De protesten in Iran zijn een reeks aanhoudende demonstraties en burgerlijke onrust die begonnen op 16 september 2022, met als rechtstreekse aanleiding de dood van de 22-jarige Jina Mahsa Amini (Perzisch: مهسا امینی, uitspraak: ).
De protesten begonnen in de hoofdstad Teheran, waarna ze zich eerst uitbreidden naar de steden Saqqez, Sanandaj, Divandarreh, Baneh en Bijar in de provincie Koerdistan, waar het slachtoffer Amini was geboren, en later ook naar andere delen van Iran. Deze protesten groeiden snel na de eerste dag, ook mensen in de steden Hamedan, Kermanshah, Mashhad, Sabzevar, Qom, Amol, Babol, Isfahan, Kerman, Shiraz, Tabriz, Rasht, Sari, Karaj, Chalus, Nowshahr, Tonekabon, Arak, Ilam, Kish Island en vele anderen protesteren mee.https://www.euronews.com/2022/09/20/mahsa-amini-eu-concern-over-woman-who-died-after-being-stopped-by-morality-policehttps://www.reuters.com/world/middle-east/tehran-governor-accuses-protesters-attacks-least-22-arrested-2022-09-20/
Als reactie op de protesten drukte de regering van Iran niet alleen de demonstraties de kop in, maar blokkeerde ze ook de toegang tot apps zoals Instagram en WhatsApp, en beperkte ze de internettoegang. Hiermee werd beoogd de groeiende protestbeweging te beteugelen en het vermogen van de demonstranten om zich te organiseren te verminderen. Het zijn mogelijk de strengste internetbeperkingen in Iran sinds de protesten van 2019, toen het internet volledig werd afgesloten.https://www.engadget.com/iran-restricts-internet-access-mahsa-amini-protests-194512075.html
Op 22 november 2022 waren er volgens de VN al meer dan 378 mensen gedood, onder wie 47 kinderen. Het waren daarmee de dodelijkste protesten geworden sinds de protesten van 2019-2020. Daarbij vielen naar schatting eveneens enkele honderden, maar volgens sommige bronnen meer dan 1500 doden.Iran Human Rights (gearchiveerde versie)
Achtergrond De Iraanse protesten tegen de verplichte hidjab waren reeds begonnen in 2017.
Op 14 september 2022 werd Jina Mahsa Amini, een 22-jarige Iraans-Koerdische vrouw, door de Iraanse zedenpolitie – ook wel de islamitische begeleidingspatrouille genoemd – gearresteerd vanwege een "ongepaste hidjab". Ze zou haar hoofd niet goed hebben bedekt en werd beschuldigd van het begaan van een modeschending.https://www.theguardian.com/global-development/2022/sep/16/iranian-woman-dies-after-being-beaten-by-morality-police-over-hijab-law Ze stierf twee dagen later, op 16 september, terwijl zij in hechtenis zat. Ze had een gebroken schedel opgelopen, volgens ooggetuigen doordat ze zou zijn geslagen door de zedenpolitie.
Na haar begrafenis braken als eerste in Teheran protesten uit, die de opmaat vormden naar de demonstraties in het hele land.https://www.iranintl.com/en/202209189135https://hengaw.net/en/news/hengaw-report-no-2-regarding-saqqez-and-sanandaj-protests
Begin van de protesten (september 2022) thumb|Demonstrerende studenten van de Amir Kabir Universiteit, september 2022 thumb|Nasleep van demonstratries in Bojnord, september 2022 Enkele uren nadat Mahsa Amini was overleden, verzamelde zich een groep mensen om te protesteren tegen haar vermeende moord in de buurt van het Kasra-ziekenhuis, waar Amini stierf. De menigte riep leuzen als "dood aan de dictator", "Zedenpolitie is een moordenaar", "Ik zal doden, Ik zal degene doden die mijn zus heeft vermoord", "Ik zweer bij Mahsa's bloed, Iran zal vrij zijn", "Khamenei is een moordenaar, zijn regering is ongeldig" en "onderdrukking van vrouwen van Koerdistan tot Teheran". Deze protesten werden opgevangen met de onderdrukking en arrestatie van demonstranten. Een aantal vrouwen deden af en verbrandden hun hidjab als reactie op de aanval van de strijdkrachten van de opstandelingen en scandeerden de leus "Schaamteloos Daesh".https://iranwire.com/en/provinces/107612-protests-continue-in-kurdistan-after-mahsa-aminis-burial/https://crisis24.garda.com/alerts/2022/09/iran-anti-government-protests-likely-in-cities-nationwide-through-at-least-late-september Sommige mensen toeterden op straat als protest. Een ander protest tegen de verplichte hidjab vond die avond plaats op het Argentinië-plein in Teheran. Demonstranten scandeerden leuzen tegen de Iraanse president en de wetten die de hidjab verplicht stellen. Op vrijgegeven video's van de avond is de gewelddadige arrestatie van enkele demonstranten te zien.https://www.dw.com/en/protests-in-iran-after-woman-dies-in-police-custody/av-63186795https://www.theguardian.com/world/2022/sep/17/iran-protests-death-kurdish-woman-mahsaa-amini-morality-police
Vanaf zaterdag 17 september, na de begrafenis van Amini, waren Saqqez, haar geboorteplaats en de stad Sanandaj het toneel van massale demonstraties, waarop de regering geweld gebruikte om demonstranten uiteen te drijven. Na de publicatie van een afbeelding van Amini's grafsteen in Saqqez, werd de inscriptie een slogan van de protesten:
Perzisch: ژینا جان تو نمیمیری. یک نماد میشود
geromaniseerd: Žīnā Ǧān to ne-mī-mīrī. Nām-at yek namād mī-šavad
"Geliefde Žina (Mahsa), je zult niet sterven. Je naam zal een symbool worden."https://www.ohchr.org/en/press-releases/2022/09/mahsa-amini-acting-un-human-rights-chief-urges-impartial-probe-death-iranhttps://www.mprnews.org/story/2022/09/23/minnesotans-gather-to-mourn-mahsa-amini-protest-repression-in-iranhttps://www.iranintl.com/202209170284
De mensen van Sanandaj gingen zondagavond 18 september opnieuw de straat op om te protesteren tegen de dood van Amini en scandeerden de leuzen "dood aan de dictator", "schaam ons, schaam ons / onze bastaardleider" en "dood aan Khamenei". Als teken van protest deed een groep vrouwen hun hidjab af. Volgens onbevestigde bronnen die door de BBC worden geciteerd, hebben veiligheidstroepen op de demonstranten geschoten.https://kayhan.london/fa/1401/06/26/298973/ Een groep studenten van de Universiteit van Teheran hield zondag een protestdemonstratie met plakkaten in de hand.https://www.radiofarda.com/a/protest-hijab-mandatory-iran/32039758.html In Teheran en Mashhad werd melding gemaakt van een zware aanwezigheid van veiligheidstroepen.
Op 19 september werd de mobiele internetservice in het centrum van Teheran gesloten. Volgens video's op sociale media gingen de protesten door in het centrum van de hoofdstad, de noordelijke stad Rasjt, de centrale stad Isfahan, evenals in West-Koerdisch grondgebied.https://www.iranintl.com/202209186319 Volgens Hengaw, een Noorse organisatie die toezicht houdt op de mensenrechten in Iran, werden drie demonstranten gedood door veiligheidstroepen in de provincie Koerdistan.https://www.npr.org/2022/09/19/1123995106/iran-protest-mahsa-amini-death-morality-police
Op 20 september werd een 23-jarige man gedood door de politie tijdens een protest in de Waliasr-stad Urmia. Hij zou zijn neergeschoten door veiligheidsagenten van de politie, waarna hij op weg naar het ziekenhuis bezweek aan zijn verwondingen.https://www.bbc.com/news/world-middle-east-62967381https://kurdpa.net/en/news/death-of-protesters-in-september-farjad-darvishi-was-killed-by-security-forces
Volgens de Voice of America op 20 september, toonden onbevestigde video's op sociale media anti-regeringsprotesten in ten minste 16 van de 31 provincies van Iran, waaronder "Alborz, Oost-Azerbeidzjan, Fars, Gilan, Golestan, Hormozgan, Ilam, Isfahan, Kerman, Kermanshah, Koerdistan, Mazandaran, Qazvin, Razavi-Khorasan, Teheran en West-Azerbeidzjan." Demonstranten in Sari leken foto's van de ayatollah en zijn voorganger, Ruhollah Khomeini, uit een stadsgebouw te halen. Iraanse staatsmedia meldden dat drie mensen waren omgekomen bij protesten in Koerdistan. Volgens Hengaw werden twee mannelijke demonstranten (Zakaria Khial, 16 jaar oud, en Farjad Darvishi, 23 in respectievelijk Piranshahr en Urmia) gedood door veiligheidstroepen in West-Azerbeidzjanhttps://www.voanews.com/a/iran-protests-against-woman-s-death-in-hijab-case-spread-to-16-provinces-/6756363.htmlhttps://hengaw.net/fa/news/کشته-شدن-یک-نوجوان-و-یک-جوان-در-اعتراضات-پیرانشهر-و-ارومیه en een vrouwelijke demonstrant werd op dezelfde manier gedood in Kermanshah. De officier van justitie in Kermanshah ontkende de verantwoordelijkheid van de staat en verklaarde dat mensen werden gedood door "antirevolutionaire elementen". Iraanse staatsmedia maakten melding van de dood van een politie-assistent door demonstranten in de zuidelijke stad Shiraz. In de stad Kerman werd tijdens een protest een vrouw gefilmd die haar hidjab verwijderde en haar paardenstaart afsneed. Sommige getuigen die door CNN werden geïnterviewd, typeerden de protesten van die dag als "flitsprotesten" die zich probeerden te vormen en zich vervolgens snel verspreidden voordat de veiligheidstroepen konden ingrijpen.
Op 21 september kwam naar buiten dat vrouwen in Sari werden gefilmd terwijl ze uit protest hun hidjabs verbrandden. Volgens Hengaw stierf een man die naar verluidt op de 19e door veiligheidstroepen was neergeschoten op de 21e. Hengaw verklaarde dat tot dusver in totaal tien demonstranten door veiligheidstroepen waren gedood; Amnesty International verklaarde tot nu toe acht van die sterfgevallen te hebben bevestigd. Amnesty International veroordeelde ook wat zij noemde het "onwettige gebruik van birdshot en andere munitie" tegen de demonstranten. WhatsApp en Instagram, de enige reguliere apps voor sociale media en berichten die in Iran zijn toegestaan, werden beperkt; daarnaast was er een wijdverbreide internetuitschakeling, vooral op mobiele netwerken. De Iraanse Basij, een staatsmilitie, hield pro-regeringstegendemonstraties in Teheran. In andere landen vonden demonstraties van solidariteit met de demonstranten plaats in onder meer Nederland, Canada, Italië, Zweden, Turkije en de Verenigde Staten.https://www.abc.net.au/news/2022-09-22/internet-restricted-in-iran-as-protests-spread/101464480
Volgens twee semi-officiële Iraanse persbureaus is in Mashhad een lid van de Basij doodgestoken.https://www.reuters.com/world/middle-east/iranian-protesters-set-fire-police-station-unrest-over-womans-death-spreads-2022-09-22/
Demonstranten in Teheran en andere steden staken op 22 september politiebureaus en auto's in brand. De protesten gingen door ondanks wijdverbreide internetstoringen in heel Iran. Mensen in verschillende delen van het noorden en zuiden van de hoofdstad Teheran zetten hun protesten voort met verschillende slogans.https://www.reuters.com/world/middle-east/mobile-internet-disrupted-iran-during-protests-netblocks-2022-09-22/https://edition.cnn.com/2022/09/22/middleeast/iran-protests-mahsa-amini-father-internet-blackout-intl-hnk/index.html Ook protesteerden mensen in verschillende regio's van het land in kleine en grote steden en zelfs in gebieden die niet deelnamen aan de protesten van voorgaande jaren. Deze protesten werden door de Revolutionaire Garde en de anti-oproerpolitie van de Islamitische regering van Iran met zware repressie beantwoord. Deze krachten confronteerden de mensen door traangas en direct schieten te gebruiken. Veel mensen raakten gewond en gedood.https://www.euronews.com/2022/09/22/mahsa-amini-protester-death-toll-rises-amid-unrest-in-iran-over-womans-death-in-police-cushttps://www.bbc.com/news/world-middle-east-62986057https://www.nytimes.com/2022/09/21/world/middleeast/iran-protests-mahsa-amini.html
De protesten gingen op 23 september door in Teheran, in Isfahan werden in de schemering zware gevechten gemeld. Ook in veel andere steden zoals Teheran, Mashhad, Oshnavieh en Babol bleven mensen protesteren.https://web.archive.org/web/20220923165954/https://www.iranintl.com/202209233920 Veel meer nieuwe bekende beroemdheden adviseerden de staat de repressie niet voort te zetten.https://www.iranintl.com/202209235789 Universiteiten werden gesloten en verzorgen al het onderwijs online.https://www.iranintl.com/202209238546