alt=Uitsnede van een kaart uit 1718. Deze geeft de jurisdictie van Franeker weer; onder de stad een verticale strook met de aanduiding Onder Franeker Klok Slag |miniatuur |Uitsnede van een kaart uit 1718. Deze geeft de grietenij weer van Franeker (rechts); onder de stad een verticale strook met de aanduiding Onder Franeker Klok Slag
De klokslag of klokkenslag van een stad of dorp was het gebied dat reikte tot waar men de klok kon horen. Het begrip kent een scala aan verbonden betekenissen.
Dit specifieke luiden van de klok verplichtte de inwoners tot een reactie. De reactie kon, afhankelijk van de omstandigheden, inhouden dat men naar het centrale plein, gemeentehuis of stadhuis ging om belangrijke proclamaties te horen. of op eigen gelegenheid naar een dreiging zoals een dijkdoorbraak of een vijandelijke aanval ging. De term duidt niet alleen op het luiden, maar ook op het overeenkomstige rechtsgebied of ambtsgebied. In dat opzicht komt het overeen met kerspel. Ook de verplichting tot actie werd klokslag genoemd. In ruime zin was klokslag een crisiswoord, waarmee een noodgeval en de nodige reactie aangeduid konden worden. miniatuur|Openbare verkoping van een boerenplaats in 1896, staande en gelegen onder de klokslag van Feerwerd, aangekondigd in het Nieuwsblad van het Noorden van 5 januari 1896 In en rond Nederland wordt de term klokslag gebruikt in Friesland, Oost-Friesland en de ‘Sassische gewesten’, de delen van Noord-Duitsland waar men Middelnederduits sprak, maar zeker niet alleen daar. Zo publiceerde C.G. Hultman, de gouverneur van Brabant, in 1814 na vernielingen en geweldpleging in Almkerk een waarschuwing, met de toevoeging: En op dat niemand hiervan eenige onwetenheid zal kunnen voorwenden, zal deze bij klokkenslag in den dorpe Almkerk worden gepubliceerd en geaffigeerd, en voorts in het Dagblad dezer Provincie worden geplaatst.In Goor waren in de middeleeuwen de borgmannen verplicht om onder de klokkenslag van de stad te wonen. Zo hadden zij voldoende tijd om te hulp te schieten als Goor werd aangevallen.
Noodpeil In het gebied van de grote rivieren werd het noodpeil van de rivier aangeduid als klokslag. Christiaan Brunings, die in de 18e en 19e eeuw het Nederlandse waterbeleid vormgaf, schreef bijvoorbeeld in 1804 over de Lek: Tussen Beusichem en Kuilenburg zat een Ysdam, waar tegen de Rivier tot Bandyks hoogte opgekeerd wierd, staande te Beusichem aan het Peil op 22 voet, en aan den Noorder Lekdijk op boven het Klokslag, dat is 13 duim boven de Kruin des Dyks, wordende toen nog door het Zandpad gekeerd, hetwelk op 100 duim boven het Klokslag ligt.
'Onder de klokslag' De aanduiding 'onder de klokslag' werd informeel gebruikt als plaats- of sfeeraanduiding, bijvoorbeeld onder de klokslag van de Martini of onder de klokslag van Rome. In de noordoostelijke provincies werd er ook een formele betekenis aan toegekend, zoals blijkt uit enkele 19e-eeuwse krantenadvertenties met de standaardformulering staande en gelegen onder de(n) klokslag van Feerwert, of een andere gemeente.
Categorie:Communicatiemiddel Categorie:Klok (bel) Categorie:Rechtsgebied