De Sint-Servatiusschool, tot 1937 Herbenusschool, ook bekend als Kumulusgebouw of Kumulus-West, is een voormalig schoolgebouw aan de Herbenusstraat in het centrum van de Nederlandse stad Maastricht, dat in gebruik is als amateurkunstencentrum. Het gebouw uit 1912 in neorenaissancestijl is sinds 1997 een rijksmonument.. De naastgelegen conciërgewoning is een gemeentelijk monument.GM 1456 op kaartviewer.maastricht.nl, geraadpleegd op 21 juli 2022.
Geschiedenis Openbare lagere school thumb|De openbare Herbenusschool voor jongens en meisjes, vóór 1938 De Sint-Servatiusschool, die aanvankelijk bekend stond als Herbenusschool, werd in 1912 in gebruik genomen als openbare lagere school voor on- en minvermogenden. Het ontwerp van het schoolgebouw, dat gebouwd werd in opdracht van de Gemeente Maastricht, was van de directeur van Gemeentewerken ir. J.G.H. (Guillaume) Schoth (1858-1934).'Opening Herbenusschool', in: Limburger Koerier, 11 september 1912 (online tekst, geraadpleegd op Delpher op 20 juli 2022). De aanbesteding voor de bouw van de school met portierswoning vond plaats in april 1911. Laagste inschrijver met 80.080 gulden was B. Spreeuwenberg uit Venlo.'Gemengde berichten', in: Nieuwsblad van het Noorden, 26 april 1911, p. 1 (online tekst, geraadpleegd op Delpher op 21 juli 2022).
De school stond open voor zowel jongens als meisjes, maar de lessen vonden gescheiden plaats. Als gevolg van de Lager-onderwijswet van 1920, die de wettelijke gelijkstelling van het openbaar en het bijzonder onderwijs behelsde, voelde de gemeenteraad van Maastricht zich gedwongen te bezuinigen op de onderwijsbegroting van het openbaar onderwijs, onder andere door de functies van vakonderwijzers en conciërges op te heffen. Op de Herbenusschool, die toen gesplitst werd in een jongensschool en een meisjesschool(?), moesten de hoofden weer les gaan geven.'Onderwijs. Bezuinigingen O.L.O.', in: De Zuid-Limburger, 11 november 1920, p. 3 (online tekst, geraadpleegd op Delpher op 21 juli 2022). Begin jaren 1920 vielen de leerlingenaantallen bij de verschillende openbare lagere scholen in Maastricht tegen. In 1924 werden, in het kader van bezuinigingen, vier lokalen van de Herbenusschool in bruikleen afgestaan aan de Broeders van de Onbevlekte Ontvangenis van Maria van het vlakbij gelegen klooster De Beyart. Dezen verplaatsten hun in 1908 opgerichte ulo-school hier naartoe. De ingang bevond zich aan de achterkant van het gebouw, aan de Cellebroedersgang (nu: Cellebroedersstraat).'Belevenissen in en om de Beyard', in: Uit eigen kring. Tijdschrift voor onze broeders in missie en vaderland, jrg. 14 (1946), nr. 7, pp. 210-211 (online tekst, geraadpleegd op Delpher op 20 juli 2022). De uitbreiding van het bijzonder (lees: RK) onderwijs in het gebouw van de openbare school baarde enkele socialistische raadsleden zorgen.'Maastricht. Lager onderwijs', in: Limburger Koerier, 25 februari 1924, p. 5 (online tekst, geraadpleegd op Delpher op 21 juli 2022). Ook het Stadsteekeninstituut, vanaf 1926 Middelbare Kunstnijverheidsschool, was in het gebouw aan de Herbenusstraat gevestigd.Inwonerslijst Herbenusstraat 1931, op breurhenket.com, geraadpleegd op 5 augustus 2022. Mogelijk maakte een avondschool, beheerd door de R.K. Vereeniging Handelsschool, eveneens gebruik van het gebouw. Leerlingen werden daar opgeleid voor het middenstandsdiploma en er werden tuinbouwcursussen gegeven. De avondschool was eveneens bereikbaar via de Cellebroedersgang. Daarnaast vonden veel verenigingen onderdak in een van de lokalen, met name 's-avonds.Zie 'Herbenusschool', op forum.mestreechonline.nl, 15 september 2013, geraadpleegd op 21 juli 2022.
In de jaren 1930 liepen de leerlingenaantallen van de openbare school verder terug, waardoor het gebouw te groot en te duur werd. Nadat als bezuinigingsmaatregel de openbare school aan de Spilstraat was opgeheven en de leerlingen van die school waren overgeplaatst naar de Herbenusschool, besloot de gemeenteraad twee jaar later de (grotere) Herbenusschool op te geven en de school aan de Spilstraat opnieuw in gebruik te nemen.'De openbare school in de Spilstraat wordt opgeheven', in: Limburgsch Dagblad, 13 november 1935, p. 7 (online tekst, geraadpleegd op Delpher op 20 juli 2022).Willems (1939), p. 135. Daarmee kwam een einde aan het openbare onderwijs aan de Herbenusstraat.
Rooms-katholieke BLO-school
"Zwakzinnige" of "achterlijke" kinderen, zoals kinderen met een verstandelijke beperking vroeger werden genoemd, konden lange tijd nergens in Maastricht terecht voor onderwijs. Ze werden geduld op de 'gewone' lagere scholen, waar ze weinig tot niets leerden en soms voor problemen zorgden. Het waren de Broeders van de Onbevlekte Ontvangenis van Maria ("Broeders van Maastricht"), die in 1912 de eerste rooms-katholieke school voor deze vorm van buitengewoon lager onderwijs (BLO) in Nederland stichtten. Gangmaker van het eerste uur was broeder Joannes/Jan Baptist F.I.C., geboren als Johannes Jacobus Willems (1879-1944).
Begonnen werd in september 1912 met één leerkracht (br. Jan Baptist) en twaalf leerlingen, allen jongens, in een door architect J.G.H. Schoth ontworpen en door de Gemeente Maastricht bekostigd gebouw in de Bogaardenstraat. In 1913 kon al een tweede leerkracht worden aangesteld, br. Hubertus, die bekend was met de van oorsprong Zweedse slöjd-onderwijsmethode, die handenarbeid centraal stelt en die door de school decennialang in praktijk werd gebracht. Veel leermiddelen werden door de leerkrachten zelf gemaakt. De naam Sint-Servatiusschool, verwijzend naar de patroonheilige van Maastricht, kreeg de school pas in 1920, omdat de officiële benaming School voor Bijzonder Onderwijs nauwelijks begrepen werd en men af wilde van de populaire benaming "stommenschool"., 'Bij een herdenking', in: Tijdschrift voor R.K. buitengewoon lager onderwijs, jrg. 8 (1932), nr. 9, pp. 295-297 (online tekst, geraadpleegd op Delpher op 19 juli 2022). In 1923 werd de school uitgebreid met een 'bezinkingsklas', een soort brugklas, bedoeld om 'licht-' en 'zwaarzwakzinnigen', ook wel 'debielen' en 'imbecielen' genoemd, van elkaar te scheiden. In 1925 waren er 51 leerlingen en vier leerkrachten., 'De Sint-Servatiusschool en Br. J. Baptist', in: Tijdschrift voor R.K. buitengewoon lager onderwijs, jrg. 1 (1925), nr. 2, pp. 18-21 (online tekst, geraadpleegd op Delpher op 19 juli 2022). In 1926 verhoogde de Gemeente Maastricht de bijdrage per kind van 20 naar 25 gulden. In hetzelfde jaar bleek uit een onderzoek dat de meeste oud-leerlingen goed terecht waren gekomen.
In 1933 begonnen de Zusters van het Arme Kind Jezus in hun klooster aan de Boschstraat een BLO-school voor meisjes, de Claraschool, aanvankelijk met twee klassen.'Jaarverslag 1932 R.K. school voor B.O. te Maastricht', in: Tijdschrift voor R.K. buitengewoon lager onderwijs, jrg. 9 (1933), nr. 4, pp. 121-122 (online tekst, geraadpleegd op Delpher op 19 juli 2022). In het bijbehorend internaat, de Clarastichting, vingen ze zwakzinnige voogdijkinderen op. De Claraschool had in 1952 247 leerlingen en was daarmee groter dan de Sint-Servatiusschool (167 leerlingen).'B.L.O.-scholen in Limburg en aantal leerlingen op 16 September 1952', in: Tijdschrift voor R.K. buitengewoon onderwijs, jrg. 25 (1952), nr. 12, p. 305 (online tekst, geraadpleegd op Delpher op 20 juli 2022). De school was begin jaren 1970 nog aan de Boschstraat gevestigd.Advertentie in: Limburgsch Dagblad, 21 juni 1972, p. 4 (online tekst, geraadpleegd op Delpher op 20 juli 2022).
In 1937 verhuisde de Sint-Servatiusschool naar het door het vertrek van de openbare lagere school vrijgekomen gebouw aan de Herbenusstraat, waar de school aanzienlijk meer ruimte kreeg. Vanaf 1937 werden ook leerlingen van buiten de gemeente Maastricht toegelaten, waardoor de school de functie van streekschool ging vervullen. Broeder Jan Baptist, die vanaf het begin schoolhoofd was geweest, werd in het jubileumjaar 1937 geridderd (Orde van Oranje-Nassau).'Zilveren feest van B. J. Baptist', in: Tijdschrift voor R.K. buitengewoon lager onderwijs, jrg. 13 (1937), nr. 10, pp. 266-268 (online tekst, geraadpleegd op Delpher op 19 juli 2022). In 1939 werd hij als hoofd opgevolgd door Frans Kalwy, ofwel br. Tiburtio F.I.C. (1907-1991), die eveneens veel betekend heeft voor het BLO-onderwijs in Maastricht.Jaarboek Maastricht 1972, pp. 60-61. In 1955 waren aan de school een vaste psycholoog (br. Modestinus) en een logopedist (br. Berthilo) verbonden., zonder titel, in: Tijdschrift voor R.K. buitengewoon onderwijs, jrg. 28 (1955), nr. 4, pp. 108-109 (online tekst, geraadpleegd op Delpher op 20 juli 2022). Bij het gouden jubileum, in 1962, verscheen het gedenkboek 50 jaar b.l.o. te Maastricht.'Eerste katholieke debielenschool 50 jaar', in: Ons eigen blad. Tijdschrift voor onderwijsgevende kloosterlingen, jrg. 47 (1963), nr. 1, p. 37 (online tekst, geraadpleegd op Delpher op 20 juli 2022).
Na zijn pensioen werd br. Tiburtio Kalwij opgevolgd door br. Guido Wigman. Eerstgenoemde bleef echter actief voor het buitengewoon onderwijs in Maastricht. Vanuit de gedachte om de samenwerking tussen de beide BLO-scholen, de LOM-scholen en de ZMOK-scholen te bevorderen, zocht hij contact met de besturen van die scholen om te komen tot één bestuur voor buitengewoon onderwijs. In 1968 richtte hij de Stichting Buitengewoon Onderwijs Maastricht (BOM) op en bracht de Sint-Servatiusschool er in onder. De andere besturen gingen hier niet in mee. In 1972 volgde Frans Heijerman br. Wigman op als directeur. Hij kreeg de opdracht mee om het gebouw aan de Herbenusstraat te moderniseren ofwel een nieuwe school te bouwen in Maastricht-Oost. In overleg met de gemeente Maastricht werd besloten tot nieuwbouw om zodoende zowel in Maastricht-West als in Maastricht-Oost een BLO-school te hebben voor zowel jongens als meisjes. De realisering van de nieuwbouw van de Sint-Servatiusschool zou nog zeven jaar op zich laten wachten.
In 1976 werden de eerste meisjes toegelaten. Omstreeks dezelfde tijd werd de school uitgebreid met een afdeling voor voortgezet speciaal onderwijs. In 1979 verhuisde de Sint-Servatiusschool naar nieuwbouw aan de Bemelergrubbe 5 in Scharn. Het nieuwe schoolgebouw was ontworpen door architect Ab König in samenspraak met het team van de school. Felix van de Beek ontwierp het speelterrein, waarbij ervaringsgerichte activiteiten centraal stonden. Het onderwijs richtte zich sterker op het behalen van basisvaardigheden, lezen, rekenen en sociale vaardigheden, waarin redzaamheid en eigen verantwoordelijkheid een belangrijke rol speelden. Toeleiden naar de arbeidsmarkt middels stageactiviteiten werd steeds belangrijker.
In 1983 werd Stichting Speciaal Onderwijs Maastricht opgericht. In overleg met ouders van de leerlingen, het bestuur van de school, de medezeggenschapsraad en het personeel werd gekozen voor een algemeen bijzondere nominatie van de nieuwe stichting. In 1996 werden MLK Servatius, MLK Maria Virgo, LOM Overbunde, LOM Sint-Michaël en VSO-LOM Sint-Michaël ondergebracht in Stichting Speciaal Onderwijs Maastricht. In 1999 ging de wetswijziging Primair Onderwijs in, wat leidde tot de vorming van twee Speciale Basisscholen (SBO), één VSO-MLK-school en één VSO-LOM-school in Maastricht. De SBO De Opstap werd gevormd door een fusie van LOM-school Overbunde en de afdeling SO van Sint-Servatius, met als directeur Huub Dolmans. De VSO-MLK-afdelingen van Maria Virgo en Sint-Servatius fuseerden tot Praktijkschool Terra Nigra, met als directeur Frans Heijerman.
Amateurkunstencentrum thumb|Kumulusgebouw in 2001. De voormalige speelplaats is parkeerterrein geworden