Bütgenbach (Frans: Butgenbach, Waals: Bûtba) is een gemeente in de Belgische provincie Luik. De gemeente ligt in het Duitstalig oostelijk deel van het land. Bütgenbach telt ruim 5.500 inwoners.
Kernen
Deelgemeenten # Naam Opp.(km²) Inwoners(2025) Inwonersper km² NIS-code 1 Bütgenbach 40,63 3.626 89 63013A 2 Elsenborn 56,41 1.960 35 63013B
Overige kernen Er liggen nog wat kleinere dorpen in de gemeente: in de deelgemeente Bütgenbach zelf liggen de dorpen Weywertz en Berg; in Elsenborn ligt nog het dorp Nidrum. Helemaal afgelegen in het noorden van Elsenborn, tegen de grens met Duitsland, liggen de gehuchtjes Küchelscheid en Leykaul.
Geschiedenis thumb|left|Het Amerikaanse 26ste infanterieregiment bij het viaduct van Bütgenbach tijdens de Slag om de Ardennen. De eerste vermelding van Bütgenbach dateert reeds van de Karolingers in de 9de eeuw als een voorpost van het Büllinger Hof. Van 1200-1214 was het gebied eigendom van de graven van Luxemburg en vervolgens door huwelijk van het hertogdom Limburg.
In 1237 werd de burcht gebouwd op een rots boven het dal van de Warche. Dit werd middelpunt van een heerlijkheid, Hof Bütgenbach genaamd, die ook de dorpen Berg, Elsenborn, Faymonville, Nidrum, Sourbrodt en Weywertz omvatte.
In de loop der tijd ging deze heerlijkheid achtereenvolgens over naar de graven van Vianden en het Huis Nassau. In 1503 kreeg de familie Von Rolshausen de heerlijkheid in leen van de Nassau's en dat bleef zo tot 1786. In 1575 werd de burcht door brand getroffen maar in 1624 weer hersteld. In 1689 echter werd de burcht verwoest door de troepen van Lodewijk XIV van Frankrijk.
In 1795 werd Bütgenbach door de Fransen geannexeerd en in 1815 werd het Pruisisch. Tijdens de Franse bezetting werd de burcht definitief verwoest en bleef een ruïne.
In 1890 werd een hospitaal, het Sankt-Joseph-Hospital, in gebruik genomen. Dit werd verzorgd door de Zusters van Vincentius a Paulo. In de loop der jaren werd dit uitgebreid met scholen, een bejaardentehuis en dergelijk. In 1984 verlieten de zusters het hospitaal en in 1988 sloot het complex om begin jaren '90 van de 20e eeuw te worden gesloopt.
In 1920 werd Bütgenbach conform het Verdrag van Versailles aan België afgestaan. De gemeente werd daarop in vieren gedeeld waarbij Elsenborn, Robertville en Faymonville werden afgesplitst als afzonderlijke gemeenten.
In 1932 werd een stuwdam in de Warche gebouwd en ontstond het Meer van Bütgenbach.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het grondgebied van Bütgenbach samen met Eupen-Malmedy aan het Duitse Rijk gehecht. In de winter van 1944 was hier tijdens de Slag om de Ardennen generaal Eisenhower enkele dagen gestationeerd. In 1945 kwam Bütgenbach weer onder bestuur van België.
In 1977 fuseerde Bütgenbach met Elsenborn tot de huidige fusiegemeente.
Bezienswaardigheden De Burcht van Bütgenbach Het Hof Bütgenbach Het Karmelietenklooster De Sint-Stefanuskerk (Sankt Stephanus-Kirche)
Zie ook Lijst van beschermd erfgoed in Bütgenbach
Natuur en landschap Bütgenbach ligt in de Belgische Eifel. Ten noorden van Bütgenbach stroomt de Warche. Sedert 1932 is er een stuwdam gebouwd en ontstond het Meer van Bütgenbach, van 120 ha. De Bieley is een hoge rots boven de Schwalmbach (Perlenbach) vlakbij de Duitse grens. De hoogte aan de kerk bedraagt 584 meter.
Demografische ontwikkeling
Demografische ontwikkeling voor de fusie
Bronnen:NIS, Opm:1930 tot en met 1970=volkstellingen, 1976 inwoneraantal op 31 december
Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977
Bronnen:NIS, Opm:1930 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 1001992 100,01993 101,71994 103,21995 103,91996 104,31997 105,71998 106,41999 107,12000 108,22001 107,92002 107,52003 107,52004 108,12005 108,52006 108,72007 108,92008 109,32009 110,12010 111,12011 111,42012 111,72013 111,42014 109,62015 109,32016 109,32017 108,82018 109,32019 109,42020 109,72021 109,22022 109,32023 111,62024 110,2 2025 108,9 2026 108,9
Politiek
Burgemeesters 2001-2018 Emil Dannemark, FBL 2019-heden Daniel Franzen, ZGG
Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 Partij 10-10-19761976-2000:Verkiezingsdatabase Binnenlandse Zaken 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-200614-10-2012Gegevens 2012: elections2012.wallonie.be14-10-201813-10-2024 Stemmen / Zetels %15%15%15%17%17%17%17%17%17 ADNG1 / GIA / GFAB / REUTER2 / GFA-Wechsel3 / FDG4 / ZiBC21,881339,49A669,63B1246,212946,012844,672737,153630,7845100,00C17 LCWN1 / GIA / GFAB / WFE2 / F.B.L.B / ZiBC16,121213,732248,09B955,33B1052,12B1047,72B8 GI1 / PJA2 / ZiBC- - 8,891015,9922 UDG1 / UNION2 / ZiBC48,631956,531921,481324,0724 ZGG1 / ZiBC- - - - - - - 21,5014 LCBE13,371- - - - - - - - BENKER- 3,990- - - - - - - FRAUEN- - - - 5,90- - - - HECK- - - - - - 10,731- - 3154 34633573368437403771361537903374Opkomst % 95,6993,1791,7892,0083,8986,7778,94Blanco en ongeldig %4,22 5,083,976,37,5911,6113,919,6616,12
Verkeer en vervoer In Bütgenbach komt de N647 uit op de N632.
Tevens had de plaats vroeger aan spoorlijn 45A (Jünkerath - Weywertz) een station Bütgenbach. Over deze spoorlijn heeft ook een toeristentreintje gereden dat een mooi uitzicht bood over het naastgelegen stuwmeer. Ook het voormalige station Kalterherberg aan spoorlijn 48 ook bekend van de Vennbahn ligt op het grondgebied van Bütgenbach.
Varia De Nederlandse koning voert de adellijke titel Heer van Bütgenbach. Zie Titels Nederlandse koninklijke familie.
Nabijgelegen kernen Weywertz, Berg, Büllingen, Nidrum, Schoppen, Hellenthal (Duitsland)
Externe links Website van de gemeente Sprechende Sprachkarte: audio-opname van dialectspreker uit Bütgenbach
Categorie:Plaats in de Duitstalige Gemeenschap