Een omgevingsfonds is een Nederlands fonds dat wordt opgericht in het kader van ruimtelijke of infrastructurele projecten, met name bij de ontwikkeling van hernieuwbare-energieprojecten zoals windparken en zonneparken. Het doel van een omgevingsfonds is om de omgeving waarin een project wordt gerealiseerd te laten meeprofiteren van de opbrengsten, en daarmee bij te dragen aan maatschappelijke acceptatie, lokale ontwikkeling en een rechtvaardiger verdeling van lusten en lasten.
Omgevingsfondsen worden vooral ingezet bij projecten die een duidelijke ruimtelijke impact hebben op omwonenden. De middelen uit het fonds worden doorgaans aangewend voor maatschappelijke, duurzame of sociale initiatieven in de directe omgeving van het project.
Achtergrond en context De opkomst van omgevingsfondsen hangt samen met de energietransitie en de toenemende inzet op grootschalige hernieuwbare-energieprojecten. Dergelijke projecten kunnen leiden tot weerstand bij omwonenden vanwege landschappelijke, ecologische of sociale effecten. Omgevingsfondsen worden gezien als een instrument om deze spanningen te verminderen door financiële middelen beschikbaar te stellen voor lokale projecten en voorzieningen.
In Nederland zijn omgevingsfondsen onder meer ingebed in beleidskaders rondom participatie en lokale betrokkenheid bij de energietransitie. Zij worden vaak genoemd in relatie tot het Klimaatakkoord en de bredere discussie over draagvlak en participatie bij duurzame energie.
Financiering De financiering van omgevingsfondsen is meestal gekoppeld aan de opbrengsten van het project waarvoor het fonds is opgericht. Bij hernieuwbare-energieprojecten gaat het vaak om een vaste bijdrage per opgewekte megawattuur elektriciteit of een jaarlijks bedrag dat door de projectontwikkelaar wordt afgedragen. De hoogte van deze bijdrage en de looptijd van het fonds worden vastgelegd in afspraken tussen initiatiefnemers en betrokken partijen.
Actieve omgevingsfondsen in Nederland In Nederland zijn op dit moment meerdere actieve omgevingsfondsen verbonden aan wind- en zonne-energieprojecten. Voorbeelden hiervan zijn onder meer Stichting Omgevingsfonds De Rietvelden (Noord-Brabant), Stichting GriesHej Windfonds (Limburg), Omgevingsfonds Egchelse Heide, en Stichting Omgevingsfonds De Kookepan. Deze fondsen zijn gekoppeld aan specifieke energieprojecten en functioneren doorgaans als zelfstandige stichtingen met een eigen bestuur.
* Categorie:Ruimtelijke ordening in Nederland Categorie:Energie in Nederland