De dood of de gladiolen is een Nederlandstalige uitdrukking. De betekenis is "alles of niets", "erop of eronder" – ofwel: "ik waag het erop; ik overwin (de gladiolen) of het wordt het ultieme verlies (de dood)".
Oorsprong De herkomst van de uitdrukking is onbekend. Onze Taal veronderstelt dat de oorsprong waarschijnlijk in de wielersport ligt. Bij wielrenwedstrijden wordt van oudsher aan de overwinnaar regelmatig een bos gladiolen gegeven.de Volkskrant, 21 juli 1933Het Binnenhof, 23 augustus 1948
Op de website delpher.nl komt de uitdrukking voor het eerst voor op 13 mei 1971 in een sportartikel in dagblad De Nieuwe Limburger, met als kop: "Wim Schepers: 'Het wordt de dood of de gladiolen ...'". Daarin wordt de wielrenner Schepers geciteerd, die over zijn aanvalsplan in de Vuelta opmerkt: "Het wordt óf de dood, óf de gladiolen ..."De Nieuwe Limburger, 13 mei 1971
De uitdrukking werd al dan niet in aangepaste vorm in latere jaren gebruikt door wielrenner Gerrie KnetemannAlgemeen Dagblad, 30 april 1983, ploegleider Peter Post ("...ik rij me dood, of ik pluk de gladiolen")Nieuwe Winterswijksche Courant, 20 juli 1977 en voetbaltrainer Louis van Gaal ("Tod oder die Gladiolen"Der Spiegel, 14 mei 2010, respectievelijk: "Death or the gladioli".Irish Examiner, 3 januari 2015)
Via Gladiola miniatuur|Via Gladiola, Nijmegen 2019 De uitdrukking wordt vaak gebruikt bij de Nijmeegse wandelvierdaagse.Onze Taal Op de laatste dag wordt het laatste gedeelte van het parcours zelfs omgedoopt tot Via Gladiola, waar de deelnemers de gelijknamige bloemen uitgereikt krijgen. Al zeker in 1933 werden bij de Nijmeegse Vierdaagse gladiolen uitgereikt, maar het is niet bekend of de uitdrukking toen al bestond.
Categorie:Uitdrukking in het Nederlands Categorie:Sportterminologie