Alexej von Jawlensky, oorspronkelijk genaamd Aleksej Georgiejevitsj Javlenski (Russisch: Алексей Георгиевич Явленский) (Torzjok Rusland, 25 maart 1864 of 1865 – Wiesbaden, 15 maart 1941) was een Russisch expressionistisch schilder.
Biografie thumb|Landschap bij Murnau, 1909, Städtische Galerie im Lenbachhaus, München miniatuur|Vrouwenportret (1916; in 2024 in Nederland opgedoken schilderij van Jawlensky) Alexej von Jawlensky studeerde tussen 1889 en 1893 aan de Academie van Beeldende Kunsten in Sint-Petersburg, o.a. onder Ilja Repin.
In 1896 vertrok hij vanuit daar, samen met Marianne von Werefkin, voor een reis door Europa. In datzelfde jaar kwamen zij terecht in München in Duitsland, waar zij tot 1899 bleven wonen. In die tijd raakte hij bevriend met Wassily Kandinsky.
Tussen 1903 en 1907 maakte hij samen met Marianne von Werefkin een reis door Frankrijk, waarbij zij langere tijd in Parijs, Normandië, Bretagne en de Provence verbleven. Wanneer hij met Marianne von Werefkin getrouwd is is onbekend.
Vanaf 1908 bracht hij de zomers door in het dorpje Murnau am Staffelsee met Von Werefkin, Kandinsky en Gabriele Münter, waar veel werken ontstonden. In 1910 richtte hij samen met zijn vrienden de kunstenaarsvereniging München op. Al een jaar later verliet hij deze vereniging en startte met Franz Marc de nieuwe kunstenaarsgroep Der Blaue Reiter.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd Jawlenski in Duitsland gezien als vijand. Hierdoor vluchtte hij in 1914 naar Saint-Prex in Zwitserland. Hij leefde daar sober en teruggetrokken. Geïnspireerd door Bachs Goldbergvariaties schilderde hij steeds opnieuw hetzelfde uitzicht, de volgende nèt iets anders dan de vorige, maar wel steeds abstracter.
In 1918 verhuisden zij naar Ascona aan de Zwitserse kant van het Lago Maggiore. Vanaf 1921 woonden zij in Wiesbaden. In 1922 scheidden Marianne en Alexej; Marianne keerde terug naar Ascona en Alexej bleef met zoon André in Wiesbaden wonen.
In latere jaren werd Jawlenski getroffen door ernstige artrose en verlamming aan zijn vingers en ellebogen. In de jaren '30, toen hij al ernstig ziek was en alleen nog met gestrekte armen kon schilderen zei hij:
Dat hij als een bezetene werkte werd zijn kleindochter wel duidelijk, die al 2.400 olieverfschilderijen gelokaliseerd had.Alexej von Jawlensky. Expressionisme en devotie, tentoonstellingscatalogus, Gemeentemuseum Den Haag
Musea Werken van Von Jawlensky bevinden zich onder meer in: Museum Wiesbaden in Wiesbaden Museum Ostwall in Dortmund Städtische Galerie im Lenbachhaus in München Norton Simon Museum, Pasadena Sprengel-Museum, Hannover Staatsgalerie Stuttgart, Stuttgart Long Beach Museum of Art, Long Beach Kunstmuseum Den Haag, Den Haag
Werken Schilderijen (tot 1914) thumb|Bildnis Alexander Sacharoff (1909) Der Bucklige, Städtische Galerie im Lenbachhaus, München, 1905 Porträt Hedwig Kubin, Städtische Galerie im Lenbachhaus, München, 1906 Sommertag, Museum Wiesbaden, Wiesbaden, 1907 Mittelmeerküste, Museum Folkwang, Essen, rond 1907 Bildnis Frau Epstein, Neue Galerie, Kassel, 1907-09 Damenbildnis, Österreichische Galerie Belvedere, Wenen, rond 1908 Sommerabend in Murnau, Städtische Galerie im Lenbachhaus, München, rond 1908/9 Stilleben, Kunsthalle Bremen, Bremen), 1908 Bildnis Alexander Sacharoff, Städtische Galerie im Lenbachhaus, München, 1909 Weiße Feder, Staatsgalerie, Stuttgart, 1909 Dame mit Fächer, Museum Wiesbaden, Wiesbaden, 1909 Mädchenporträt, Kunstmuseum Düsseldorf, Düsseldorf, 1909 Mädchen mit Pfingstrosen, Von-der-Heydt-Museum, Wuppertal, 1909 Murnauer Landschaft, Moderne Galerie, Saarbrücken, 1909 Mädchen mit roter Schleife, Leopold-Hoesch-Museum, Düren, 1910 Sitzender weiblicher Akt, Städtische Galerie im Lenbachhaus, München, rond 1910 Murnau, Kunstmuseum Düsseldorf, Düsseldorf, 1910 Murnau, National Gallery of Art, Washington D.C., 1910 Landschaft bei Murnau, Kunstmuseum Den Haag, Den Haag, 1910 Kind mit Puppe, Museo Thyssen-Bornemisza, Madrid, 1910 Nikita, Museum Wiesbaden, Wiesbaden, 1910 Bucklige Fischersfrau, Collectie Dichand, Wenen, 1911 Der Buckel (part. bezit), 1911 Stilleben, Hamburger Kunsthalle, Hamburg, 1911 Frauenkopf, Scottish National Gallery of Modern Art, Edinburgh, 1911 Violetter Turban (part. bezit), 1911 Landschaft an der Ostsee, Collectie Im Obersteg, Bazel, 1911 Russin, Kunsthalle Bielefeld, Bielefeld, 1911 Der Gärtner, Milwaukee Art Museum, 1912 Selbstbildnis, Museum Wiesbaden, Wiesbaden, 1912 Reife, Städtische Galerie im Lenbachhaus, München, rond 1912 Roter Schleier, Museo Thyssen-Bornemisza, Madrid, 1912 Hügel, Museum Ostwall, Dortmund, 1912 Turandot II, Sprengel-Museum, Hannover, 1912 Lola 1912 Dame mit blauem Hut, Museum Abteiberg, Mönchengladbach, 1912/3 Die Spanierin, Städtische Galerie im Lenbachhaus, München, 1913
Serie Variaties thumb| Variatie Herfst, 1917 Nacht, Kunstmuseum Basel, Bazel, 1916 Nacht in St. Prex, Städtische Galerie im Lenbachhaus, München, 1916
Serie Abstracte Koppen thumb| Heilandsgezicht, ca. 1921 Das Gebet, Städtische Galerie im Lenbachhaus, München, 1922 Kopf, Rotes Licht, San Francisco Museum of Modern Art, San Francisco, 1926 Symphonie Schwarz-Rot, Kaiser Wilhelm Museum, Krefeld, 1929 Rotes Licht, Museum Wiesbaden, Wiesbaden, 1930 Kopf, Nationalgalerie, Berlijn, 1932
Serie Meditaties Erinnerung an meine kranken Hände, Museum Wiesbaden, Wiesbaden, 1934 Meditation, Pfalzgalerie, Kaiserslautern, 1934 Meditation, Erzabtei St. Martin, Beuron, 1936
Literatuur Alexej Jawlensky, Clemens Weiler (Hrsg.): Köpfe - Gesichte - Meditationen. Hanau, Dr. H. Peters, 1970, Maria Jawlensky, Lucia Pieroni-Jawlensky and Angelica Jawlensky: Alexej von Jawlensky, Catalogue Raisonné of the Oil Paintings, (4 delen), London 1991–1998 Tayfun Belgin: Alexej von Jawlensky. Eine Künstlerbiographie, Heidelberg 1998 Bernd Fäthke: Alexej Jawlensky und seine Weggefährten in neuem Licht, München 2004 Volker Rattemeyer (Hrsg.): Jawlensky in Wiesbaden. Gemälde und graphische Arbeiten in der Kunstsammlung des Museums Wiesbaden, Wiesbaden 2007,
Externe link Biografie van Alexej von Jawlensky
Categorie:Duits kunstschilder Categorie:Kunstschilder van het expressionisme Categorie:Russisch kunstschilder Categorie:Kunstenaar in het keizerrijk Rusland Categorie:19e-eeuws schilder