Brazilië, officieel de Federale Republiek Brazilië,Portugees: República Federativa do Brasil; IPA: [bɾaˈziw] is het grootste land van Zuid-Amerika. Het is ook het vijfde grootste land ter wereld qua oppervlakte en het zevende grootste qua bevolking, met meer dan 213 miljoen inwoners. Het land is een federatie bestaande uit 26 deelstaten en een federaal district, waarin de hoofdstad Brasília is gevestigd. De grootste stad is São Paulo, gevolgd door Rio de Janeiro. Brazilië heeft de meeste Portugeessprekenden ter wereld en is het enige land in Amerika waar het Portugees een officiële taal is.
Brazilië ligt aan de oostkant aan de Atlantische Oceaan en heeft een kustlijn van ongeveer 7500 kilometer. Het land beslaat ongeveer de helft van het landoppervlak van Zuid-Amerika en grenst aan alle andere landen op het continent, behalve Ecuador en Chili. Het land omvat een grote verscheidenheid aan tropische en subtropische landschappen, waaronder draslanden, hoogvlakten en dichtbegroeide berggebieden. Brazilië bevat het grootste deel van het Amazonebekken, met daarin het grootste riviersysteem ter wereld en het meest uitgestrekte ongerepte tropische regenwoud.
De oorspronkelijke bevolking van Brazilië bestond uit indianen die de tropische kuststrook, het Paraná-, en São Franciscobekken bewoonden. De kolonisatie van Brazilië begon in 1500 met de komst van zeevaarder Pedro Álvares Cabral, die Brazilië tot Portugese kolonie uitriep. De Braziliaanse noordkust viel in de 17e eeuw enige tijd onder Nederlands koloniaal bestuur. De Portugese Kroon breidde haar heerschappij echter gestaag uit en in 1808 verhuisde de Portugese hofhouding van Lissabon naar Rio de Janeiro. Brazilië werd vervolgens de spil in het Verenigd Koninkrijk van Portugal, Brazilië en de Algarve en verklaarde zich in 1822 onafhankelijk. De verbinding met het Portugese vorstenhuis bleef nog enkele decennia behouden in het Keizerrijk Brazilië, maar werd met de Proclamatie van de Republiek in 1889 definitief verbroken. Afwisselende democratische en autocratische regeringen volgden elkaar op tot in de jaren 80 van de twintigste eeuw.
Brazilië is medeoprichter van de Verenigde Naties, de G20, Mercosur, de Organisatie van Amerikaanse Staten en de BRICS. De Braziliaanse economie, de op zeven na grootste ter wereld, is een gemengde economie met een belangrijke rol voor de nationale ontwikkelingsbank en (in het verleden) importsubstitutie. Grondstoffen, landbouwproducten (zoals koffie en soja) en een omvangrijke maakindustrie (die onder meer kleding, auto's en vliegtuigen produceert) behoren tot de belangrijkste sectoren. Tegelijkertijd wordt Brazilië gekenmerkt door extreme inkomensongelijkheid.
Geschiedenis
Al minstens 10.000 jaar voor Christus waren het Amazonebekken, het Paranábekken, het São Franciscobekken en de kustgebieden van Brazilië bewoond door indianen. Er waren op den duur honderden indianenstammen die in een paar grotere etnische groepen zijn onder te verdelen, met als voornaamste de Guaraní, de Tupi en de Ge. In het Amazonegebied had je ook Arowakken en Cariben.
thumb|links|De eerste christelijke mis in Brazilië (Victor Meirelles, 1861) In 1500 eiste de Portugese zeevaarder Pedro Álvares Cabral in het huidige Porto Seguro de Braziliaanse kusten op voor de Portugese Kroon. Aanvankelijk wilde geen enkele Portugees zich daar vestigen, omdat er geen edele metalen of kostbare kruiden te vinden waren. Portugal stuurde er daarom gevangenen naar toe.
Vanaf 1530 kwam de kolonisatie op gang en werden in Bahia en Pernambuco de eerste suikerplantages gesticht. Met de komst van de Markies van Pombal in de 18e eeuw werd het Portugese gezag verstevigd. Zo werd het Portugees in Brazilië de officiële taal (voorheen waren inheemse talen zoals het Tupi en het Guaraní nog wijdverbreid en werden zelfs gesproken door vele Europese kolonisten) en werden de jezuïeten die de indianen beschermden verbannen.
Van 1630 tot 1654 werden de Braziliaanse bezittingen van de Portugese Kroon gedeeltelijk ingelijfd door de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. De verschillende gouverneurs van de kolonie trachtten zo veel mogelijk immigranten naar het gebied, officieel Nieuw Holland genaamd, te lokken, met gematigd succes. Uiteindelijk werden de Nederlanders in 1654 uit het gebied verdreven door de Portugezen.Facsimile's van originele manuscripten over de WIC expansie in Brazilië
In 1807 vluchtte het Portugees koninklijk huis, onder leiding van de latere koning Johan VI, voor het leger van Napoleon naar Brazilië, dat toen nog steeds een kolonie van Portugal was. Vanaf dat moment werd Rio de Janeiro de facto de hoofdstad van het Portugese rijk. Omdat Portugal, dat voorheen het handelsmonopolie op Brazilië had gehad, bezet was door de Fransen, moesten de Braziliaanse havens geopend worden voor buitenlandse (Engelse) schepen teneinde een isolement te voorkomen. In deze periode werd Rio de Janeiro een machtscentrum van belang, werd de Nationale Bibliotheek opgericht en werden de eerste Braziliaanse opleidingen voor hoger onderwijs, voorlopers van de latere universiteiten, gesticht.
thumb|links|Onafhankelijkheid of de Dood (Pedro Américo): Peter I roept de Braziliaanse onafhankelijkheid uit Toen Johan VI in 1821 terugkeerde naar Portugal, bleef zijn zoon Peter als regent achter in Brazilië. Deze riep in 1822 de onafhankelijkheid uit en liet zichzelf tot keizer Peter I kronen. Drie jaar later werd de onafhankelijkheid door Portugal erkend. In 1831 werd keizer Peter I opgevolgd door Peter II.
In 1888 werd de slavernij afgeschaft en in 1889 bracht de nieuwe elite van koffiebaronnen de monarchie ten val, ze stelden een federale republiek in. Tot 1930 werd de Braziliaanse regering gedomineerd door rurale grootgrondbezitters. In de jaren 30 werd echter, onder een door Getúlio Vargas geleide militaire regering, een begin gemaakt met de industrialisering. Na het aftreden van Vargas in 1945 begon een proces van democratisering, dat echter in 1964 abrupt ten einde kwam doordat militairen opnieuw de macht grepen.
In 1984 vond er een geleidelijke overgang naar een burgerregering plaats, waardoor er weer ruimte kwam voor een verdere uitbouw van een democratische traditie in Brazilië. In 2002 kwam er voor het eerst een linkse regering aan de macht, onder leiding van de voormalige vakbondsleider Lula.
De onafhankelijkheid van het land wordt jaarlijks gevierd op 7 september, wat geldt als de Nationale Feestdag. In 2022 betrof dit de 200ste verjaardag van de Onafhankelijkheid van Brazilië.
Het proces van onafhankelijk worden omvatte in Brazilië een reeks politieke en militaire gebeurtenissen, die plaatsvonden in 1821-1824. Op 7 september herdenkt men de dag waarop prins-regent Dom Pedro in 1822 de onafhankelijkheid van Brazilië uitriep van het voormalige Verenigd Koninkrijk van Portugal, Brazilië en de Algarve. De formele erkenning kwam met een verdrag drie jaar later, ondertekend door het nieuwe rijk van Brazilië en het koninkrijk Portugal, eind 1825.
Geografie De naam Brazilië is ontleend aan de benaming van het roodkleurige brazielhout, dat in de vroege koloniale periode een belangrijke handelswaar was. Het woord voor dit hout gaat terug op het Oudfranse breze, verwant aan het begrip voor gloeiende houtskool, vanwege de warme roodtint van het hout. Portugese ontdekkingsreizigers troffen langs de kust grote hoeveelheden van deze houtsoort aan en noemden het gebied Terra do Brasil. Zo kreeg het land zijn naam door de waarde en kleur van het brazielhout.
miniatuur|Topografische kaart van Brazilië miniatuur|Serra dos Órgãos in het bergachtige zuidoosten van het land Brazilië wordt gekenmerkt door vier grote geografische eenheden: De tropische kuststrook die oorspronkelijk was bedekt met regenwoud (Mata Atlântica). Hier is de kolonisatie begonnen en liggen de meeste grote steden. Verder naar het zuiden toe wordt dit gebied vochtig subtropisch. Het Hoogland van Brazilië. Dit gebied bestaat uit tropisch regenwoud in het noorden, naar het zuiden toe overgaand in beboste savanne (Cerrado). In het noordoosten van Brazilië vindt men de sertão, een droog en woestijnachtig gebied. Het Amazonebekken in het noorden en westen. Hier bevindt zich hoofdzakelijk het bedreigde Amazoneregenwoud en de meest waterrijke rivier van de wereld, de Amazone. Het klimaat in dit gebied behoort tot het tropisch regenwoudklimaat.Ten noorden van het Amazonebekken ligt het Hoogland van Guyana. Hier bevindt zich ook de hoogste berg van Brazilië, de 2994 meter hoge Pico da Neblina. Brazilië ligt op de evenaar en op de Steenbokskeerkring. Het land grenst aan alle landen van Zuid-Amerika behalve Chili, Ecuador en Panama.
Natuur
miniatuur|Het Amazonewoud is het grootste regenwoud ter wereld Brazilië kent sinds 1937 een systeem van nationale parken, met als eerste park het nationaal park Itatiaia. De twee volgende nationale parken werden gecreëerd in 1939. Pas 20 jaar later werden opnieuw parken gevormd. Later is het aantal nog toegenomen: van 33 in 1990 tot 67 in 2010.Ariane Janér: The National Parks of Brazil, EcoBrasil - Brazilian Ecotourism AssociationDavid Braun: Brazil beefs up protection of Atlantic rain forest, in National Geographic, 14 June 2010
De grootte van de parken varieert enorm: van het nationaal park Tijuca met 3.300 ha tot het 3.800.000 ha grote nationaal park Montanhas do Tumucumaque. Van de 67 nationale parken zijn er 19 beschermd die een totaaloppervlak van ongeveer 5% van het oorspronkelijke Amazoneregenwoud beslaan en ongeveer 22 met een oppervlak van 1% van het oorspronkelijke Atlantisch Woud. Zeven parken beschermen de ecoregio Caatinga en twaalf de ecoregio Cerrado. Er zijn slecht zes kust- en zeeparken, inclusief het Pantanal-drasland. Er is geen park dat de pampa beschermt.
In 2010 waren er 30 parken toegankelijk voor het publiek. De meest bezochte hiervan zijn het nationaal park Tijuca, met 1,7 miljoen bezoekers, en het nationaal park Iguaçu, met in 2009 1 miljoen bezoekers. Andere bekende nationale parken zijn Serra dos Órgãos, Chapada dos Veadeiros en Emas.
Steden
Brasilia is de hoofdstad sinds 1960; voordien was dit Rio de Janeiro en tot 1763 Salvador. In 2015 woonde 85,7% van de Braziliaanse bevolking in de steden, deze kenmerken zich door wildgroei. Er ontstonden uitbreidingen van de steden, sloppenwijken, Favela's genaamd, waar zich een proletariaat vestigde.
De vijftien grootste steden zijn: Belém Belo Horizonte Brasilia Campinas Curitiba (1,4 miljoen) (2,5 miljoen) (3,0 miljoen) (1,1 miljoen) (1,9 miljoen) Fortaleza Goiânia Guarulhos Manaus Porto Alegre (2,6 miljoen) (1,4 miljoen) (1,3 miljoen) (2,1 miljoen) (1,4 miljoen) Recife Rio de Janeiro Salvador São Luís São Paulo(1,6 miljoen) (6,5 miljoen) (4,2 miljoen) (1,1 miljoen) (12,1 miljoen)
Demografie
miniatuur|Tupi-indiaan Brazilië heeft de grootste bevolking in Zuid-Amerika en is het vijfde land in de wereld qua inwoneraantal. Het inwoneraantal bedroeg meer dan 212,6 miljoen in 2024. Aan het begin van de 20e eeuw telde Brazilië 18 miljoen inwoners; dat aantal is sindsdien dus ruim meer dan vertienvoudigd.WESP: historical demographical data Sinds 2004 is het vruchtbaarheidscijfer van Braziliaanse vrouwen gedaald tot onder de waarde van 2,1 - die nodig is om het bevolkingsaantal op een natuurlijke wijze op peil te houden. In 2025 was het gemiddelde vruchtbaarheidscijfer gedaald naar 1,65.
Bevolkingssamenstelling