Het Oekraïense tegenoffensief in Zuid-Oekraïne in 2022 was een militair gevecht dat begon op 29 augustus 2022, als een nieuwe fase tijdens de Russische invasie van Oekraïne. De Oekraïense krijgsmacht begon het tegenoffensief, met als doel het door Rusland bezette en illegaal geannexeerde gebied in Zuid-Oekraïne te heroveren. Door maandenlange intensieve druk van het Oekraïense leger dat de bevoorrading van het Russische leger had ondermijnd, moest Rusland de westoever van de Dnjepr in november prijsgeven. Op 11 november 2022 werd de door Rusland opgegeven stad Cherson bevrijd.
Militaire analisten beschouwen het tegenoffensief als de derde strategische fase van de oorlog in Oekraïne, samen met het gelijktijdige Oekraïense tegenoffensief in Noordoost-Oekraïne en de slag om de Donbas.
Voorgeschiedenis
Russisch offensief miniatuur| Hulpverleners aan het werk bij een regeringsgebouw in Mykolajiv, na een luchtaanval op 29 maart 2022 Tijdens het Russische Cherson-offensief, dat eind februari 2022 was begonnen, waren Russische troepen de oblasten Cherson, Zaporizja en Mykolajiv binnengevallen. In de begindagen van de invasie veroverde het Russische leger verschillende steden in Zuid-Oekraïne, waaronder Melitopol en Cherson. De Russen verdreven de Oekraïense troepen naar de stad Mykolajiv, in een poging om vanuit het zuidoosten ook Odessa te bereiken. Later, na de Slag bij Voznesensk, werden de Russische troepen op hun beurt teruggedreven. In de oblast Zaporizja drongen de Russische strijdkrachten door tot in het noorden. Hier versloegen zij uiteindelijk de Oekraïense troepen in de Slag bij Enerhodar, de stad naast de kerncentrale van Zaporizja. In het oosten van de oblast Zaporizja bereikten de Russen de grens met de oblast Donetsk.
Russische bezetting Russische troepen begonnen op 2 maart 2022 met de civiel-militaire bezetting van de oblast Cherson. De Russische bezetters hadden naar verluidt een standbeeld van Vladimir Lenin opgericht op het dorpsplein, het Russische leerplan geïntroduceerd in het lokale schoolsysteem, internetservers naar Rusland omgeleid, Russische paspoorten uitgegeven en waren begonnen met het circuleren van de roebel. Begin juli controleerde Rusland 95% van de oblast Cherson en 70% van de oblast Zaporizja. In deze oblasten zijn vermoedelijk honderden burgers ontvoerd door de Russische autoriteiten.
Eind mei erkenden Russische regeringsfunctionarissen dat er plannen waren om de oblasten Cherson en Zaporizja te annexeren en een referendum te houden over aansluiting van deze gebieden bij Rusland. Aanvankelijk stond dit referendum gepland voor eind 2022, maar volgens de Britse inlichtingendienst werd de datum door de Russen al snel vervroegd naar de herfst. Het geplande referendum werd door Oekraïne en de westerse wereld als een 'schijnvertoning' bestempeld.
Op 23 september begonnen de referenda voor annexatie aan Rusland van de vier – inmiddels door Rusland bezette – Oekraïense oblasten Cherson, Zaporizja, Donetsk en Loehansk. Tijdens deze vijfdaagse volksraadpleging werd de bevolking met allerlei pressiemiddelen min of meer gedwongen om een niet-anonieme stem vóór de Russische annexatie uit te brengen.
De stembusgang werd buiten Rusland gezien als onwettig, oneerlijk en onvrij en als een juridische dekmantel beschouwd om de bezette gebieden tot Russisch grondgebied te verklaren. Ter bescherming van dit door Rusland zelf tot Russisch verklaarde grondgebied konden dan volgens de Russische wet alle militaire middelen worden ingezet om het land – in Russische bewoordingen – te verdedigen.
Op 30 september 2022 ondertekende Poetin samen met de separatistische vertegenwoordigers van de vier bezette oblasten, de annexatieverdragen voor opname in de Russische Federatie. Geen van de geannexeerde oblasten stond echter volledig onder Russische controle. Alle inwoners in de bezette gebieden werden vanaf dat moment door Rusland als Rus beschouwd en zij vielen tevens onder de Russische militaire dienstplicht. Voor het verdedigen van het geannexeerde Russische gebied waren alle militaire middelen toegelaten, inclusief tactisch nucleaire wapens. Op 5 oktober 2022 ondertekende president Poetin de vier ratificatiewetten van de annexaties nadat deze door de Doema waren aangenomen, waarmee hij de eenzijdige annexatie van de vier Oekraïense oblasten door Rusland formaliseerde.
Op 19 oktober kondigde Poetin voor de vier geannexeerde regio's de staat van beleg af, wat onder meer betekende dat door de inwerkingtreding van de krijgswet de Russische overheid de burgers strenger zou controleren en dat het leger meer macht zou krijgen.
Oekraïense tegenaanvallen Het Oekraïense leger voerde talrijke kleine tegenaanvallen uit op de Russische troepen, waardoor laatstgenoemden in defensieve posities werden gedwongen. Op 11 maart was het Russische offensief in de oblast Mykolajiv op tal van fronten tot stilstand gekomen, wat leidde tot een geleidelijke terugtrekking tegen eind maart. In april verklaarden de Oekraïense autoriteiten dat de Russen zuidwaarts naar de grens met de oblast Cherson waren teruggedreven.
Op 18 april lanceerden Russische troepen en troepen van volksrepubliek Donetsk en Loegansk de Slag om de Donbas, wat leidde tot de noodzakelijke verplaatsing van het merendeel van hun legereenheden naar het oosten. Het Oekraïense leger profiteerde hiervan en behielden hun posities in de oblasten Cherson en Zaporizja. Oekraïense tegenaanvallen dwongen Russische troepen uit verschillende versterkte posities langs de zuidelijke grens van de rivier de Inhoelets. Eind mei lanceerde Oekraïne kleine tegenaanvallen op de grens van de oblast Zaporizja met de oblast Donetsk.
Op 1 juni meldde het Institute for the Study of War (ISW) dat de Oekraïense tegenaanvallen in de oblast Cherson de Russische communicatielijnen langs de Inhoelets met succes hadden verstoord. Kleine delen van het noordwesten van de oblast Cherson en het noorden van de oblast Zaporizja werden herwonnen door Oekraïense troepen; de hoofdlinie van de Russische verdediging trok zich echter niet terug zoals aanvankelijk gepland.
Partizanenoorlog Er waren talloze meldingen over partizanen-oorlogen in de bezette gebieden. In de stad Melitopol verklaarden Oekraïense verzetsleiders dat ze op 5 juni honderd Russische militairen hadden gedood. In Cherson pleegden Oekraïense verzetsstrijders een aanslag op een café dat door Russische troepen werd bezocht, waarbij Russische collaborateurs werden gedood. Ook werd Russische militaire infrastructuur vernietigd. Tevens zouden er spoorlijnen zijn vernield en bruggen zijn opgeblazen om de levering van munitie en ondersteuning voor de vijandelijke troepen af te snijden.
Aanloop naar het tegenoffensief Oekraïense functionarissen zinspeelden voor het eerst op een grootschalig militair offensief tegen midden juni 2022 en kondigden aan tegen augustus 'zichtbare resultaten' te verwachten. Een Oekraïense generaal zei op 15 juni dat als Oekraïne de nodige wapens zou krijgen, het tegen de zomer een massaal tegenoffensief zou kunnen lanceren.
Op 5 juli lanceerde Oekraïne een grote bombardementscampagne tegen Russische buitenposten in Melitopol, waarbij naar verluidt 200 Russische soldaten omkwamen. Op 7 juli heroverde Oekraïne Slangeneiland, waardoor het land weer toegang kreeg tot waardevolle zeekanalen en graanexportroutes.
Ondertussen probeerde Rusland zijn greep op de oblasten Cherson en Zaporizja te versterken. Van Russische zijde verklaarde men dat baby's die werden geboren in de oblast Cherson, vanaf dat moment automatisch het Russische staatsburgerschap zouden krijgen.
Aankondiging van de operatie In de ochtend van 9 juli begonnen de Oekraïense regeringsautoriteiten de inwoners van de oblasten Cherson en Zaporizja te waarschuwen voor het op handen zijnde Oekraïense tegenoffensief. Ze riepen de bevolking op om hun huizen te verlaten. Vooral inwoners van het bezette Cherson werden aangespoord om schuilplaatsen te creëren om 'het Oekraïense tegenoffensief te overleven'. Iryna Veresjtsjoek, Oekraïens vicepremier en minister van Re-integratie van tijdelijk bezette gebieden, waarschuwde voor hevige gevechten en beschietingen en verkondigde dat de 'ZSU eraan kwam'.
Op 9 juli beval de Oekraïense president Volodymyr Zelensky het Oekraïense leger om het bezette gebied te heroveren. Op dezelfde dag verklaarde de Oekraïense minister van Defensie, Oleksij Reznikov, dat Oekraïne een miljoen man sterke strijdmacht aan het verzamelen was voor het offensief. Later zei Reznikov dat er tijdens dit interview een misverstand was opgetreden, en dat het aantal van 1 miljoen in werkelijkheid betrekking had op het totale aantal mensen dat in het Oekraïense leger en de politie diende. Ook ontkende hij dat er sprake was van een 'specifieke offensieve operatie'.
Oekraïense functionarissen verwachtten tegen september 2022 de stad en omgeving van Cherson helemaal heroverd te hebben. Er werd gestaag terrein herwonnen en er werden voorbereidingen getroffen voor een groot offensief.Eyeing a City Captured by Russia, Ukraine Prepares an Ambitious Counterattack;New York Times, 25 juli
Voorbereidende gevechten miniatuur|Oekraïens bombardement op het Russische arsenaal in de oblast Mykolajiv, 13 juli 2022.
Op 11 juli meldde het Oekraïense leger dat het in de oblast Cherson het dorp Ivanivka had heroverd. Oekraïense troepen troffen in Nova Kachovka in de oblast Cherson, een Russische commandopost met HIMARS-raketten en beweerden dat ze 52 Russen, waaronder 12 Russische officieren en een Russische generaal-majoor hadden gedood. De Russen gebruikten de inwoners van Melitopol als menselijk schild, door het ze onmogelijk te maken hun stad te verlaten. De Oekraïense vice-premier Iryna Veresjtsjoek riep de vrouwen en kinderen van de oblasten Cherson en Zaporizja op om de regio te ontvluchtten en zo te voorkomen dat de Russen hen als "menselijke schilden" zouden gebruiken. De oproep suggereerde dat er een groot tegenoffensief aanstaande was. Tegen de middag meldden de Oekraïense autoriteiten dat Russische troepen materieel aan het overbrengen waren naar de linkeroever van de Dnjepr, waardoor wegversperringen werden gecreëerd in de stad Cherson ter voorbereiding op straatgevechten.
Op 12 juli viel Oekraïne talrijke Russische militaire doelen en infrastructuur aan.
Op 13 juli beweerde het hoofd van het regionale militaire bestuur van Cherson dat Oekraïne tegenaanvallen lanceerde langs de hele frontlinie Mykolajiv-Cherson-Zaporizja.
Op 14 juli vernietigden Oekraïense troepen een Russisch munitiedepot in Radensk (ongeveer 26 km ten zuidoosten van Cherson) en niet-gespecificeerde Russische posities in Nova Kachovka. Oekraïne bleef in de daaropvolgende week Russische doelen aanvallen en naderden Cherson.
Op 22 juli bevestigden zowel Oekraïense als Russische bronnen dat Oekraïense strijdkrachten een bruggenhoofd hadden over de Inhoelets nabij Lozove. Van daaruit zou het Oekraïense leger kunnen doorsteken naar Nova Kachovka aan de Dnjepr en hiermee een deel van het Russische leger kunnen isoleren. Het Oekraïense leger was al eerder de rivier overgestoken, maar werd toen teruggedreven.