thumb|400px|uitbreiding van het Russische rijk tussen 1613 en 1914 De Russische verovering van Siberië duurde van de tweede helft van de 16e tot het einde van de 17e eeuw. Daarna volgde het proces van de opname van Siberië en het Russische Verre Oosten in de Russische staat. Traditioneel wordt de campagne van Jermak tegen het kanaat Sibir in 1581 beschouwd als het beginpunt. Het omvatte de geleidelijke vooruitgang van de Siberische Kozakken en andere Russische militairen in het oosten, tot het bereiken van de Grote Oceaan en consolidatie van Kamtsjatka.
De inlijving door de Russen leidde tot verzet van de lokale bewoners en vond plaats tegen een achtergrond van felle gevechten van inheemse volkeren met Russische Kozakken.
Geschiedenis miniatuur|Siberische Kozakken (Nikolaj Karazin) Voor hun uitbreiding maakten de Kozakken vooral gebruik van de waterwegen, met portages over land om van het ene naar het andere stroomgebied te geraken.
Bij aankomst in het gebied van een inheemse stam begonnen de Kozakken vredesonderhandelingen, met een voorstel om de tsaar te gehoorzamen en jasak te betalen. Deze belasting bestond meestal uit bont en zachte stoffen. De onderhandelingen leidden niet altijd tot succes, waarna de zaak met de wapens werd beslist. Na de inheemsen onder de jasak te hebben gebracht, richtten de Kozakken op hun land ofwel versterkte ostrogen (als de stam oorlogszuchtig was), of eenvoudige winterkampen op, waar meestal een deel van de Kozakken als garnizoen bleef om de onderwerping in stand te houden en jasak te verzamelen. In hun gevolg kwamen kolonisten, administrateurs, geestelijken, handwerkers en handelaren. In de folklore van de volkeren van het noordoosten van Siberië wordt de benaming "Kozak" nog steeds gebruikt om te verwijzen naar etnische Russen.
De meest actieve weerstand tegen de Russen werd geleverd door het kanaat Sibir, de Jenisej-Kirgiezen en een aantal grote stamverbanden zoals de Daur en de Tsjoektsjen. Er waren verschillende Chinees-Russische grensconflicten in Transbaikal en in het zuiden van het Verre Oosten.
In het algemeen eindigde de verovering van Siberië tegen het einde van de 17e eeuw, toen de grenzen van de Russische staat in grote lijnen de huidige naderden. De inlijving van Kamtsjatka vond plaats aan het begin van de 18e eeuw, de definitieve verovering van Tsjoekotka in het midden van de 18e eeuw.
Siberië werd ook een bruggenhoofd voor verdere Russische verovering van Centraal-Azië en het noordwesten van Noord-Amerika (Russisch-Amerika).
Gevolgen De Russen stichtten veel forten in Siberië, die vervolgens uitgroeiden tot steden. In de 16e eeuw werden in het westen van Siberië de steden Tjoemen, Tobolsk en Soergoet opgericht. In de 17e eeuw volgden Tomsk, Krasnojarsk, Jakoetsk, Irkoetsk, Tsjita en Ochotsk in Oost-Siberië, in de 18e eeuw Omsk, Barnaoel, Petropavlovsk en andere.
De inheemse bevolking van Siberië nam als gevolg van epidemieën, de verspreiding van alcoholisme, en de onderdrukking van opstanden van volkeren die weigerden jasak te betalen, aanzienlijk af. De pokken braken voor het eerst in 1630 in West-Siberië uit. In de jaren 1650 verspreidde de ziekte zich ten oosten van de Jenisej, waar tot 80 procent van de Evenken en Jakoeten stierf. In de jaren 1690 nam het aantal Joekagieren door de pokken met ongeveer 44 procent af. Het aantal Korjaken halveerde in de eerste helft van de 18e eeuw als gevolg van militaire conflicten met de Russen. Door militaire expedities van Russische ontdekkingsreizigers naar het Amoergebied in de jaren 1640 werd de noordoever van de Amoer ontvolkt, en de Daur vluchtten massaal naar Mantsjoerije. De weerstand van de Tsjoektsjen was bijzonder hardnekkig, en duurde tot in de jaren 1730.
Russische immigratie Een belangrijke rol in de consolidatie van de uitgestrekte gebieden voor Rusland was de vestiging van Russische immigranten. De Russen begonnen Siberië te bevolken vanaf het einde van de 16e eeuw, en tegen het einde van de 17e eeuw overtrof het aantal Russen in Siberië dat van de diverse lokale bevolking. Na de afschaffing van de lijfeigenschap in 1861 verhuisden miljoenen Russische boeren in relatief korte tijd naar Siberië. Vanaf dat moment werden delen van Altaj, Noord-Kazachstan, evenals de pas aangesloten oblasten Amoer en Primorje, bewoond door de Russen.
Tot op heden vormen Russen een aanzienlijke meerderheid in bijna alle regio's van Siberië behalve Toeva. In het Federaal district Siberië is het aandeel van Russen ongeveer 85 %, in het Verre Oosten 80%. In West-Siberië (oblast Tjoemen) is het aandeel van Russen 70%. Tegelijkertijd overschrijdt het aantal van slechts drie inheemse volkeren de honderdduizend: Jakoeten, Boerjaten en Toevanen (in totaal ongeveer 1,2 miljoen), terwijl het aantal Russen in Siberië en het Verre Oosten meer dan 20 miljoen is.
Kerstening De wetten van het Russische Rijk verboden de gedwongen doop. De Christelijke zending was exclusief gericht op Kozakken. De belangrijkste factor die de kerstening beperkte was het beleid rond de jasak: gedoopte inheemsen werden vrijgesteld van de betaling van jasak, dus hun massale doop was economisch onrendabel. Ook was de procedure voor opname in de Russisch-Orthodoxe Kerk complex, en werd alleen uitgevoerd in het geval van gemengde huwelijken, waarbij een verzoek aan de gouverneur nodig was.
Pas na de oekazen van Peter I begon een beleid van massale gedwongen kerstening. Onder invloed van het christendom werden de lokale traditionele namen vervangen door christelijke.
Tijdlijn
16e eeuw - verovering van West-Siberië
1581-1585 - Siberische campagne van Jermak 1586 - stichting van Tjoemen door Vasili Soekin, als de eerste Russische stad in Siberië, op de plaats van de voormalige hoofdstad van het Siberisch kanaat 1587 - stichting van Tobolsk aan de Irtysj, dat later de "hoofdstad van Siberië" werd 1590 - Het eerste decreet betreffende een verhuizing van Russische bevolking naar Siberië: 35 landbouwers van de oejezd Solvytsjegodski, "met vrouwen en kinderen en hun hele have" 1593 - stichting van Berjozovo 1594 - stichting van Soergoet en Tara 1595 - stichting van Obdorsk 1598 - overwinning van de Pegaja Orda, stichting van Narym 1598 - Slag bij de Irmen, definitieve verovering van het Siberisch kanaat
17e eeuw - van de Jenisei tot de Grote Oceaan, oorlog met China
1601 - stichting van Mangazeja, om de Enetsen te beheersen 1604 - stichting van Tomsk als een fort tegen de Dzjoengaren en Jenisej-Kirgiezen 1607 - stichting van Toeroechansk als eerste stad aan de Jenisej, verovering van de Enetsen 1618 - stichting van Koeznetsk 1619 - stichting van Jenisejsk Na 1620 - Een onbekende mislukte expeditie naar Tajmyr, waarvan resten gevonden zijn in de Simsabaai en de Faddey-eilanden 1623 - Demid Pjanda bereikt voor het eerst de Lena in het distrikt Kirensk 1628 - Voivode Andrej Doebenski sticht Krasnojarsk aan de Jenisej, stichting van de ostrog Kansk 1630 - Vasili Boegor sticht Kirensk aan de Lena, Ivan Galkin sticht het winterkwartier van Ilimsk 1631 - ataman Maksim Perfiljev sticht de ostrogen Bratsk aan de Angara en Oest-Koet 1632 - Pjotr Beketov sticht Jakoetsk en Zjigansk 1633 - Ivan Rebrov bereikt de monding van de Lena en de Jana 1634 - de Jakoeten verslaan de Kozakken van Ivan Galkin op de Lena en belegeren Jakoetsk 1638 - stichting van de vojevodstvo Jakoetië, expeditie te paard van de sotnik Ivanov naar de Indigirka tegen de Joekagieren 1638 - expeditie van de stolnik Pjotr Golovin en djak Jefim Filatov naar de Lena 1639 - Dmitri Kopylov stuurt een detachement onder het bevel van Ivan Moskvitin naar de Zee van Ochotsk 1643 - ataman Vasili Kolesnikov bereikt het Baikalmeer en Michail Stadoechin de Kolyma 1643 - expeditie van Vasili Pojarkov in de regio Amoer (Daurië) 1644-1645 - campagne van de Kozakken tegen de Boerjaten aan de boven-Angara 1646 - expeditie van Vasili Pojarkov van Jakoetsk naar de Zee van Ochotsk. 1647 - Ivan Moskvitin sticht Ochotsk 1648 - Semjon Dezjnjov passeert de Beringstraat 1648-1653 - campagnes van Jerofej Chabarov in Daurië 1649-1689 - Russisch-Chinese grensconflicten 1652 - Slag bij Atsjinsk 1653 - stichting van Tsjita en Nertsjinsk in Transbaikal 1655 - Belegering van de ostrog Koemara 1661 - stichting van Irkoetsk door Jakob Pocharov 1665 - stichting van de ostrog Selenga aan de gelijknamige rivier door Gavril Lovtsov 1666 - stichting van het Oedinsk-winterkwartier aan de monding van de Oeda in de Selenga, later ostrog Oedinsk 1673 - het ostrog Atsjinsk wordt afgebrand door een Kirgizisch leger onder vorst Sjandy Sentsjikejev 1685 - Slag bij Albazino tussen Rusland en Qing-China 1686 - mislukte poging van Ivan Tolsto-oechov naar Tajmyr, de expeditie raakt verloren 1686-1687 - Tweede Slag bij Albazino 1688 - belegering van de ostrog Selenga 1689 - Verdrag van Nertsjinsk met China 1692 - Russische expeditie tegen de Jenisej-Kirgizen, nederlaag van de oeloes Toeba: tot 700 Kirgiezen gedood in de strijd 1697-1698 - Kamtsjatka-expeditie van Vladimir Atlasov 1699 - bij terugkeer in de ostrog Anadyrsk werd een detachement van Serjoekov vernietigd
18e eeuw - Tsjoekotka en Kamtsjatka
1703-1715 - opstand in Kamtsjatka tegen de Russen, waarbij de ostrogen Bolsjeretsk en Aklansk werden afgebrand en ongeveer 200 Kozakken gedood 1705 - de Korjaken vernietigen een Kozakkenleger onder leiding van Protopopov, de Russen nemen de grootste Korjaakse nederzetting in 1709 - stichting van de Bikatoenski-ostrog in de uitlopers van de Altaj 1711 - Danila Antsyferov verkent de Koerilen 1712 - opstand van Kozakken in Kamtsjatka, die hun leiders Atlasov, Tsjirikov en Mironov afzetten en vermoorden 1712 - Merkoeri Vagin verkent de Nieuw-Siberische Eilanden 1716 - stichting van Omsk 1730-1740S - campagne In Tsjoekotka, militaire expedities onder bevel van Dmitri Pavloetski 1733-1743 - Grote noordelijke expeditie voor het bestuderen van de Siberische kust van de Noordelijke IJszee door Chariton Laptev en Semjon Tsjeljoeskin, verkenning van Tajmyr, het Byrrangagebergte en Kaap Tsjeljoeskin 1740 stichting van Petropavlovsk in Kamtsjatka 1747 - de Tsjoektsjen vernietigen het Anadyr-detachement 1748-1755 - zeven militaire campagnes tegen de Tsjoektsjen 1752 - Stichting van het fort van Gizjinginsk 1753 - belegering door de Korjaken van het fort van Gizjinginsk 1778 - einde van de verovering van Tsjoekotka 1799 - begin van de kolonisatie van Alaska
19e eeuw - Priamoerje en Sachalin
1855 - Verdrag van Shimoda met Japan, volgens welke de zuidelijke Koerilen bij Japan en de noordelijke Koerilen bij Rusland komen, en Sachalin gezamenlijk bezit blijft 1856 - stichting van Blagovesjtsjensk 1858 - Verdrag van Aigun met China, waarbij Priamoerje aan Rusland komt 1858 - stichting van Chabarovsk 1860 - Conventie van Peking, Primorje blijft bij Rusland 1860 - stichting van Vladivostok 1875 - Verdrag van Sint-Petersburg met Japan, Sachalin gaat naar Rusland, de Koerilen naar Japan
Categorie:Geschiedenis van Siberië Categorie:Geschiedenis van Rusland