De Armeense mythologie was het populaire geloof van het Armeense volk in de voorchristelijke periode. Het vertegenwoordigde de assimilatie van de zoroastrische religie die in Armenië werd beoefend"Armenia (Vannic)" by A.H. Sayce, p.793-4; "Armenia (Zoroastrian)", by M(ardiros). H. Ananikian, p.794-802; in Encyclopædia of Religion and Ethics, ed. James Hastings, vol. 1, 1908 met de werkelijke Armeense overtuigingen en de Hellenistische cultuur. De tempel onderging in de loop van de tijd veranderingen en zijn geschiedenis kan worden onderverdeeld in 3 fasen: Urartiaans (in het koninkrijk Van, 10-6e eeuw voor Christus), Zoroastrisch (tijdens het koninkrijk van Yervanduni, 6e-2e eeuw voor Christus) en Hellenistische (tijdens de Artashesische en Arshakunian koninkrijken: 2e - 4e eeuw voor Christus).
Pantheon Het pantheon van het voorchristelijke Armenië veranderde door de eeuwen heen. Oorspronkelijk inheems Armeens van aard, werd het pantheon gewijzigd door middel van Anatolische, Hurro - Urartiaanse, Semitische, Zoroastrische en Hellenistische invloeden. miniatuur| Zijaanzicht van de tempel van Garni.
Een veel voorkomend motief dat veel of alle heidense Armeense pantheons omvatte, was het geloof in een heersende triade van oppergoden, meestal bestaande uit een oppergod, een scheppende god, zijn zoon van de dondergod en een moedergodin.
Sterrenbeeld Hemelse hemellichten en sterrenbeelden worden al lang door mensen gezien als levende wezens en sterrenbeelden, en aan hen toegeschreven gezag over menselijke geboorte en dood, kracht en macht, geluk en ongeluk. Yeznik Koghbatsi, Anania Shirakatsi en andere auteurs van de 5e-7e eeuw hebben wat informatie bewaard over oude Armeense overtuigingen en bijgelovige opvattingen. Afhankelijk van welke dierenriem in de lucht verscheen, kreeg een persoon bij de geboorte al een lang of kort leven, geluk of ongeluk toegewezen. Leo was bijvoorbeeld een van de 12 sterrenbeelden en "ze zeggen dat iedereen die onder het teken Stier is geboren, dapper en trots zal zijn", en als hij wordt geboren onder het sterrenbeeld Steenbok, "wees voorzichtig, arrogant en verraderlijk" of "ze zeggen dat volgens de gelijkenis van de stier, ze sterk zullen zijn en een persoon zijn en naar zijn beeld geboren zullen worden.
Eznik Koghbatsi, die uitdrukking geeft aan de overtuigingen die in zijn tijd nog bewaard zijn gebleven, vertelt over het idee dat draken door ossen naar de hemel stegen. Zoals we kunnen zien, circuleerden de mythen rond ossen en draken, die uit de oudheid stamden, nog steeds onder de mensen. Er was een visioen van Nhangs, boze engelen die de kali-oogst of de kinderen konden stelen. Het aantal van dergelijke mythische gesprekken en overtuigingen was groot. Omdat de mens niet in staat was vele en vele fenomenen van de natuur en het leven te herkennen, schreef hij ze toe aan bovennatuurlijke macht of beschouwde ze als het resultaat van de acties van dergelijke krachten, en nam hij zelf zijn toevlucht tot de hulp van valse en dwaze middelen.
Eeuwenlang hadden mensen verschillende middelen, methoden, magische operaties, riten en ceremonies, spreuken, bezweringen, gebeden en vloeken, vragen en waarzeggerij ontwikkeld om de verschijnselen van de natuur en het sociale leven te verklaren en hun loop te "beïnvloeden". Ceremonies met betrekking tot aanbidding, rituelen, religieuze en huiselijke gebeurtenissen, tot aan de geboorte, huwelijksgebeurtenissen en begrafenisrituelen werden begeleid door theatervoorstellingen, zang en dans, muziek.
In het Hellenistische tijdperk, samen met de snelle ontwikkeling van de economie, steden, ambachten, wetenschap en kunst van het land, evenals de communicatie met de cultuur van de oude wereld, maakten het sociale denken en de wereldkennis ook grote vooruitgang. Maar naast de echte, primitieve, materialistische opvattingen over de natuurlijke fenomenen, waren de opvattingen en ideeën van een echt mythologisch en cultisch karakter en het daarop gebaseerde bijgeloof echter nog veel meer wijdverbreid.
Kosmologie en hemellichamen In de mythen was de lucht als een stad, omringd door stenen muren en koperen poorten. Bij de bodemloze zee, die hemel en aarde scheidde, was de hemel.
Hemel en aarde zijn echtgenoten, hemel is vader, aarde is moeder. Tussen hemel en aarde is de zee van hemelse abrikoos. De hemel is ook een stad, ook wel de stad Angin genoemd, omgeven door hoge stenen muren met bronzen poorten. De hemelse stad is een tempel van licht, of een schitterend paleis gebouwd van regenboogsteen, met hoge bogen. Alles daar is licht en glans, een wonder, er is geen duisternis of kou. Het is 'het huis en de plaats van onsterfelijkheid'.
Een rivier van vuur stroomde naast de poorten van de hemel, waarover een brug van een enkele haarlok was gespannen. De hel was onder de aarde. De in de hel gekwelde zielen kwamen uit de hel en klommen op de brug, maar die kon het gewicht van hun zonden niet weerstaan, ze brak en de zielen vielen in de rivier van vuur. Volgens een andere mythe overspande de brug de hel. En aan het einde van de wereld, wanneer alle doden zullen worden opgewekt, zal iedereen die brug moeten oversteken. zondaars zullen naar de hel gaan en rechtvaardige mensen zullen naar de hemel gaan.
Volgens één versie wordt de wereldbol op de hoeven van een stier geplaatst. Als hij zijn hoofd schudt, vindt er een aardbeving plaats. Volgens een andere versie is de aarde omringd door een grote vis, Leviathan (Lekeon of Leviathan), die in de oceaan zwemt. De vis probeert zijn staart te vangen, maar dat lukt niet. Aardbevingen worden veroorzaakt door zijn bewegingen. Als de vis echter zijn staart kan vangen, zal dit leiden tot de vernietiging van de wereld.
De aarde rust op de horens van een os. als hij zijn hoofd schudt, vindt er een aardbeving plaats.
Volgens andere opvattingen ligt de aarde aan de oceaan, aan alle vier de zijden omgeven door het lichaam van Leviathan, de vis wiens kop is gekomen en nog een centimeter ruimte over om zijn staart te bereiken. De vis denkt dat zijn staart een vreemd dier is dat altijd onder zijn neus speelt. Daarom blijft hij hem achtervolgen, hij wil hem vangen en bijten, maar dat kan hij niet, want vanaf de dag van de schepping van de wereld tot het einde groeit Leviathan zelfs geen haar. Als hij plotseling zijn staart weet te vangen, staat de wereld op zijn kop. En als hij bewegingen maakt om zijn staart te grijpen, schudt de aarde en vindt er een aardbeving plaats.
Sterrenplots nemen een belangrijke plaats in. In de oudheid omvatte de officiële religie van de Armeniërs de aanbidding van de zon en de maan, hun standbeelden bevonden zich in de tempel van Armavir. De sekte van de zonaanbidders, bestond zelfs tot in de 12e eeuw in Armenië.
Voorouderverering was nauw verwant aan sterren. Hayk, de sterboogschutter, werd geïdentificeerd met het sterrenbeeld Orion.
Volgens een mythe genoemd door Anania Shirakatsi, werd Tsir-melk gemaakt toen de Armeense voorouder Vahagn een steen stal om zijn volk te verwarmen in de kou van de winter. Het sterrenbeeld ‘Grote Beer’ of de ‘Zeven Schone Sterren’ waren zeven praatgrage en roddelende meisjes die de woede van de god hadden opgewekt, waardoor de god hen in sterren veranderde. Volgens een andere versie waren het zeven sanamers die een peetvader hadden. Elk van de zeven dacht dat de ander voor de beschermheilige zou zorgen, en de beschermheilige werd zonder zorgen achtergelaten en stierf van de honger. Daarna transformeert God ze in zeven sterren.
De sterren van het sterrenbeeld ‘weegschaal’ zijn de kinderen van Armeense voorouder Hayk, drie jongens en drie meisjes, die ook Haykers worden genoemd.
Er was ook een geloof dat iedereen zijn eigen ster aan de hemel had, en als die gedimd zou worden, zou die persoon in gevaar zijn, of zelfs dood zijn.
Vuur, water en bliksem Volgens Armeense mythen zijn vuur en water broer en zus, maar zustervuur maakt ruzie met broederwater, en tot nu toe zijn ze eeuwige vijanden.
Ooit maakten broer en zus ruzie over wie de sterkste is. Ze besluiten hun kracht te meten. Het vuur begint al het droge gras van de bergen te verbranden om zijn kracht te tonen. Broederwater komt en dooft onmiddellijk het vuur. Sinds die dag zijn broer en zus van elkaar gescheiden.
Volgens een andere legende creëerde Satan het vuur door met een strijkijzer op een vuursteen te slaan. Dit vuur werd later door de mensen gebruikt.
God is boos op de duivel omdat hij het geheim van vuur aan mensen heeft onthuld, hij zegt:
‘Wacht, door jou zal ik zo'n vuur maken waar mensen bang voor zullen zijn. En hij creëert het vuur van de god, de bliksem, en stuurt het naar de aarde.’
De rituelen van bruiloften worden ook geassocieerd met vuur. Op de dag van Trndez, die tijdens de christelijke jaartelling werd omgevormd tot de dag van de begrafenis van het kindje Jezus, wordt een ritueel vreugdevuur aangestoken, waaromheen ze dansen en de pasgetrouwden over het smeulende vuur gooien in de overtuiging dat het kwaad zal worden gedwarsboomd en het nieuw geschapen gezin vruchtbaar zal zijn.
Vroeg Armeens Deze goden worden verondersteld inheemse Armeense goden te zijn, aanbeden tijdens de vroegste tijdperken van de Armeense geschiedenis (Proto-Armeens). Velen, zo niet alle, worden verondersteld te zijn afgeleid van de Proto-Indo-Europese religie. Er is waarschijnlijk ook invloed van de inheemse overtuigingen van de Armeense Hooglanden.
Areg (Arev) of Ar, god van de zon, vergelijkbaar met Mesopotamische Utu. Waarschijnlijk ook bekend als, of ontwikkeld tot, Ara. Deze god werd waarschijnlijk genoemd op de deur van Meher uit het Urartiaanse tijdperk (als Ara of Arwaa). Astghik, verwant aan de Mesopotamische godin Inanna, geïdentificeerd met Venus. Een vruchtbaarheidsgodin en gemalin van Vahagn, die een tempel met hem deelt in de stad Ashtishat. De feestdag van Vardavar was oorspronkelijk ter ere van Astghik. De naam "Astghik" is afgeleid van astgh "ster" van Proto-Indo-Europees het Armeense verkleinwoord -ik. Ayg, godin van de dageraad. Angegh (letterlijk: "ongeziene"), god van de onderwereld. De belangrijkste tempel van Angegh bevond zich in Angegh-tun (Huis van Angegh), wat mogelijk overeenkwam met de Ingalova van Hettitische en Ingelene/Ingilena van Griekse en Latijnse archieven, waarschijnlijk in de buurt van het moderne Eğil. Vergelijkbaar met Nergal en Hades. Tork Angegh "Gegeven door Angegh". Een achterkleinzoon van Hayk. Een monsterlijke en lelijke held. Gooide enorme rotsblokken om vijandelijke schepen in de Zwarte Zee tot zinken te brengen. Soms gelijkgesteld met Thor en Polyphemus en mogelijk Tarḫunna. Amanor - "De drager van nieuwe vruchten" (de god van het nieuwe jaar, Navasard). Misschien was het wel of niet dezelfde god als Vanatur. Tegenwoordig wordt in Armenië de naam Amanor gebruikt voor 'oud en nieuw'. Vanatur - Ofwel betekent "de Heer van Van" of "asiel verlenen", Vanatur was de god van gastvrijheid. Hij kan al dan niet dezelfde god zijn geweest als Amanor. Later gelijkgesteld met Aramazd en Zeus. Nvard (Klassiek Armeens: Nuard) de partner van Ara. Vergelijkbaar met Nane en Inanna (Ishtar). Waarschijnlijk ontwikkeld tot Anahit. Tsovinar ‘de nar van de zee’, godin van de wateren en de oceaan. Misschien ook een bliksemgodin. Werd de gemalin van Vahagn. Mogelijk verbonden met Inara. Andndayin ōj, die leefde in het zwarte water rond de wereldboom.
Hayasan Hoewel de exacte relatie tussen het koninkrijk Hayasa-Azzi uit de bronstijd en Armeniërs onzeker is, geloven veel geleerden dat er een verband is (vergelijk Hayasa met de Armeense endoniemen Hayastan en Hay). Er is niet veel bekend over het Hayasan-pantheon, maar sommige namen zijn bewaard gebleven via Hittitische records. De triade kan bestaan uit Ugur, Inanna en Tarumu.