GroenLinks-PvdA was een samenwerkingsverband van de Nederlandse politieke partijen GroenLinks en Partij van de Arbeid (PvdA). Deze partijen, die een groene en een sociaaldemocratische signatuur hebben, zitten op landelijk niveau in gezamenlijke fracties.
Vanaf de verkiezingscampagne voor de Tweede Kamerverkiezingen van 22 november 2023, was Frans Timmermans (PvdA) de leider namens beide partijen. Nadat deze na de Tweede Kamerverkiezingen van 2025 op 29 oktober aftrad, werd Jesse Klaver (GroenLinks) door de Tweede Kamerfractie verkozen tot zijn opvolger.
De leden stemden tijdens een oprichtingscongres op 13 juni 2026 in met het voorstel van de partijbesturen om de partijen per 1 juli 2026 volledig te laten fuseren tot een nieuwe partij genaamd Progressief Nederland (PRO). De nieuwe naam werd eerder al gebruikt in gemeenteraden en met ingang van 10 juni 2026 in de Tweede Kamer.
Geschiedenis Achtergrond
Voordat GroenLinks en de PvdA in 2023 een samenwerkingsverband vormden, hadden ze in een aantal gemeenten al lokale samenwerkingen; bij de gemeenteverkiezingen van 2022 deden de twee partijen in 50 gemeenten mee met een gezamenlijke lijst. Daarnaast gingen ze een aantal keren een lijstverbinding aan, zoals bij de verkiezingen voor het Europees Parlement van 2009 en de Tweede Kamerverkiezingen van 2010.
De PvdA en GroenLinks zijn zelf ook het resultaat van fusies. Het idee van een mogelijke fusie van linkse partijen in Nederland, waaronder de PvdA en GroenLinks, was niet nieuw. Al in 2004 pleitte Job Cohen, destijds burgemeester van Amsterdam en later landelijk leider van de PvdA, voor een fusie met GroenLinks en de SP, waarbij hij de Progressieve Volkspartij als mogelijke naam opperde. Die naam verwijst naar een nooit gerealiseerd voorstel dat in de jaren zeventig werd besproken, waarbij de PvdA, D'66 en de Politieke Partij Radikalen (PPR), een van de voorlopers van GroenLinks, zouden fuseren tot één partij.
Na de Tweede Kamerverkiezingen 2017, waar de PvdA van 38 naar 9 zetels ging en veel kiezers verloor aan GroenLinks, vatte fractievoorzitter Jesse Klaver het plan om de dominante positie van de PvdA op links over te nemen. De PvdA bleek echter veerkrachtiger dan gedacht door de Europese Parlementsverkiezingen 2019 te winnen. Hierna schakelde GroenLinks over op een strategie van aansturen op een fusie.
Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 17 maart 2021 boekten de traditionele linkse partijen een historisch laag resultaat: GroenLinks, de PvdA en de Socialistische Partij (SP) gingen gezamenlijk terug van 37 naar 26 zetels. Een groep ongeruste GroenLinks- en PvdA-leden stelde het RoodGroen Manifest op, waarin zij pleitten voor meer samenwerking tussen de partijen. Binnen korte tijd ondertekenden duizenden sympathisanten dit manifest.
miniatuur|upright=1.2|GL-Kamerleden Corinne Ellemeet en Jesse Klaver in gesprek met partijleden over samenwerking met PvdA (augustus 2021) RoodGroen wilde vervolgens de partijen bewegen richting een fusie, door middel van moties en congresuitspraken. Dit deden zij van onderop, mede vanwege de mislukte samenwerkingen die tijdens de voorgaande decennia vanuit de partijleidingen waren gekomen. Ondertussen hielden de GroenLinks- en PvdA-fracties elkaar vast bij de dan lopende kabinetsformatie.
Samengaan Eerste Kamerfracties Op het PvdA-congres en bij een online referendum binnen GroenLinks in juni 2022 stemden leden van beide partijen voor een gezamenlijke fractie van GroenLinks en PvdA in de Eerste Kamer.
De twee partijen namen nog wel afzonderlijk deel aan de Eerste Kamerverkiezingen van 30 mei 2023 en haalden elk zeven zetels. Na de installatie vormden ze vervolgens een fractie met GroenLinks-lijsttrekker Paul Rosenmöller als voorzitter en PvdA-lijsttrekker Mei Li Vos als vicevoorzitter.
Dialoog ideologische basis In januari 2023 publiceerden de directeuren van de wetenschappelijke bureaus van de PvdA en GroenLinks, Tim 'S Jongers van de Wiardi Beckman Stichting en Noortje Thijssen van het Wetenschappelijk Bureau GroenLinks de publicatie Samen onze toekomst in handen nemen. In dit manifest verkenden zij de overeenkomsten tussen beide partijen, en wat een gezamenlijke ideologische basis kon vormen voor een vorm van samenwerking, en mogelijk gezamenlijk verkiezingsprogramma. 'S Jongers pleitte in het verlengde hiervan, voor een "herstel van de publieke voorzieningen" en een hernieuwde focus op de sociale grondrechten.
Tweede Kamerverkiezingen 2023 De partijen wilden met een gecombineerde lijst en programma aan de Tweede Kamerverkiezingen van 22 november 2023 meedoen.Reuzenstap naar fusie: referendum PvdA en GroenLinks voor één lijst bij verkiezingen RTL Nieuws, 9 juli 2023. Gearchiveerd op 9 juli 2023. Bij een ledenreferendum stemden leden van GL en PvdA hier voor.PvdA en GroenLinks met één lijst de verkiezingen in, leden stemmen massaal voor NOS, 17 juli 2023. Gearchiveerd op 18 juli 2023. Eurocommissaris Frans Timmermans werd als enige kandidaat-lijsttrekker door de beide partijbesturen voorgedragen en op 22 augustus 2023 door beide partijen gekozen.
Bij het begin van het verkiezingsreces op 27 oktober 2023 werden de fracties van de twee partijen formeel samengevoegd, nadat fractieleden al enige tijd namens beide fracties het woord voerden.Met ’fusietruc’ stellen PvdA en GL tonnen aan subsidie veilig, De Telegraaf (26 oktober 2023). Geraadpleegd op 27 oktober 2023. De gezamenlijke lijst behaalde 25 zetels bij de verkiezingen en werd daarmee de op een na grootste fractie, na de Partij voor de Vrijheid (PVV) van Geert Wilders.
Europese verkiezingen 2024 Na de Tweede Kamerverkiezingen werd er binnen beide partijen een referendum gehouden over een gezamenlijke lijst bij de Europese verkiezingen van 6 juni 2024.GroenLinks-PvdA mogelijk ook samen Europese verkiezingen in, BNR Nieuwsradio, 1 december 2023. Geraadpleegd op 19 mei 2025. Van de deelnemende leden stemde een meerderheid van GroenLinksers en PvdA'ers voor.GroenLinks en PvdA doen samen mee aan de Europese Verkiezingen, groenlinkspvda.nl, 13 december 2023. Geraadpleegd op 19 mei 2025. GroenLinkser Bas Eickhout, tevens een van de twee spitzenkandidaten voor de Europese Groene Partij (EGP), werd de Europese lijsttrekker van GroenLinks-PvdA.Bas Eickhout met 96 procent van de stemmen verkozen tot lijsttrekker GroenLinks-PvdA bij Europese verkiezingen, de Volkskrant, 30 januari 2024. Geraadpleegd op 20 mei 2025.
Bij de verkiezingen behaalde GroenLinks-PvdA 21 procent van de Nederlandse stemmen, goed voor acht zetels. De combinatie ontving het grootste aantal stemmen bij de verkiezingen, maar moest wel een zetel inleveren.
Na de verkiezingen sloten de afzonderlijke partijen zich weer aan bij hun gebruikelijke fracties: GroenLinks bij De Groenen/EVA, de PvdA bij S&D.Ná de EU-verkiezingen gaan PvdA en GroenLinks weer scheiden in Brussel, Trouw, 22 januari 2024. Geraadpleegd op 20 mei 2025. Sinds 13 februari 2025 zitten de delegatieleden onder de naam GroenLinks-PvdA in het Europees Parlement, maar zij bleven in de verschillende fracties zitten.
Tweede Kamerverkiezingen 2025 en referendum over partijfusie Na de val van het kabinet-Schoof werden er verkiezingen uitgeschreven voor 29 oktober 2025. Tijdens een online-referendum in juni 2025, voorafgaand aan het gezamenlijke partijcongres, stemde een meerderheid onder GroenLinkser en PvdA'ers voor het wederom opkomen met een gezamenlijke lijst en voor het volledig samengaan van de twee partijen in 2026.
Na het tumultueus verlopen partijcongres van 21 juni 2025 hadden sommige PvdA'ers kritiek op het verloop ervan. Het voornaamste twistpunt was een Kamermotie van Kamerlid Kati Piri om een volledig wapenembargo tegen Israël in te stellen, wat mogelijk het defensieve Iron Dome-systeem zou treffen. PvdA-coryfee Gerdi Verbeet verliet de partij vanwege de koers van de samenwerking, waarin er onvoldoende ruimte zou zijn voor de standpunten van minderheden. Ook voormalig Tweede Kamerlid Lutz Jacobi en lokale en provinciale vertegenwoordigers zegden hun lidmaatschap op. In de nasleep van het congres uitte voormalig partijleider Lodewijk Asscher in een opiniestuk in de Volkskrant zijn twijfel of hij zich nog thuis voelde bij de partij.
Bij de verkiezingen behaalde GroenLinks-PvdA 20 zetels, vijf zetels minder dan bij de vorige verkiezingen en zes minder dan de grootste partijen, D66 en PVV. Lijsttrekker Timmermans trad na het bekend worden van deze tegenvallende uitslag af als partijleider.
Concept-beginselprogramma In juni 2025 publiceerden de wetenschappelijke bureaus van de partijen het concept-beginselprogramma Tijd voor solidariteit. De concepten-statuten en het concept-reglement van orde werden tegelijkertijd gepubliceerd. Over deze stukken startte de mogelijkheid voor leden om te reageren.
Kritiek op het concept-beginselprogramma bestond er onder meer uit het te veel geschreven was voor de hoogopgeleide bewoners van grote steden, dat het te weinig concreet en moreel verheven zou zijn, en onvoldoende in staat om de potentiële kiezers te overtuigen. Volgens anderen was het eveneens nog te abstract, en slaagde het er niet in om de doelgroep te verbredenen, naar met name de lagere inkomensgroepen. Het document zou er ook niet in slagen om helder te maken, of de fusie-partij nu links, progressief of allebei zou worden.
Gemeenteraadsverkiezingen 2026 Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 deden GroenLinks en PvdA voor het eerst op grote schaal mee met gezamenlijke lijsten. GroenLinks-PvdA kreeg de meeste stemmen van alle landelijke partijen, maar verloor 150 van haar raadszetels. In ongeveer acht van de tien gemeenten kregen de partijen een lager percentage stemmen dan bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen. In sommige gemeentes deden GL en PvdA apart mee, waar de fracties tot maart 2030 apart blijven.
Keuze naam fusiepartij thumb|Logo van Progressief Nederland (PRO) Na de verkiezingen maakte Jesse Klaver op 26 maart 2026 tijdens een bijeenkomst in Halfweg bekend dat de fusiepartij Progressief Nederland zou gaan heten met de afkorting 'PRO'. In dezelfde bijeenkomst presenteerde hij een visie-stuk genaamd Progressief Pleidooi. Ook werd de nieuwe website gelanceerd en het nieuwe logo bekend gemaakt.
Het idee achter de nieuwe naam is dat lokale afdelingen het woord 'PRO' voor de gemeentenamen kan plaatsen, zodat namen als 'PRO Leeuwarden', 'PRO Heerlen' of 'PRO Gooise Meren' ontstaan.
Sommige bestaande lokale politieke partijen zoals ProHengelo en PRO Eindhoven waren "niet echt blij". ProVeenendaal gaf aan tegen de naamgeving PRO juridisch bezwaar te gaan maken, wanneer de naam van de fusiepartij zou worden ingeschreven bij de Kiesraad. Op 3 juni 2026 besloot de Raad van State dat de naamswijziging nationaal kon plaatsvinden. Voor lokale afdelingen blijft er ruimte voor bezwaar.
Op 9 juni stemde de Tweede Kamer op voorstel van het Presidium in met het gebruik van de naam Progressief Nederland (PRO) door de Tweede-Kamerfractie. De oprichting van de nieuwe partij werd gepland voor 1 juli 2026. De leden konden tijdens een oprichtingscongres op 13 juni voor of tegen het hele pakket van het beginselprogramma, de statuten en het huishoudelijk reglement stemmen.
Keuze naam jongerenorganisatie Op zaterdag 28 maart, kozen de jongerenorganisaties van beide partijen, DWARS (van GroenLinks) en de Jonge Socialisten (van de PvdA), op een gezamenlijk congres in Zwolle als nieuwe naam PROTEST. De jongeren kozen ook voor andere accenten, met een sterkere nadruk op ecologisme en dekolonisatie. De jongerenorganisaties kozen ook voor een meer pacifistische en anti-kapitalistische insteek ten opzichte van de visie in Progressief Pleidooi.
Facties RoodGroen De samenwerking tussen de partijen is vooral aangejaagd door RoodGroen. Deze groep ontstond na de verkiezingen van 2021, en vormde zich rond het RoodGroen Manifest. Het doel van deze groep was het laten fuseren van GroenLinks en PvdA tot één partij.
Rood Vooruit