miniatuur|Ontwikkeling van de Russische economie, 1992-2013 De economie van Rusland is sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991 een kapitalistische markteconomie.
Economische geschiedenis na 1991 Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie stortte de economie van Rusland volledig in. De communistische partij gaf de politieke macht uit handen, en mede hierdoor kwam de economie in een vrije val. Per 1 januari 1992 liet president Boris Jeltsin de prijzen vrij in de hoop daarmee de lege winkels te vullen. Chicago Tribune Yeltsin leaps toward free markets, 3 januari 1992, geraadpleegd op 11 april 2020. Gearchiveerd op 11 april 2020. De prijzen verviervoudigden van de ene op de andere dag en bleven het land lange tijd plagen. In het jaar 2000 was bijna 2 miljoen Russische roebel nodig wat in 1990 nog voor 100 roebel aangeschaft kon worden. Het spaargeld werd ook veel minder waard. Medio 1993 kregen de Russen twee weken de tijd 35.000 van hun oude roebels (circa 35 dollar) om te wisselen voor nieuwe roebels. Los Angeles Times Russia Won’t Honor Pre-1993 Ruble Bills, 25 juli 1993, geraadpleegd op 11 april 2020 Alles daarboven bleef op een spaarrekening voor een periode van zes maanden. Met de hoge inflatie van zo'n 2500% op jaarbasis was dit bijna niets meer waard na dat halfjaar.
De prijzen werden te vroeg vrijgelaten. Alle fabrieken en boerderijen waren nog in handen van de staat en na 70 jaar centrale economische planning was er geen bedrijfsleven dat reageerde op prijsveranderingen door de productie te verhogen. The Piratization of Russia, uitgeverij Routledge, New York (2001) , p.12-15 Privatisering was hiervoor de aangedragen oplossing. Dit gebeurde in drie fasen. De eerste fase was de verkoop van kleine bedrijven. Deze werden publiekelijk geveild voor weinig geld of gratis weggegeven aan de werknemers. De tweede golf was de voucherprivatisering van 1992-1994. Ieder Rus kreeg een coupon met een nominale waarde van 10.000 roebel die ingeruild kon worden tegen aandelen in een bedrijf. De derde en laatste grote golf was het leningen voor aandelen programma in 1995 en 1996. De overheid bleef een belangrijke rol spelen in de economie, zo bleven bedrijven in het militair-industrieel complex en nutsbedrijven veelal volledig in staatshanden.
De plotselinge overgang van communisme naar kapitalisme leidde tot ‘kapitalisme op zijn rauwst’, waarbij mensen met de juiste connecties snel rijk werden en de overgrote meerderheid verarmde. De 'nieuwe rijken' zijn vaak dezelfde bestuurspersonen die in de laatste jaren van het communisme nog 'trouwe' partijleden waren en in 'naam van de communistische partij' de touwtjes op lokaal en hoger niveau in handen hadden. Uit aard van hun functie wisten deze snel de bakens te verzetten en hun weg te vinden in de gewijzigde omstandigheden, vooral via allerlei connecties die ze altijd al hadden. Criminele organisaties domineerden het leven en wetten werden niet of nauwelijks gehandhaafd.
JaarReële economische groeiBBP (1989=100)InflatiePrijsontwikkeling cumulatief (1990=100 roebel)1989 100 1990−3,8%96 1001991−5,0%92260%2601992−14,5%802610%6.7861993−8,7%74940%63.7881994−12,7%65320%204.1231995−4,1%63230%469.4831996−3,4%61122%572.76919970,9%61111%635.7731998−4,9%58184%1.169.82319993,2%60137%1.602.65820007,7%65120%1.923.189
Door de vermindering van de staatsbemoeienis op buitenlandse handel grepen veel mensen hun kans. Zij kochten bijvoorbeeld diamant, olie en andere grondstoffen voor roebels op de nog wel gecontroleerde en dus goedkope binnenlandse markt. Vervolgens verkochten ze deze voor de werkelijke prijs op de buitenlandse markt. De opbrengst bleef vaak buiten Rusland en dit resulteerde in een enorme kapitaalvlucht. Met de opbrengst werden ook grote staatsbedrijven opgekocht voor een fractie van de werkelijke waarde. Het is een van de verklaringen voor de snelle rijkdom van sommige Russen, die in populair taalgebruik ook wel worden aangeduid als "oligarchen". Belasting werd op grote schaal ontdoken en de overheid miste inkomsten om het beleid in de juiste banen te leiden of zelfs om salarissen van de ambtenaren, soldaten en agenten te betalen. In 1998 was het bruto binnenlands product van Rusland met zo'n 40% gedaald ten zichtte van 1989.
President Vladimir Poetin, ook voortgekomen uit deze kringen, probeerde sindsdien wel de snelle rijkdom van enkelen te belemmeren. De arrestatie en veroordeling van oliemagnaat en miljardair Michail Chodorkovski in 2005 is daarvan een goed voorbeeld. Chodorkovski had kritiek op Poetin en steunde liberale partijen. Overigens was die rechtszaak, vooral in het buitenland, zwaar omstreden. Poetin probeerde echter niet alleen via de rechter de oligarchen aan te pakken. Een opvallend verschijnsel is zijn poging ze aan te stellen als gouverneurs van arme gebieden, zoals Roman Abramovitsj in Tsjoekotka. Poetin hoopt dat ze hun geld zullen investeren in deze gebieden.
Rusland heeft zich vrij snel hersteld van de Roebelcrisis van 1998, die volgde op de Aziatische financiële crisis van een jaar eerder. Nadien groeide de economie enige tijd jaarlijks met gemiddeld 6,5%. Het land werd daarbij geholpen door onder meer een sterke stijging van de olieprijs. Aardolie en aardgas werden zeer belangrijke exportproducten van Rusland, maar ook de binnenlandse bestedingen namen toe. Nog niet alle Russen profiteerden van de economische groei in de eerste jaren na 1998, maar grote groepen beschikten over meer geld dan enkele jaren daarvoor. Al met al deed dat het vertrouwen in Rusland toenemen en waren meer buitenlandse bedrijven erin geïnteresseerd om in het land te investeren.
Op 3 januari 1992 meldde Rusland zich aan voor een volwaardig lidmaatschap bij het Internationaal Monetair Fonds (IMF). In de zomer van 1991 had de voormalige Sovjet-Unie zich ook al aangemeld, maar het IMF wilde hier niet helemaal in meegaan waardoor de Sovjet-Unie de aanvraag introk. In april 1992 trad Rusland toe tot het IMF. IMF Russia, geraadpleegd op 28 maart 2020. Gearchiveerd op 20 april 2020.
In 2012 werd Rusland het 156e land dat toetrad tot de Wereldhandelsorganisatie (WTO). WTO Working Party seals the deal on Russia’s membership negotiations, 10 november 2011, geraadpleegd op 28 maart 2020. Gearchiveerd op 19 juni 2020. In juni 1993 had Rusland zich al aangemeld maar het duurde bijna 10 jaar voordat alle onderhandelingen afgerond waren en er een pakket van afspraken lag voor toetreding.
Oorlogseconomie Er zijn internationale sancties tegen Rusland ingesteld wegens de Russische invasie van Oekraïne in 2022 (en ook al sinds 2014 in de aanloop ervan). De sancties omvatten ook het bevriezen van tegoeden van de Russische Centrale Bank. De centrale bank heeft US$ 630 miljard aan deviezenreserves, om te voorkomen dat deze de effecten van de sancties zou kunnen compenseren. Verder hebben diverse buitenlandse bedrijven de activiteiten in Rusland stilgelegd. Voor zover het gaat om bedrijven die voor meer dan 25 procent in handen zijn van (rechts)personen uit de zogenoemde ‘onvriendelijke naties’ kunnen deze onder curatele worden gesteld. Om dat te voorkomen, moeten ze hun activiteiten in Rusland met spoed hervatten of hun aandelen verkopen.Rusland wil eigendommen van vertrekkende bedrijven als Ikea en Shell nationaliseren. Gearchiveerd op 10 maart 2022.
Sinds begin 2022 worden er minder officiële economische statistieken gepubliceerd. Volgens de meeste schattingen kost elke dag van de oorlog in Oekraïne Rusland tussen de US$ 0,5 en 1,0 miljard.
Op 27 juni 2022 ging Rusland failliet omdat een deel van zijn buitenlandse schulden niet konden worden afgelost, het eerste dergelijke faillissement sinds 1918.
In november 2022 belandde Rusland officieel in een recessie, aangezien de Federale Staatsstatistiekdienst voor het tweede kwartaal op rij een daling van het bbp rapporteerde.
Als onderdeel van de sancties die aan Rusland werden opgelegd, kwamen de ministers van Financiën van de G7-groep op 2 september 2022 overeen om de prijs van Russische olie en olieproducten te beperken. Dit was bedoeld om Rusland in staat te stellen de productie op peil te houden, maar de inkomsten uit de olieverkoop te beperken.
In december 2022 concludeerde een onderzoek van de afdeling Onderzoek en Prognoses van de Russische centrale bank dat de importafhankelijkheid van de Russische economie relatief laag is. De belangrijkste verklaring hiervoor zou de geringe betrokkenheid van de Russische economie bij de wereldwijde toeleveringsketens en de focus op de productie van grondstoffen kunnen zijn. Ongeveer 60% van de Russische import is afkomstig uit landen die sancties tegen Rusland hebben aangekondigd.
Na elf jaar onderhandelen ondertekenden Armenië, Wit-Rusland, Kazachstan, Kirgizië, Rusland, Tadzjikistan en Oezbekistan op 8 juni 2023 in Sotsji de Overeenkomst van het Gemenebest van Onafhankelijke Staten inzake Vrijhandel in Diensten, Vestiging, Exploitatie en Investeringen. Deze overeenkomst integreert Oezbekistan en Tadzjikistan gedeeltelijk volgens de gemeenschappelijke normen van de WTO (Algemene Overeenkomst inzake Handel in Diensten) en de EAEU (sommige bepalingen werden ontleend aan de wetgeving van de EAEU), zelfs zonder lidmaatschap van de WTO (Oezbekistan) of de EAEU (Oezbekistan en Tadzjikistan). Het Verdrag betreffende de Euraziatische Economische Unie heeft internationale overeenkomsten over de handel in diensten behouden binnen de nationale bevoegdheid van de lidstaten. De EAEU is daarom geen partij bij de overeenkomst.
De begroting voor 2024 voorziet in inkomsten van 35 biljoen roebel (US$ 349 miljard) en uitgaven van 36,6 biljoen, gebaseerd op een olieprijsprognose voor de Oeral van US$ 71,30 per vat, een wisselkoers van 90,1 roebel voor 1 dollar en een inflatie van 4,5%. De defensie-uitgaven zullen verdubbelen tot 10,78 biljoen roebel, dat is 29,4% van de uitgaven. De werkloosheid is met 3% bijzonder laag, mede door demografische krimp, de vraag naar industriële en militaire arbeidskrachten door de oorlog, en emigratie.
In januari 2025 werd gemeld dat Rusland sinds begin 2022 een tweeledige strategie gebruikt om de hoge kosten van de Russisch-Oekraïense oorlog te financieren. Naast het officiële Russische defensiebudget – de directe financiële uitgaven voor het voeren van de oorlog werden geschat op US$ 250 miljard dollar tot juni 2024, werd voor US$ 200 miljard aan bankleningen afgedwongen voor defensie-aannemers en oorloggerelateerde bedrijven. De uitgaven aan defensie en veiligheid maakten ongeveer 40% uit van de totale Russische overheidsuitgaven in 2025, meer dan de gecombineerde uitgaven aan onderwijs, gezondheidszorg, sociaal beleid en de nationale economie. gecentreerd|miniatuur|837x837px|Russische inflatiecijfer 2012–2022
Algemeen overzicht In onderstaande tabel staan enkele belangrijke economische gegevens van het land sinds 2007. De negatieve effecten van de kredietcrisis zijn zichtbaar in de daling van de economie in 2009, maar sindsdien is een herstel opgetreden. IMF IMF Russian Federation, juli 2014, geraadpleegd op 17 oktober 2014 Het belangrijkste exportproduct van Rusland is energie, olie en aardgas, met een aandeel van twee derde in de totale exportopbrengsten. Fluctuaties in de export zijn vooral het gevolg van veranderingen van de olieprijs op de wereldmarkt. De import blijft hierop achter en het land laat een overschot zien op de lopende rekening. Deze overschotten komen ook tot uiting in de internationale reserves van het land, die meer dan US$ 500 miljard bedroegen per jaareinde 2013. De Russische overheid profiteert veel van olie- en gasopbrengsten en ruim een kwart van de overheidsinkomsten zijn energie gerelateerd. De hoge inflatie in en rond 2008 en in 2015 was voornamelijk het effect van een waardevermindering van de Russische roebel. In 2020 was het Russische bbp bijna US$ 1500 miljard en dit was vergelijkbaar met de som van de Benelux landen.