag- en galblaasmeridiaan] zijn weer verbonden met Yinne meridianen [zoals hart- en niermeridiaan] en derhalve ook met de oren. In het oor bevinden zich punten die overeenkomen met elk orgaan in het menselijk lichaam, specifieke lichaamsdelen en zelfs specifieke hersenfuncties die door middel van acupunctuur gestimuleerd kunnen worden. Met behulp van een applicator worden zeer kleine stalen, verguld stalen of titaannaalden (0,75 × 1,00 mm) semi-permanent in de huid gebracht. Ook kunnen punten worden gestimuleerd met gewone acupunctuurnaalden, laserbestraling, massage of manipulatie.
De Franse arts Paul Nogier ontdekte deze methode in het midden van de 20e eeuw na observaties van een volksgeneeskundig gebruik om bij lage rugpijn een bepaalde plaats op de oorschelp te prikkelen. Nogier systematiseerde de punten van het oor en bracht deze door praktisch onderzoek in verband met gebieden in en op het menselijk lichaam. Er bestaan twee kaarten met betrekking tot de ooracupunctuur; een Franse en een Chinese kaart. Beide vertonen veel overeenkomsten op enkele uitzonderingen na. Nogier noemde het auriculotherapie omdat hij het niet in verband wilde brengen met de meridianen [in tegenstelling tot de Chinese zienswijze], maar het beschouwde als een reflextherapie. De Franse neurofysioloog David Alimi vond in 2002 dat het steken van een naald in het ooracupunctuurpunt dat zou corresponderen met de duim eenzelfde verandering aan de sensibele hersenschors te zien geeft op een functionele MRI scan als mechanische stimulatie van de duim zelf.D. Alimi M.D e.a. 'Auricular Stimulation Measured On Functional Magnetic Resonance Imaging', 2002, 13-2.
Bij wijze van 'integrative medicine' wordt ooracupunctuur onder meer in klinieken buiten Nederland aangewend voor de behandeling van chronische ziekten, zoals onder andere ziekte van Parkinson en pijnbestrijding, al dan niet in combinatie met reguliere geneesmiddelen. Dit gebeurt ondertussen ook al op sommige plekken in Nederland en geldt behalve voor de ooracupunctuur ook voor de lichaamsacupunctuur.
Segmentale acupunctuur Effecten van het prikken van een acupunctuurpunt kunnen binnen de klassieke acupunctuur worden verklaard vanuit het traditionele Chinese wereldbeeld. Indicaties voor punctie van veel van zulke punten worden evenwel regulier medisch begrijpelijk wanneer men die beziet binnen het kader van segmentale relaties. Beoefenaars van segmentale acupunctuur prikken of injecteren punten in huid, onderhuids bindweefsel, spierweefsel enzovoort om via de daarmee samenhangende ruggenmergsegmenten weefsels of organen op afstand te beïnvloeden. Het injecteren van acupunctuurpunten met farmacologische stoffen, wordt 'wet needling' of 'nat prikken' genoemd, ook wel farmacoacupunctuur, en is voorbehouden aan artsen.
Geschiedenis