thumb|Oekraïne in 2022 (geel), met door Rusland (rood) geannexeerde gebieden (oranje). De Russisch-Oekraïense vredesonderhandelingen sinds 2022 omvatten verschillende rondes van vredesonderhandelingen met het doel de Russische invasie van Oekraïne sinds 2022 een halt toe te roepen en de Russisch-Oekraïense Oorlog te beëindigen in een wapenstilstand, met het oog op een duurzame vrede. De eerste bijeenkomst vond reeds vier dagen na het begin van de invasie plaats, op 28 februari 2022, in Wit-Rusland, maar werd zonder resultaat afgesloten. Een tweede en derde gespreksronde vonden plaats op 3 en 7 maart 2022, eveneens in Wit-Rusland, de vierde en vijfde ronde vonden plaats op 10 en 14 maart in Istanbul, Turkije. Sedertdien zijn er nog talloze besprekingen en voorstellen geweest om de oorlog te beëindigen, waarbij ook andere landen waren betrokken, onder meer Wit-Rusland, Turkije, de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, landen van de Europese Unie, Saoedi-Arabië, Mexico, Brazilië, het Vaticaan, de Europese Unie zelf, en de Verenigde Naties.
De oorlogshandelingen kunnen volgens experts uitmonden in een zogenoemd bevroren conflict, naar het voorbeeld van de Koreaanse Oorlog, maar daar waren president Zelensky en EU-Commissievoorzitter Ursula von der Leyen faliekant tegen.
Geschiedenis Voorgeschiedenis Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie ondertekenden de Russische Federatieve Sovjetrepubliek en de Oekraïense Socialistische Sovjetrepubliek op 19 november 1990 een vriendschapsverdrag waarin de bestaande grenzen wederzijds werden erkend. Op 23 juni 1992 werd het verdrag bevestigd door de onafhankelijke Russische Federatie en het onafhankelijke Oekraïne, in 1997 gevolgd door het Russisch-Oekraïense Vriendschapsverdrag en in 2003 door het Grensverdrag, waarin de staatsintegriteit en soevereiniteit binnen de bestaande grenzen wederzijds werden erkend.
Met het Memorandum van Boedapest (1994) werden de Sovjet-kernwapens die voordien op Oekraïens grondgebied waren opgeslagen, overgedragen aan Rusland, in ruil voor internationale veiligheidsgaranties.
In september 2014 en februari 2015 werden de Minsk-akkoorden I en II gesloten, met de bedoeling een einde te maken aan de onrust in de oost-Oekraïense oblasten Loehansk en Donetsk. Ondanks de akkoorden bleef de Oorlog in Oost-Oekraïne voortduren. Een bijeenkomst in Parijs op 9 december 2019 met de presidenten Macron, Poetin, Zelensky, en bondskanselier Angela Merkel zou een bescheiden vooruitgang geboekt zijn in het kalmeren van vijf en een half jaar oorlog in Oost-Oekraïne: er was een akkoord bereikt om alle gevangenen tegen het einde van het jaar uit te wisselen en om het herhaaldelijk geschonden staakt-het-vuren uit 2015 volledig uit te voeren. Sedert het voorjaar van 2021 namen de incidenten toe die de angst voor een invasie van Oekraïne door Rusland deed toenemen. Op de Veiligheidsconferentie van München, enkele dagen voor de invasie, zou er bij president Zelensky op zijn aangedrongen niet naar Oekraïne terug te keren, en zijn ballingschap voor te bereiden.
2022 – heden De invasie zelf ging op 24 februari 2022 van start. Vanaf 2024 publiceerden onderzoekers overzichten van het verloop van de onderhandelingen sedert februari 2022: Foreign Affairs trok in april 2024 lessen uit het ontwerpakkoord van Istanbul (april 2022). Analisten aan de George Washington-universiteit gaven in april 2024 een overzicht van het onderhandelingsproces.
Verdedigbare grenzen (2023) Volgens westerse militaire experten was eind 2023 de toenmalige frontlinie alleen tegen zeer hoge kosten te verdedigen als de Russen opnieuw zouden aanvallen na een wapenstilstand. Een staakt-het-vuren liet de opbouw van de Russische troepen aan de grens toe en gaf de Russische troepen de ruimte om zich vrij te bewegen en zich voor te bereiden voor het volgend offensief. De militaire inspanning in manschappen, geld, materieel, maatschappen gevolgen was groot, als de grens bij de initiële aanval ten koste van alles verdedigd moest worden. Dit vereiste dat een groot aantal soldaten gevechtsklaar aan de grens aanwezig moest blijven ook in vredestijd. Dit is zeer duur. Een groot gedeelte van de bevolking zou gemobiliseerd moeten blijven. Het gemobiliseerde leger moest betaald worden en de gemobiliseerde mensen dragen niet bij aan de economie en betalen geen belastingen. Een veel goedkopere manier om het land te verdedigen, is om bij de grens een kleinere troepenmacht te stationeren, die de taak heeft om de aanvallers voldoende te vertragen, zodat het land de tijd heeft om de reservesoldaten te mobiliseren en in te zetten om het verloren terrein te heroveren. Dit vereist echter wel een strategische diepte om zich te kunnen terugtrekken. Steden zoals Cherson en Charkiv zijn hiervoor te dicht bij de frontlinie en vereisen een sterk verdedigingsleger en fortificaties.
De grenzen per januari 2022 waren al beter te verdedigen, al helemaal als de Krim terug in Oekraïense handen was. De te verdedigen grens wordt dan een flink stuk korter. De herovering van de Donbas maakt voor de militaire verdediging niet zo veel uit daar het gebied al dicht bij Rusland gelegen is. Wel is het verlies van de Donbas een verzwakking van de Oekraïense economie.The Lands Ukraine Must Liberate; www.criticalthreats.org, 1 januari 2024
Decreet over de onderhandelingen Op 4 oktober 2022 ondertekende president Zelensky het “Decreet over de Beëindiging van Onderhandelingen met Rusland”, waarin Oekraïense gesprekken met Vladimir Poetin formeel “onmogelijk” werden verklaard, hoewel de deur voor gesprekken werd opengehouden, “maar dan wel met een andere president van Rusland.” Op 25 januari 2025 verduidelijkte Zelensky dat het decreet, genomen na een beslissing van de nationale veiligheidsraad, “werd gedicteerd door ‘de omstandigheden van het moment”, en bedoeld was om alle indirecte communicatiekanalen van Rusland naar Oekraïense politici en organisaties af te snijden. Hij bevestigde opnieuw zijn bereidheid om met de Russische kant te onderhandelen.
Vredesonderhandelingen en -voorstellen in 2022 Reeds op 25 februari, de dag na de invasie, verklaarde president Zelensky zich bereid tot onderhandelingen met Rusland, ook over een neutrale status voor Oekraïne. Eerste ronde (28 februari) Op 27 februari 2022 stemde Oekraïne ermee in om vredesonderhandelingen met Rusland aan te gaan. Die begonnen de volgende dag op een geheime locatie in Homel aan de Wit-Russische grens. Op Oekraïens verzoek was een goede bekende van president Poetin, de Russische oligarch Roman Abramovitsj, daarbij aanwezig. De Russische en Oekraïense presidenten waren afwezig. Er werd geen akkoord bereikt. Volgens de Oekraïense delegatieleider Davyd Arachamija zouden de Russische onderhandelaars zijn uitgegaan van een capitulatie, waarvoor de Oekraïense delegatie niet was gemachtigd.
Tweede ronde (3 maart) Op 3 maart begon op dezelfde plek de tweede ronde van de vredesbesprekingen. Beide partijen kwamen overeen om humanitaire corridors te openen voor de evacuatie van burgers. Op 5 maart vloog de Israëlische premier Naftali Bennett naar Moskou en had drie uur lang ontmoetingen met Poetin. Daarna vloog hij naar Duitsland en voerde hij overleg met de Duitse kanselier Olaf Scholz. Bennett sprak van tevoren met Zelensky, die eerder om zijn hulp had gevraagd bij het bemiddelen. Hij coördineerde ook met de VS, Frankrijk en Duitsland. Mogelijk was zijn démarche er gekomen op verzoek van kanselier Scholz. Begin februari 2023 zei Bennett in een interview dat beide partijen toen dicht bij een staakt-het-vuren hadden gestaan, maar dat de westerse machten die Oekraïne steunden het akkoord hadden geblokkeerd. Na afloop betwijfelde hij echter of een akkoord mogelijk en wenselijk was geweest. In een tv-interview van november 2023 herinnerde Davyd Arachamija, die de Oekraïense delegatie leidde, eraan dat Rusland toen aanbood de invasie te beëindigen als Oekraïne zijn ambities om lid te worden van de NAVO liet varen. Oekraïne vreesde echter voor het ontbreken van westerse veiligheidsgaranties, aldus Arachamija, die er nog aan toevoegde dat hij "het gevoel heeft dat de VS en het VK de laatsten zullen zijn om mee te doen als ze zien dat anderen akkoord gaan". Eind maart 2022 bevestigde president Zelensky “... zijn er degenen die een lange oorlog niet erg vinden omdat dit zou betekenen dat Rusland wordt uitgeput, zelfs als dit de ondergang van Oekraïne betekent en ten koste gaat van Oekraïense levens.”
Derde ronde (7 maart) Op 7 maart startte een derde onderhandelingsronde. Het Kremlin eiste als voorwaarde voor het beëindigen van de invasie de neutraliteit van Oekraïne, erkenning van de Krim als Russisch grondgebied, en erkenning van de zelfverklaarde separatistische republieken Donetsk en Loegansk als onafhankelijke staten. Dezelfde dag kondigde Rusland een tijdelijk staakt-het-vuren af in Kiev, Soemy en twee andere steden. Op 8 maart stelde Zelensky een directe ontmoeting met Poetin voor om de invasie te beëindigen en sprak de bereidheid uit om Poetin's eisen te bespreken. Zelensky zei dat hij klaar was voor een dialoog, maar niet voor capitulatie. Hij stelde een nieuwe collectieve veiligheidsovereenkomst voor samen met de VS, Turkije, Frankrijk, Duitsland en Rusland als alternatief voor het lidmaatschap van de NAVO. Zelensky's partij Dienaar van het Volk verklaarde dat Oekraïne de Krim, Donetsk en Loehansk niet zou opgeven. Hoewel er geen overeenkomst werd bereikt, tweette de Oekraïense onderhandelaar en adviseur van de president Mychajlo Podoljak dat "er enkele kleine positieve verschuivingen waren met betrekking tot de logistiek van humanitaire corridors." Een Oekraïense onderhandelaar, Denis Kireev, werd op 5 maart doodgeschoten omdat hij een dubbelagent zou zijn geweest.
Antalya (10 maart) Op 10 maart hadden de ministers van Buitenlandse Zaken van Rusland en Oekraïne, Sergej Lavrov en Dmytro Koeleba in Antalya, Turkije een ontmoeting met de Turkse minister van Buitenlandse Zaken, Mevlüt Çavuşoğlu, die bemiddelde in het kader van het Antalya Diplomacy Forum. Het was het eerste contact op hoog niveau tussen de twee partijen sinds het begin van de invasie. Oekraïne had geprobeerd te onderhandelen over een staakt-het-vuren van 24 uur om hulp en evacuatie te bieden aan burgers, vooral in Marioepol. Ondanks twee uur praten werd er geen akkoord bereikt. De luchtaanvallen op de havenstad gingen door.
Vierde ronde: 15 puntenplan (14-17 maart) Vanaf 14 maart liepen de onderhandelingen via videoconferenties. Op 15 maart, terwijl de vierde gespreksronde plaatsvond, suggereerde Zelensky dat Oekraïne Poetin's eis, dat het land geen NAVO-lidmaatschap zou nastreven, zou accepteren. Op 16 maart meldde de Financial Times dat de onderhandelingen met Rusland over een 15 puntenplan, door Zelensky werd geïdentificeerd als een realistischere kans om de oorlog te beëindigen dan de eerdere onderhandelingen. Mychajlo Podoljak, de hoofdonderhandelaar voor de Oekraïense vredesdelegatie legde uit wat het 15 puntenplan onder andere in zou houden: een staakt-het-vuren, de terugtrekking van Russische troepen uit hun geavanceerde posities in Oekraïne, samen met internationale veiligheidsgaranties voor militaire steun en alliantie in het geval van hernieuwde Russische militaire acties in ruil voor het niet verder nastreven van NAVO-lidmaatschap door Oekraïne. Volgens Oekraïne was dit alleen mogelijk via een directe dialoog tussen Zelensky en Poetin. Wanneer er een overleg zou komen, dan waren de belangrijkste gesprekspunten: de aanwezigheid van Russische troepen in Oost-Oekraïne na de oorlog en waar de grenzen zouden zijn.