Sint-Jans-Molenbeek (Frans: Molenbeek-Saint-Jean) is een plaats en gemeente in het westen van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Sint-Jans-Molenbeek heeft zijn oostgrens aan het kanaal Charleroi-Brussel; de Maalbeek (ook bekend als Molenbeek) stroomt door de gemeente. De gemeente maakt de laatste jaren een opvallend sterke groei door en telt ruim 98.000 inwoners, waar dit er in 2000 nog maar 71.000 waren. Molenbeek is een woongemeente, maar heeft ook industrie.
De gemeente grenst met de klok mee aan Sint-Agatha-Berchem, Koekelberg, Jette, Brussel (zowel Laken als de kernstad zelf), Anderlecht en in het uiterste westen aan het Vlaams-Brabantse Dilbeek.
Naam De naam verwijst mede naar Sint-Jan de Doper, de patroonheilige van de gemeente. Op het officiële Wapen van Sint-Jans-Molenbeek wordt Sint-Jan als jongeman afgebeeld. De folkloristische bijnaam van de inwoners van de vaartgemeente is vaartkapoenen, waarbij vaart naar het kanaal Charleroi-Brussel verwijst en kapoenen naar gecastreerde hanen.
Geschiedenis In pre-christelijke tijden werd een waterbron vereerd bij het gehucht aan een doorwaadbare plaats aan de Malebeek.Deze bron zou zich feitelijk te Scheut hebben bevonden. De Germanen plaatsten haar onder de hoede van hun godin Freya, die zich bij de kerstening van de streek transformeerde tot Sint-Geertrui. Niet toevallig was dit de dochter van de stichtster van de Abdij van Nijvel, tot wier gebied de Molenbeekse nederzetting behoorde. Op zegels en andere afbeeldingen prijst ze het heilzame water uit haar putten aan met een beker in de hand. Het werd op akkers gesprenkeld om ongedierte te verdrijven en aan pelgrims aangeboden om genezing te bieden. Molenbeek werd een etappeplaats op weg naar Santiago de Compostella. Bij hun vertrek kregen de pelgrims een “Sint-Geerte-minne” te drinken voor een behouden reis en terugkeer.
In de middeleeuwen was Molenbeek een uitgestrekt landbouwdorp. De parochiegrenzen van zijn Sint-Janskerk reikten tot aan de Zenne, Het Parochiewezen in Brabant tot het einde van de 13e eeuw, Deel 4, Pittem, 1965, blz. 159-199 en omvatten vanaf eind 12e eeuw een kapel gewijd aan Sint-Katharina., L'Organisation ecclésiastique de la Ville de Bruxelles au Moyen-Age, Louvain, 1942, blz. 206-208 Deze zou door de bouw van de twee Brusselse stadsomwallingen afgesplitst raken en zich geleidelijk verzelfstandigen tot de huidige Brusselse Sint-Katelijnekerk., "Les limites des paroisses à Bruxelles aux XIVe et XVe siècles", in: Les Cahiers bruxellois, vol. 8, 1963, blz. 161-235 Ook het Brusselse Begijnhof, opgericht omstreeks 1250, hing af van Molenbeek.
Later verloor Molenbeek (Meulebeeck op de Ferrariskaart) zijn zelfstandigheid en raakte ondergeschikt aan de stad Brussel. Dit zou duren tot 1795, toen de Franse heersers overgingen tot het oprichten van gemeenten en aan Sint-Jans-Molenbeek opnieuw een eigen statuut toekenden.
Door de ligging aan het Kanaal Charleroi-Brussel groeide Sint-Jans-Molenbeek reeds in de eerste helft van de 19e eeuw als industriële randgemeente van Brussel. Een gedeelte van de industrie, namelijk het havengebied, ging vanaf het einde van de 19e eeuw verloren doordat de stad Brussel dit gebied annexeerde.
Door het industrieel verval na de Eerste Wereldoorlog begon de ontvolking van de aan de stad Brussel grenzende wijken. Dit werd pas gecompenseerd vanaf de jaren '60 door de aanleg van nieuwe woonwijken in het toen nog landelijke westen van de gemeente. In 1990 werd deze expansie gestopt,Het Scheutbos - het platteland in Brussel, brochure van het Brussels Instituut voor Milieubeheer, 31 okt 2007 waardoor er nog wat bos en weiden over zijn in Molenbeek: het Scheutbos.
Bezienswaardigheden thumb|Het Meelfabrieksplein te Sint-Jans-Molenbeek De Sint-Jan-de-Doperkerk in art deco (1931-1932) De neogotische Sint-Remigiuskerk (1907) De Sint-Barbarakerk (1894) De Sint-Carolus Borromeuskerk (1917) De Onze-Lieve Vrouw Middelareskerk (1925-1926) De Verrijzeniskerk (1965-1966) Het Kasteel Karreveld en het park er rond
Beschermd erfgoed Lijst van beschermd onroerend erfgoed in Sint-Jans-Molenbeek
Natuur en landschap Sint-Jans-Molenbeek ligt in het westen van de Brusselse agglomeratie aan de Molenbeek die hier echter grotendeels overkluisd is. De hoogte van de gemeente varieert van 15-68 meter. Er zijn enkele parken te vinden, namelijk: Het Scheutbospark, een overblijfsel van het voormalig landelijk gebied, Het Marie-Josépark, Het Albertpark.
Cultuur In de voormalige bronsfabriek Compagnie des Bronzes de Bruxelles, operationeel van 1854 tot 1979, bevindt zich tegenwoordig het Brussels Museum voor Arbeid en Industrie. Het museum richt zich op de industriële, in combinatie met de sociale geschiedenis van het gewest, en de invloed die de industrialisatie had op de ontwikkeling van de regio. In de voormalige brouwerijgebouwen van Belle Vue opende in april 2016 het Millennium Iconoclast Museum of Art, dat zich onder meer focust op street art.
Terrorisme Na de aanslagen in Parijs in november 2015 kwam Molenbeek in het nieuws omdat er opvallend vaak een link zou zijn tussen Molenbeek en islamitische terreurdaden. Zeker drie van de acht daders van de aanslagen in Parijs woonden er en Salah Abdeslam werd samen met verscheidene handlangers gearresteerd in Molenbeek na zich vier maanden schuilgehouden te hebben. Daarnaast verbleef ook Ayoub El Khazzani, de schutter in de Thalys op 21 augustus 2015, in Molenbeek net als Mehdi Nemmouche, de vermoedelijke dader van de schietpartij in het Joods Museum van België op 24 mei 2014.Achtergrond: 'Molenbeek heeft vaak link met terreurdaden', nu.nl, 15 november 2015. Een van de beramers van de aanslagen in Madrid op 11 maart 2004 kwam eveneens uit Sint-Jans-Molenbeek.De Belgische connectie, Trouw, 16 november 2015. Molenbeek is ook een gemeente met een hoog aantal Syriëstrijders.OVERZICHT Zijn er Syriëstrijders uit uw gemeente?,Het Nieuwsblad, 22 februari 2016.
Demografische ontwikkeling
Bronnen:NIS, Opm:1806 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 100 1992 67.993 100,0 1993 68.619 100,9 1994 68.143 100,2 1995 68.406 100,6 1996 68.513 100,8 1997 68.912 101,4 1998 69.380 102,0 1999 70.075 103,1 2000 71.219 104,7 2001 72.380 106,5 2002 74.662 109,8 2003 76.177 112,0 2004 78.087 114,8 2005 78.520 115,5 2006 79.877 117,5 2007 81.632 120,1 2008 83.547 122,9 2009 85.735 126,1 2010 88.181 129,7 2011 91.733 134,9 2012 93.893 138,1 2013 94.653 139,2 2014 94.854 140,6 2015 95.576 142,1 2016 96.586 142,7 2017 96.629 143,3 2018 97.005 144,1 2019 97.462 144,3 2020 97.979 144,1 2021 98.112 144,3 2022 97.697 143,7 2023 98.270 144,5 2024 98.365 144,7 2025 98.713 145,2 2026 98.411 144,7
Politiek Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 Partij of kartel 10-10-19761976-2000:Verkiezingsdatabase Binnenlandse Zaken 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-2006 14-10-2012Gegevens 2012: http://bru2012.irisnet.be 14-10-2018 13-10-2024 Stemmen / Zetels %39%41%41%39%41%41%45%45%45 PTB-PVA1/ PTB-PC2/ PTB+PVDA+3/ PTB*PVDA+4/ PTB*PVDA50,75100,3100,36100,74102,17202,84304,524113,615722,15511 PS1/ PS-SP2/ LB3/ PS-sp.a4/ PS-Vooruit547,8412222,811228,0321432,6821638,2231839,5231929,1831631,3441723,05512 SP- 3,451 ECOLO1/ Ecolo-Groen2/ Ecolo Samen3 - 6,33125,87127,961313,25158,34139,06248,18336,5322 Groen- - - - - - 2,430 PRL1/ PRL-FDFC/ MR3/ LB4/ MR-VLD58,131312,021515,871716,811729,08C1432,2231627,3331523,9641317,0758 FDF1/ DéFI2- 33,36A 1812,761510,08144,47114,7621 - LBA22,68A1022,45A11----- - PSC1/ cdH-CD&VE/ cdH-CD&V+F/ Les Engagés-CD&VG4,94113,0410 5,1911- -11,61E68,39F34,65G1 CVP-SCM1/ CVP-PVV2/ SDM (CVP-PPV-VU)B/ CVP35,33116,23225,27B12,5330- - VU1/ VU&ID2/ N-VA3- 2,691 01,361 02,092 0- 4,0313,38312,5530 Team Fouad Ahidar+1080- - - - - - - - 14,627 Molenbeek Autrement- - - - - - - - 9,384 Islam- - - - - - 4,1211,800- Vlaams Blok1/Vlaams Belang2- 2,05103,28105,2117,66126,53222,282 0- - FN- - 4,02116,6476,1124,051- - - UDRT-RAD- 4,421- - - - - - - VEM7,372- - - - - - - - Anderen(*)2,95 03,31 02,100,8101,406,5103,4302,150-Totaal stemmen 40.315 34.71731.08728.48130.27137.42339.35341.25538.870Opkomst % 85,3984,0381,6186,4681,39 82,8676,31Blanco en ongeldig %5,21 6,727,25,076,777,618,856,265,92(*) 1976: UPM-PEM (2,95%) / 1982: FNK (2,63%), UPM-PEM (0,68%) / 1988: EVA (0,42%), PFN (1,68%) / 1994: MERCI / 2000: DB (0,40%), FNB (1,0%) / 2006: PJM (3,38%), Spirit & Independant (2,46%), Force Citoyenne (0,67%) / 2012: Égalité (1,78%), Parti Populaire (1,65%) / 2018: Citoyen d'Europe M3E (0,25%), Molenbeek Act (1,90%)
Representativiteit thumb|Brussel, met ten noordwesten Molenbeek op de Ferrariskaart Vuurraderen langs het kanaal in Molenbeek|thumb Sint-Jans-Molenbeek, Gentse Steenweg|thumb Voor Sint-Jans-Molenbeek, net zoals voor de andere gemeenten van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, geldt dat het aantal kiezers in verhouding tot het aantal inwoners erg laag ligt, zowel absoluut als in vergelijking met de rest van het land. Dit is het gevolg van het hoge aandeel niet-Belgische inwoners (ook al kunnen deze onder bepaalde voorwaarden over gemeentelijk stemrecht beschikken). Daarnaast ligt ook het aantal kiezers dat, ondanks de opkomstplicht, niet komt opdagen, erg hoog. Hierdoor bedraagt in de 19 gemeenten van het gewest het totaal aantal uitgebrachte stemmen, inclusief ongeldige en blanco, slechts 44,66% van het aantal inwoners. Sint-Jans-Molenbeek scoort daarin nog slechter met een verhouding van 41,91% uitgebrachte stemmen/inwoners.
Gemeenteraadsverkiezingen van 14 oktober 2012 Sint-Jans-Molenbeek: 51,49% (kiezers/inw.) - 18,61% (absenteïsme) Totaal Brussels Gewest: 53,89% (kiezers/inw.) - 17,14% (absenteïsme)
Ter vergelijking:
Vlaamse provinciehoofdsteden: 69,30% (kiezers/inw.) - 12,12% (absenteïsme) Waalse provinciehoofdsteden: 69,04% (kiezers/inw.) - 17,31% (absenteïsme)
Burgemeesters tot 1800: Van Hamme en J. Jespers (Agent der Gemeynte van Molenbeke) 1800-1812: J.-B. De Roy 1812-1818: FR. De Putte 1818-1819: V. Van Espen 1819-1830: F. Vanderdussen 1830 (tot 22 september): Prévinaire 1830-1836: Ch. Deroy 1836-1842: P.-J. Meeüs 1843-1848: A. Vander Kindere 1848-1860: H.-J.-L. Stevens 1861-1863: J.-B. De Bauche 1864-1875: L.-A. De Cock 1876-1878: G. Mommaerts 1879-1911: Henri Hollevoet (liberaal) 1914-1938: Louis Mettewie (liberaal) 1939-1978: Edmond Machtens (PSB) 1978-1988: Marcel Piccart (PS, later FDF) 1988-1992: Léon Spiegels (PRL) 1992-2012: Philippe Moureaux (PS) 2013-2018: Françoise Schepmans (MR) 2019- : Catherine Moureaux (PS)
Wijken met inwoneraantal (2001) thumb|Brunfauttoren, Molenbeek Centrum : 19.586 inwoners Machtens: 13.245 inwoners Maritiem: 12.842 inwoners Scheut-Kerkhof: 11.059 inwoners Karreveld: 8328 inwoners Birmingham: 7314 inwoners
Sport Sint-Jans-Molenbeek is de thuishaven van voetbalclub RWDM.
Bekende inwoners thumb|De voddenrapers (1914) van Eugène Laermans, met Sint-Jans-Molenbeek als decor, in het Museum Dhondt-Dhaenens te Deurle
Geboren in Sint-Jans-Molenbeek Pierre Van Humbeeck (1829-1890), politicus en minister van onderwijs Louis Bertrand (1856-1943), politicus, pionier van het socialisme Eugène Demolder (1862-1919), schrijver Eugène Laermans (1864-1940), kunstschilder Alfred Hegenscheidt (1866-1964), letterkundige Julia Cuypers (1871–1952), actrice Martin Lunssens (1871-1944), componist, muziekpedagoog en dirigent Ernest Rocher (1872-1938), kunstschilder Sander Pierron (1872-1945), kunstcriticus en auteur van een standaardwerk over het Zoniënwoud Henri Thomas (1878-1972), kunstschilder Herman Teirlinck (1879-1967), schrijver en dichter Henri Puvrez (1893-1971), beeldhouwer