Dortmund (Nederlands, historisch: Dortmond, Nedersaksisch: Düörpm ()) is een kreisfreie Stadt gelegen in het westen van Duitsland, in de deelstaat Noordrijn-Westfalen. De stad telt inwoners () en is daarmee de grootste stad van het Ruhrgebied, de op twee na grootste stad van Noordrijn-Westfalen na Keulen en Düsseldorf, en de achtste stad van Duitsland. De kreisfreie Stadt heeft een oppervlakte van km². Op had van de inwoners een niet-Duits staatsburgerschap ( niet-Duitsers) en hadden inwoners het Nederlandse staatsburgerschap.
Dortmund is een van de oudste steden in het westen van het land en zijn bestaan gaat terug tot het jaar 882. De plaats kreeg kort na 1200 stadsrechten, werd in 1236 de enige vrije rijksstad Westfalen en groeide in de hoge middeleeuwen uit tot een van de belangrijkste Hanzesteden in Europa. In de 19e en begin 20e eeuw was Dortmund en omgeving een belangrijk centrum van mijnbouw en staalindustrie, waardoor de stad weer tot grote welvaart kwam. Dat blijkt uit de vele statige gebouwen met industrieel erfgoed uit die periode. De historische binnenstad is tijdens de Tweede Wereldoorlog als gevolg van de bombardementen door de geallieerden grotendeels verwoest.
Rond 2010 zijn de informatietechnologie, verzekeringsmaatschappijen, logistiek en energiemaatschappijen belangrijke economische sectoren voor de stad. Er zijn enkele grote Duitse bedrijven zoals Rhenus, Amprion en RWE-Westnetz gevestigd. De stad en haar handelscentrum beschikt over een grote haven en heeft een metro en vliegveld (Flughafen Dortmund). Er zijn diverse wetenschappelijke instellingen, onder andere zes universiteiten en meerdere grote nationale onderzoeksorganisaties.
Dortmund staat bekend om zijn bier, voetbalploeg Borussia Dortmund, voetbalmuseum, winkelstraat Westenhellweg en de Technische Universiteit Dortmund.
Geschiedenis
thumb|left|Stadsgezicht met op de achtergrond de toren van de Reinoldikerk en Marienkerk (ca.1470) thumb|Het wapen van het Huis Nassau-Fulda; met de kwartieren van Dortmund Dortmund ligt aan de Westfaalse hellweg. De stad wordt in bronnen uit 880 voor het eerst genoemd als Trutmundi.Rudolf Kötzschke (Hrsg.): Die Urbare der Abtei Werden a. d. Ruhr (= Publikationen der Gesellschaft für rheinische Geschichtskunde XX: Rheinische Urbare). Bd. 2: A. Die Urbare vom 9.-13. Jahrhundert. Hrsg. von Rudolf Kötzschke, Bonn 1908, Nachdruck Düsseldorf 1978, Bd. 3: B. Lagerbücher, Hebe- und Zinsregister vom 14. bis ins 17. Jahrhundert, Bonn 1908, Nachdruck Düsseldorf 1978, Bd. 4,I: Einleitung und Register. I. Namenregister. Hrsg. von Fritz Körholz, Düsseldorf 1978, Bd. 4,II: Einleitung, Kapitel IV: Die Wirtschaftsverfassung und Verwaltung der Großgrundherrschaft Werden. Sachregister. Hrsg. von Rudolf Kötzschke, Bonn 1958 In 952 wordt het als “vicus” (stad) genoemd en in 1226 is het een rijksstad. In 1523 wordt er de reformatie toegestaan, maar niet integraal ingevoerd. Dat gebeurt in 1570 als er door het stadsbestuur voor de reformatie wordt gekozen. Als het graafschap Mark in 1609 aan Brandenburg-Pruisen toevalt, komt de zelfstandigheid van de rijksstad sterk onder druk te staan. thumb|Stadsgezicht 1804 In de Reichsdeputationshauptschluss van 25 februari 1803 wordt in paragraaf 12 de inlijving bij het vorstendom Nassau-Dillenburg vastgesteld, waardoor de stad niet langer vrije rijksstad is (1226-1803). Omdat de vorst, beter bekend als stadhouder Willem V, geen geroofde landen wil, neemt zijn zoon de latere koning Willem I bezit van de nieuwe gebieden. De prins van Oranje houdt op 30 juni 1803 zijn intocht in de stad. Als graafschap Dortmund gaat het deel uitmaken van het vorstendom Nassau-Oranje-Fulda.
Op 12 juli 1806 worden middels de Rijnbondakte aan de meeste Nassause vorstendommen hun soevereiniteitsrechten ontnomen. In oktober van hetzelfde jaar wordt het graafschap door Franse troepen bezet en wordt op 1 maart 1808 bij het groothertogdom Berg gevoegd. Het is daar de hoofdstad van het Ruhr-departement.
Op het congres van Wenen in 1815 wordt het hele groothertogdom Berg, dus ook Dortmund bij het koninkrijk Pruisen gevoegd.
Vanaf het begin van de 19e eeuw is Dortmund snel geïndustrialiseerd, mede dankzij de aanwezigheid van grote hoeveelheden kolen in de buurt van de stad. De voornaamste activiteit was de productie van staal en de stad kreeg de bijnaam Staalstad. Tussen 1921 en 1925 werd Dortmund door Franse en Belgische troepen bezet om Duitsland tot herstelbetalingen voor de Eerste Wereldoorlog te dwingen. Tijdens de recessie van de jaren zeventig van de 20e eeuw zijn veel onrendabele staalfabrieken gesloten. Onder meer Hoesch had een groot staalfabriekscomplex in Dortmund. thumb|Centrum van Dortmund na het puinruimen in 1945 Tijdens de Tweede Wereldoorlog had Dortmund een belangrijke rol als het hart van het industriële Ruhrgebied waar bommen en wapens ontwikkeld werden. Als gevolg daarvan is de stad door de Engelse en Amerikanen zwaar gebombardeerd. De historische gebouwen in het centrum van de stad zijn toen zwaar beschadigd. Zij zijn later of gerestaureerd of de als gevolg van de bombardementen ontstane lege plekken zijn parken geworden. Dortmund is daardoor een zeer groene stad, die zich uitstekend leent om te fietsen. In de jaren 70 en 80 van de twintigste eeuw had de lokale industrie zwaar te lijden onder internationale concurrentie. In diezelfde periode werden de kolenmijnen gesloten.
Vanaf grofweg 1990 heeft Dortmund zich gemoderniseerd. De zware industrie heeft plaats gemaakt voor dienstverlenende en technologische bedrijven. De stad is de hoofdzetel van Rhenus, Amprion, Tedi een Verizon Communications. Er zijn veel kunstgalerieën en musea. Van oudsher zijn in de stad enkele grotere brouwerijen gevestigd waar het Dortmunder bier wordt gebrouwen. Bekend zijn ook het voetbal - Borussia Dortmund - en de jaarlijkse kerstmarkt.
Geografie Dortmund ligt in het midden van de deelstaat Noordrijn-Westfalen aan de rand van het Sauerland en Münsterland in de Noord-Duitse Laagvlakte. De stad maakt deel uit van het Metropoolgebied Rijn-Ruhr. De agglomeratie Rhein-Ruhr is een van de grootste industriegebieden in Europa en het grootste in Duitsland. Belangrijke steden in de nabije omgeving zijn Münster, Essen, Duisburg, en Düsseldorf. Het hoogste punt van de stad is gelegen in de wijk Dortmund-Syburg en wordt gevormd door de 254,33 meter hoge Klusenberg. Het laagste punt is het Lanstroper meer in Dortmund-Derne op 49,5 meter boven NAP.
Dortmund ligt aan de rivieren de Ruhr en de Emscher, die hebben bijgedragen aan de groei van de stad. Er is een binnenhaven aan het Dortmund-Eemskanaal.
Indeling van de stad
De stad bestaat uit twaalf districten (Stadtbezirke) die zijn onderverdeeld in 63 wijken. Elk district heeft een bestuur bestaande uit 19 gekozen leden. De twaalf stadsdistricten met de daarbij behorende wijken zijn: Innenstadt-West: City, Dorstfeld, Dorstfelder Brücke, Westfalenhalle Innenstadt-Nord: Borsigplatz, Hafen, Nordmarkt Innenstadt-Ost: Kaiserbrunnen, Ruhrallee, Westfalendamm Eving: Brechten, Eving, Holthausen, Lindenhorst Scharnhorst: Alt-Scharnhorst, Derne, Hostedde, Kirchderne, Kurl-Husen, Lanstrop, Scharnhorst-Ost Brackel: Asseln, Brackel, Wambel, Wickede Aplerbeck: Aplerbeck, Berghofen, Schüren, Sölde, Sölderholz Hörde: Benninghofen, Hacheney, Holzen, Hörde, Syburg, Wellinghofen, Wichlinghofen Hombruch: Barop, Bittermark, Brünninghausen, Eichlinghofen, Hombruch, Kirchhörde, Menglinghausen, Persebeck, Lücklemberg Lütgendortmund: Bövinghausen, Kley, Lütgendortmund, Marten, Oespel, Westrich Huckarde: Deusen, Huckarde, Jungferntal-Rahm, Kirchlinde Mengede: Bodelschwingh, Mengede, Nette, Oestrich, Schwieringhausen, Westerfilde
Naburige steden thumb|Dortmund Zuid, drie steden hoek tussen Dortmund, Hagen en Herdecke De stad Dortmund grenst in het noorden aan de steden Lünen en Waltrop, in het oosten aan de steden Unna, Kamen en Holzwickede, in het zuiden aan de steden Schwerte, Hagen en Herdecke. Ten westen van Dortmund liggen de steden Witten en Bochum.
Klimaat Het klimaat van Dortmund is gematigd. De zomers en winters in de Boven-Rijnslenk behoren tot de warmste respectievelijk mildste van Duitsland. De jaargemiddelde temperatuur is 9,5°C, gebaseerd op klimaatgegevens van de luchthaven.Das Klima in Dortmund, Klimadiagramme.de Dat is hoger dan andere grote Duitse steden als Hamburg (9,0 °C) Berlijn (8,9 °C) en München (7,6 °C). De warmste maand in Dortmund is juli (gemiddeld 17,6 °C), de koudste maand is januari (gemiddeld 1,4 °C). Tussen 1961 en 1990 viel er jaarlijks gemiddeld 675 mm regen, tussen 1971 en 2000 bedroeg de jaargemiddelde neerslag 611 mm. In juni valt gemiddeld de meeste neerslag (82,2 mm), in februari het minst (52,8 mm).
Bevolking thumb|De St. Reinoldikirche is Dortmund grootste kerkgebouw Onder de 601.000 inwoners die Dortmund op 31 december 2017 had, waren destijds 104.015 buitenlanders, een percentage van 17,3. Driekwart hiervan was afkomstig uit andere Europese landen (waarbij Turkije als Europees land is gerekend). De tien omvangrijkste buitenlandse bevolkingsgroepen waren op 31 december 2017 de Turken (22.154), Polen (9.988), Syriërs (7.791), Roemenen (4.561), Grieken (4.132), Spanjaarden (3.623), Italianen (3.569), Marokkanen (3.421), Oekraïners (2.420) en Kroaten (2.103). Op diezelfde datum waren er circa 200 Belgen en ongeveer 500 Nederlanders woonachtig in Dortmund. Einwohnerstand und Einwohnerbewegung in Dortmund - Viertes Quartal 2017, Dortmund Statistik Aktuell, 12/2017
Door zijn lange en veelbewogen geschiedenis, immigratiegolven en zijn internationale karakter telt Dortmund een groot aantal verschillende religies. Sinds de Reformatie geldt de stad van oudsher als protestants, maar de katholieke geloofsgemeenschap is nooit helemaal uit de stad verdwenen en heeft een vergelijkbare omvang als de protestantse kerkgemeente. Dortmund beschikt voorts over een van 's lands grootste joodse gemeenschappen en sinds de Tweede Wereldoorlog hebben ook andere wereldreligies in de stad voet aan de grond gezet. Bovendien hebben ook niet-religieuze levensbeschouwingen een noemenswaardige aanhang. Dortmund Statistische Jahrbücher - 2017, Dortmund Statistik Aktuell, 12/2017
Politiek Als Kreisfreie Stadt wordt Dortmund bestuurd door een Oberbürgermeister en een aantal Bürgermeister, die samen het stadsbestuur vormen; elk van deze burgemeesters heeft zijn eigen bevoegdheden.Stadt Dortmund: . Gearchiveerd op 8 april 2023. De Oberbürgermeister is tevens lid en voorzitter van de gemeenteraad, dat over alle belangrijke aangelegenheden in de stad beslist. De gemeenteraad wordt om de vijf jaar verkozen.Stadt Dortmund: Gemeinderat der Stadt Dortmund. Gearchiveerd op 8 april 2023. De uitgaven van de stad Dortmund bedragen jaarlijks circa 2,4 miljard. Dortmund kampt met enorme schulden, op 25 mei 2008 bedroeg de totale schuld 3,15 miljard euro.Schuldenstand Stadt Dortmund: Schulden der Stadt Dortmund. Gearchiveerd op 10 april 2022.
Stadswapen thumb|Oude Stadthuis met Stadswapen left|90px|Wapen Dortmund Het stadswapen van Dortmund bestaat al enkele eeuwen, hoewel het wel enkele keren is veranderd. De kleuren rood en wit verwijzen naar het Hanzeverbond. Dortmund was een belangrijke Hanzestad en de Hanzevlag ligt dan ook voor een deel aan de basis van het stadswapen van Dortmund. Het wapenschild bestaat uit een zwarte adelaar met een rode bek op een gouden achtergrond.
Burgemeester De huidige burgemeester van Dortmund is Thomas Westphal en is in functie sinds 1 November 2020. Het stadsbestuur zetelt in het "Rotes Rathaus" nabij de Friedensplatz.
Stadsraad – actuele zetelverdeling CDU SPD GRÜNE Die Linke FDP Alternative für Deutschland Andere partijen Totaal 2020 20 27 22 5 3 5 8 90 leden van de raad
Stedenbanden De gemeente Dortmund heeft de volgende jumelages (partnersteden): Buffalo (Verenigde Staten) sinds 1977 Amiens (Frankrijk) sinds 1960 Xian (China) sinds 1991 Netanja (Israël) sinds 1980