thumb|Nooteboom en List (1967) Cornelis Johannes Jacobus Maria (Cees, spreek uit als "sees") Nooteboom (Den Haag, 31 juli 1933 – Sant Lluís, 11 februari 2026) was een Nederlandse schrijver van voornamelijk romans, poëzie en reisverslagen.
Levensloop De Hagenaar Nooteboom werd op school vaak als 'lastpak' weggestuurd, en zou op niet minder dan vier middelbare scholen hebben schoolgegaan. Na de dood van zijn vader bij het bombardement op het Bezuidenhout in 1945 werd hij door zijn stiefvader op kostscholen gestuurd: een franciscaner klooster in Venray en het Augustinianum in Eindhoven, maar hij maakte zijn middelbare school af aan een avondgymnasium te Utrecht.
Hij begon met werken in 1951 bij een bank in Hilversum, maar zwierf vanaf 1953 door Europa, nadat hij was afgekeurd voor zijn dienstplicht in het leger omdat hij 'te mager' zou zijn. Tijdens zijn reis schreef hij het eerste hoofdstuk van zijn debuutroman Philip en de anderen. In Parijs leerde hij de fotograaf Philip Mechanicus kennen, met wie hij naar Cannes trok en vandaar naar Nederland. In 1955 kwam zijn debuut Philip en de anderen uit waarvoor hij de eerste Anne Frank-prijs ontving. De naam Philip was een verwijzing naar Mechanicus. In 1956 volgde de dichtbundel De doden zoeken een huis, en in datzelfde jaar schreef hij zijn eerste grote journalistieke reportage voor Het Parool over de Hongaarse opstand, waarvoor hem een reisbeurs werd toegekend. Aan het eind van de jaren vijftig begon hij reisverhalen te schrijven voor Elsevier. Dit zou zijn genre blijven.
Na De ridder is gestorven (1963) schreef hij bijna twintig jaar geen roman. Vanaf 1961 was hij redacteur bij de Volkskrant, maar in 1967 werd hij reisredacteur bij het tijdschrift Avenue. In een verslag van een reis naar New York schreef Nooteboom in januari 1975 dat de twee torens van het plaatselijke World Trade Center, dan nog maar twee jaar oud, op een rare manier kwetsbaar en fragiel ogen: "iets wat nooit kan blijven en op een dag met een zucht in elkaar zakt" (De zucht naar het westen, p.55). Ruim een kwart eeuw later, bij de terroristische aanslag op de Twin Towers van 11 september 2001, kwam deze voorspelling uit.
Zijn bekendste boek is Rituelen (1980). Het werd in 1981 bekroond met de Ferdinand Bordewijk Prijs en in 1989 verfilmd onder regie van Herbert Curiël, met in de hoofdrollen Derek de Lint en Thom Hoffman.
Nootebooms werk behoort tot het meest vertaalde Nederlandse werk; in het Duits, het Engels, het Spaans, het Frans, het Turks, het Hongaars en veel andere talen. Vooral in het Duitse taalgebiedArjen Fortuin, De dag waarop Cees Nooteboom een literaire wereldster werd. Dankzij de Duitse tv werd Nooteboom begin jaren 90 een Grote Europese Schrijver. In eigen land bleef de erkenning achter, Necrologie, NRC, 14 februari 2026, blz. 16. was Nooteboom een echte bestseller-auteur, waar de vertaling soms nog eerder verkrijgbaar was dan het Nederlandse origineel in Nederland.
Op 24 juli 2005 was hij de gast in het programma Zomergasten bij de VPRO.
Kenmerken van zijn romans Nooteboom maakt vaak gebruik van raamvertellingen, die soms nog eens gesplitst zijn in onderdelen. De onderdelen waarin hij zijn romans verdeelt, zijn meestal ook in een verschillende stijl geschreven. Naar het einde toe laat hij de scheiding tussen kern- en kaderverha(a)l(en) vervagen, zelfs indien deze zich in een andere tijd en/of plaats afspelen. Personages die eventueel in voorgaande onderdelen zijn gestorven laat hij dan voortleven in nakomelingen. zodat het toch nog mogelijk is alle onderdelen tot een geheel te doen versmelten. Andere kenmerken: Hij probeert de sfeer in zijn boeken te creëren door het verwerken van de toenmalige actualiteit en gedachtestromingen uit de tijd en plaats waarin het verhaal zich afspeelt. Zijn hoofdpersonages zijn vaak complex of chaotisch. Complexe liefde: de (hoofd)personages in zijn boeken beleven liefde en/of seksualiteit meestal niet op "normale" wijze (door driehoeksverhoudingen, kleine onderlinge sociale afhankelijkheid, groepsverkrachting zonder trauma's etc.). Hij laat andere culturen in zijn boeken aan bod komen. Paradijs verloren is een goed voorbeeld van deze kenmerken: het bestaat uit een verhaal in een verhaal in een verhaal; een gelaagde hiërarchie van raamvertellingen dus. In deze roman zijn de kaderverhalen en het kernverhaal nog eens opgesplitst in verschillende onderdelen, elk in een andere stijl geschreven. Op het einde zijn alle belangrijke personages uit alle onderdelen bij elkaar en is het onderlinge verband duidelijk. Ook is een van de hoofdpersonages, Alma, een vrij chaotisch personage, dat in het begin van het (kern)verhaal wordt verkracht door een groep mannen in een achterbuurt van São Paulo, maar er geen trauma's aan overhoudt. Ook komt de cultuur van de Aboriginals veel aan bod in het boek.
Privéleven en overlijden In 1957 trouwde hij in New York met Fanny Lichtveld, dochter van de Surinaamse minister Frans Lichtveld en het nichtje van schrijver Albert Helman. In 1964 volgde een scheiding waarna hij een relatie aanging met zangeres Liesbeth List, voor wie hij tussen 1965 en 1979 ook een aantal teksten schreef. List verliet hem gedesillusioneerd en verklaarde later Nooteboom als zeer dominant te hebben ervaren.Ze weten Liesbeth altijd te vinden, de Volkskrant, 13 februari 2016. Gearchiveerd op 13 november 2020. In het programma 'Het laatste woord' van Jeroen Pauw verklaarde List dat hij haar sloeg.Serie "Het laatste woord" 30:40 In 1979 leerde hij de fotografe Simone Sassen kennen; zij werd zijn levenspartner.
In 2016 trouwde hij op 83-jarige leeftijd met haar. Vanaf 1970 woonde hij in een vroeg-achttiende-eeuws huis in de oude binnenstad van Amsterdam. Hij bracht een groot deel van het jaar door op het Spaanse eiland Menorca waar hij een huis had in Sant Lluís. Nooteboom overleed daar op 11 februari 2026 op 92-jarige leeftijd.Muere en Menorca el escritor holandés Cees Nooteboom a los 92 años, rtve.es, 12, februari 2026
Waardering
Prijzen 1957 - Anne Frank-prijs voor Philip en de anderen 1960 - Poëzieprijs van de gemeente Amsterdam voor Ibicenzer gedicht 1960 - ANV-Visser Neerlandia-prijs voor De zwanen van de Theems 1963 - Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs voor De ridder is gestorven 1965 - Poëzieprijs van de gemeente Amsterdam voor Gesloten gedichten 1978 - Jan Campertprijs voor Open als een schelp - dicht als een steen 1981 - Ferdinand Bordewijk Prijs voor Rituelen 1982 - Cestoda-prijs 1982 - Mobil Pegasus Literatuur Prijs voor Rituelen 1985 - Multatuliprijs voor In Nederland 1992 - Constantijn Huygensprijs voor zijn gehele oeuvre 1993 - Aristeionprijs (Europese Literatuurprijs) 1997 - benoemd tot Honorary member of the Modern Language Association of the United States of America. 2000 - Gedichtendagprijzen voor het gedicht Harba lori fa uit de bundel Zo kon het zijn 2002 - Goethe-prijs 2002 - Oostenrijkse staatsprijs 2004 - P.C. Hooft-prijs voor zijn gehele oeuvre 2009 - Prijs der Nederlandse Letteren voor zijn gehele oeuvre. Deze driejaarlijkse prijs werd hem op 18 november 2009 door de Belgische koning Albert overhandigd.Nooteboom krijgt zijn dierbaarste prijs, de Volkskrant, 19 november 2009 2010 - Gouden Uil voor 's Nachts komen de vossen 2010 - Literaturpreis der Konrad-Adenauer-Stiftung 2011 - Bob den Uyl-prijs voor Scheepsjournaal: een boek van verre reizen 2018 - Horst-Bienek-Preis van de Bayerische Akademie der Schönen Künste voor zijn poëzie 2020 - Premio Formentor de las Letras, Spaanse literatuurprijsCees Nooteboom 86 winnaar van prestigieuze Spaanse oeuvreprijs www.nu.nl. Gearchiveerd op 26 januari 2021. 2020 - Österreichisches Ehrenkreuz für Wissenschaft und Kunst 1e klasse.Cees Nooteboom ontvangt Österreichisches Ehrenkreuz www.tzum.info 22 juli 2020. Gearchiveerd op 27 januari 2023.
Eredoctoraten
2006 - Eredoctoraat verleend door de Radboud Universiteit in Nijmegen. Bij deze gelegenheid sprak hij de Radboudrede uit. 2008 - Eredoctoraat verleend door de Freie Universität Berlin. 2019 - Eredoctoraat verleend door het University College Londen.
Bibliografie 1954 - Philip en de anderen. Amsterdam: Querido 1956 - De doden zoeken een huis. Gedichten, Amsterdam: Querido 1958 - De verliefde gevangene. Amsterdam: Querido 1959 - Koude gedichten. Amsterdam: Querido 1959 - De zwanen van de Theems: toneelstuk in 3 bedrijven. Amsterdam: Querido 1960 - Het zwarte gedicht. Amsterdam: Querido. 1961 - De koning is dood. [tek. Paul Citroen]. Utrecht: De Roos 1963 - Een middag in Bruay. [met nawoord van W.L. Brugsma]. Amsterdam: De Bezige Bij. 1963 - De ridder is gestorven. Amsterdam: Querido. 1964 - Gesloten gedichten. Amsterdam: De Bezige Bij. 1965 - Een nacht in Tunesië. Amsterdam: De Bezige Bij. 1967 - Een avontuur in St. Tropez. [foto's van John Rosinga ... et al.]. Hilversum: De Jong & Co. 1968 - Een ochtend in Bahia. Amsterdam: De Bezige Bij. 1968 - De Parijse beroerte. Amsterdam: De Bezige Bij. 1970 - Gemaakte gedichten. Amsterdam: De Bezige Bij. 1971 - Bitter Bolivia; Maanland Mali. Amsterdam: De Bezige Bij. 1978 - Open als een schelp - dicht als een steen: gedichten. Amsterdam: De Arbeiderspers. 1978 - Een avond in Isfahan: reisverhalen uit Perzië, Gambia, Duitsland, Japan, Engeland, Madeira en Maleisië. Amsterdam: De Arbeiderspers. 1980 - Rituelen: roman. Amsterdam: De Arbeiderspers. 1980 - Nooit gebouwd Nederland. Redaktieraad: D. Boon Czn; idee en samenst.: Cees de Jong ... [et al.]; tekst: Cees Nooteboom. Amsterdam: Koninklijk Verbond van Grafische Ondernemingen 1981 - De halve wereld. Utrecht: Knippenberg (Bulkboek; nr. 113). 1981 - Voorbije passages. Amsterdam: De Arbeiderspers. 1981 - Een lied van schijn en wezen. Amsterdam: De Arbeiderspers. 1981 - Voorbije passages 2 (reisverhalen) 1982 - Gyges en Kandaules: een koningsdrama. Amsterdam: Arbeiderspers. 1982 - Mokusei!: een liefdesverhaal. Amsterdam: De Arbeiderspers. 1982 - Aas: gedichten. Amsterdam: Arbeiderspers. , 1982 - Poezie. Amsterdam: J. Meijer. 1983 - Fantasma. Kleurenets Sjoerd Bakker. Banholt: In de Bonnefant. , 1983 - Nooteboom's Hotel, Paradijslaan 1, Shangri La, Ultima Thule, naast restaurant 'Chez God'''. Amsterdam: Phoenix Editions 1983 - Waar je gevallen bent, blijf je. Amsterdam: De Arbeiderspers. 1984 - Vuurtijd, ijstijd: gedichten 1955-1983. Amsterdam: De Arbeiderspers. , 1984 - In Nederland. Amsterdam: De Arbeiderspers. 1985 - De zucht naar het Westen: Voorbije passages 3. Amsterdam: De Arbeiderspers. 1985 - Tekens tegen het wit. [tekst] Cees Nooteboom; [zeefdr.] Arty Grimm. [S.l.: s.n.] 1986 - De dichter en de dingen. Cees Nooteboom: gedichten; Arty Grimm: zeefdrukken. Uden: Sandoz 1986 - De Boeddha achter de schutting: aan de oever van de Chaophraya: een verhaal. [ill.: Sjoerd Bakker]. Utrecht: Kwadraat. 1988 - Arty Grimm. [teksten: Cees Nooteboom, Maarten Jager]. Utrecht: Galerie Quintessens 1988 - Het Spaanse van Spanje. [Amsterdam]: De Bijenkorf. 1988 - De brief. Ill. Willem van Malsen. Amsterdam: De Arbeiderspers. , 1988 - De brief: speech gehouden door Cees Nooteboom tijdens de Gouden Brief uitreiking 1987. 's-Gravenhage: PTT Post. 1989 - De wereld een reiziger. Amsterdam: De Arbeiderspers. 1989 - Het gezicht van het oog. Amsterdam: De Arbeiderspers. , 1990 - Berlijnse notities. Amsterdam: De Arbeiderspers. 1990 - Brooklyn responsorium. Leo Vroman & Cees Nooteboom. Banholt: In de Bonnefant. , 1991 - Rollende stenen, getijde. Cees Nooteboom gedichten; tek. en schilderijen Jan van den Berg. Eindhoven: Stichting Plint. , 1991 - De verliefde gevangene: tropische verhalen. Amsterdam: Muntinga. 1991 - Vreemd water. [foto's: Simone Sassen]. Amsterdam: De Arbeiderspers. , 1991 - Het volgende verhaal. Amsterdam: Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB). 1991 - Water, Aarde, Vuur, Lucht. [gedichten: Cees Nooteboom; zeefdruken: Arty Grimm]. [S.l.]: [s.n.]