Gerben van Manen, ook: Gerben Marten, of Gerben Martens van Manen (Ureterp, 21 september 1884 – Drachten, 27 juni 1969) was een Nederlands architect en sportbestuurder. Hij speelde een hoofdrol in het behoud en de heropleving van het skûtsjesilen in Friesland.
Biografie Van Manen werd geboren in Ureterp als zoon van Marten Gerbens van Manen en Sjoukje Oenes Ritsma. Zijn vader was actief als bouwondernemer. Hoewel Van Manen zelf aanvankelijk boer had willen worden, mede door de agrarische achtergrond van zijn moeder, stimuleerde zijn vader hem om de bouw in te gaan. Al in zijn jeugd kwam hij in aanraking met de schipperij, aangezien de bouwmaterialen voor het bedrijf van zijn vader per schip werden aangevoerd.
Hij vestigde zich als zelfstandig architect in Drachten. In 1911 ontwierp hij zijn eerste herleidbare project: een woonhuis aan de Stationsweg in Drachten. In 1925 ontwierp en bouwde hij zijn eigen woonhuis met architectenkantoor aan de Torenstraat 2 in Drachten. Om het wat kalmer aan te kunnen doen, associeerde hij zich in 1950 met architect Jouke Zwart. Vanaf 1951 werd de praktijk voortgezet onder de naam architectenbureau Van Manen en Zwart, een bureau dat ook na zijn overlijden bleef voortbestaan. Hoewel Van Manen destijds minder ging ontwerpen, bleef hij tot op hoge leeftijd nauw bij het bureau betrokken.
Naast zijn werkzaamheden als architect was Van Manen actief in diverse maatschappelijke en culturele organisaties. Hij was enige tijd voorzitter van de Kring Friesland van de Bond van Nederlandse Architecten (BNA). Daarnaast had hij zitting in de besturen van de Nutsspaarbank, de Oudheidkamer, het Toonkunstkoor, de raad van toezicht van het Bouwkundig Studiecentrum, de Van Teyen Fundatie en de stichting Eigen Erf. In zijn vrije tijd hield hij zich bezig met houtsnijden.
Van Manen overleed in juni 1969 op 84-jarige leeftijd in het ziekenhuis van Drachten na een ziekbed van enkele weken. Hij werd gecremeerd in Groningen.
Skûtsjesilen Van Manen wordt beschouwd als een van de belangrijkste promotors en redders van het moderne skûtsjesilen. In 1942 nam hij, samen met onder anderen Ale Pietersma, een de heer Kingma uit Dokkum, Tjibbe Zwaga en Aldert Hoekstra, het initiatief tot de oprichting van de Sintrale Kommisje Skûtsjesilen (SKS). Hiermee werden plaatselijke commissies samengebracht om wedstrijden uit te schrijven en de sport een gezonde financiële basis te geven.
Van Manen bekleedde de voorzittersrol van de SKS van 1946 tot en met 1957. Onder zijn leiding wist de organisatie de sport in de moeilijke beginjaren van de jaren vijftig, toen het aantal deelnemende schepen slonk tot een dieptepunt van vier, te behouden voor de toekomst. Hij stimuleerde het initiatief waarbij dorpen, steden en particulieren eigen schepen in de vaart brachten.
Onderscheidingen en eerbewijzen Vanwege zijn langdurige inzet voor het skûtsjesilen werd Van Manen in 1967 gedecoreerd als ridder in de Orde van Oranje-Nassau. Bij zijn aftreden als voorzitter in 1957 werd hij bovendien benoemd tot ere-voorzitter van de SKS. Ook de Leeuwarder gymnastiekvereniging Brinio honoreerde zijn verdiensten met een ere-voorzitterschap. Als blijvend eerbetoon vernoemde de skûtsjecommissie van Heerenveen al in 1959 haar schip naar hem: de Gerben van Manen. Na zijn overlijden in 1969 voer dit schip gedurende het wedstrijdseizoen met een rouwwimpel.
Selectie van werken Van Manen heeft gedurende zijn loopbaan een groot aantal bouwwerken ontworpen, waaronder veel boerderijen. Een deel van de ontwerpen van zijn hand, of die later onder de vlag van zijn bureau zijn gerealiseerd, is aangewezen als rijksmonument of gemeentelijk monument.
Rijksmonumenten Opeinde, Kommisjewei 32-34: Boerderijcomplex bestaande uit een losstaande villa en een losstaande veestal, ontworpen in 1928 door Van Manen in samenwerking met C.R. de Boer (twee afzonderlijke rijksmonumenten). Surhuisterveen, Torenplein 1: Solitaire klokkentoren, ontworpen door Van Manen in 1934.
Gemeentelijke monumenten (Drachten, gemeente Smallingerland) Stationsweg: Woonhuis, eerste herleidbare project van Van Manen uit 1911. Torenstraat 2: Eigen woonhuis met architectenkantoor, ontworpen door Van Manen in 1925. Oosterstraat 29 en 33: Voormalige pastoriewoningen, ontworpen door Van Manen in 1924. Het Noord 19: Boerderij It Noard, ontworpen door Van Manen en gebouwd tussen de twee Wereldoorlogen. Torenstraat 43: Woonhuis, ontworpen door Van Manen in 1932. Master Iniawei 11 (De Tike): Boerderij de Tike, ontworpen door Van Manen in 1927 en na een brand acht jaar later herbouwd. J.G. van Blomstraat 2: Woonhuis, na 1951 uitgebracht door architectenbureau Van Manen en Zwart. Moleneind Z.Z. 7: Bankgebouw, uitgebracht door architectenbureau Van Manen en Zwart. Zuiderbuurt 9: Winkelwoning, na 1951 uitgebracht door architectenbureau Van Manen en Zwart in combinatie met C.R. de Boer. Noorderbuurt 10-12: Winkelpand met bovenwoning, ontworpen in 1959 door architectenbureau Van Manen en Zwart. Moleneind 79: Woning bij bedrijfsgebouw Schuil, ontworpen in 1963 door architectenbureau Van Manen en Zwart. Afbeeldingen
Zie ook Lijst van Nederlandse architecten
Categorie:Nederlands architect Categorie:Architectuur in Friesland Categorie:Skûtsjesilen